ЖАМИЯТДА НОГИРОНЛИГИ БОР ШАХСЛАРГА НИСБАТАН СТИГМАТИЗАЦИЯНИ ЕНГИШ ВА ТОЛЕРАНТ ОНГНИ ШАКЛЛАНТИРИШ МУАММОЛАРИ
##article.subject##:
стигма, камситиш, интеллектуал ногиронлик, ижтимоий реабилитация, толерантлик, муносабат, ижтимоий мослашув, интеграция##article.abstract##
Кўпгина мамлакатларда ханузгача ногиронлиги бор шахсларнинг асосий ҳуқуқлари ва эркинликларининг бузилаётгани ҳақиқат бўлиб қолмоқда. Интеллектуал ногиронлиги бор шахсларнинг интеграцияси ва ижтимоийлашув даражаси кўп ҳолатларда ундан ҳам пастроқ. Стигматизациянинг салбий оқибатлари нафақат стигматизация объектларига, шу билан бирга атрофдаги инсонлар ва жамиятга таъсир қилади, бу эса ўз навбатида ногирон шахсларга нисбатан толерант мунособатни шаклланишига тўсқинлик қилади, уларнинг ижтимоий реабилитация жараёнига халақит беради. Дунё миқёсида интеллектуал ногиронлик билан боғлиқ стигматизациялашни камайтириш ва уларнинг жамиятда фаолиштироки ва ўзаро ижтимоий алоқаларини мунтазам ривожланиши учун кўпроқ харакат қилиш лозим. Ногиронлик муаммоси ечимини топиш, уларни муносиб ҳаёт кўришларини таъминлаш, нафақат ногиронлиги бор шахсларинг ўзлари, уларнинг оила аъзолари ва давлатнинг вазифаси бўлиб ҳисобланади. Бу масалада фуқаролик жамияти институтлари ҳам ўз ҳиссаларини кўшишлари муҳим роль ўйнайди, уларнинг ёрдами билан ногиронлиги бор шахсларга нисбатан жамиятдаги муносабат ва дунёқарашни ўзгартириш мумкин.
Библиографические ссылки
Farina, A. (1998). Stigma. In K.T. Mueser & N. Tarrier (Eds.), Handbook of social functioning in schizophrenia (pp. 247–279). Needham Heights, MA: Allyn & Bacon. DOI: https://psycnet.apa.org/record/1998-07175-016.
Bordieri, J.E., & Drehmer, D.E. (1987). Causal attribution and predicted work adjustment of disabled job applicants. Vocational Evaluation & Work Adjustment Bulletin, 20, 27–31. DOI: https://psycnet.apa.org/record/1989-16034-001.
Alisky, J.M., &Iczkowski, K.A. (1990). Barriers to housing for deinstitutionalized psychiatric patients. Hospital and Community Psychiatry, 41, 93–95. DOI: https://europepmc.org/article/med/2295488.
Sosowsky, L. (1980). Explaining the increased arrest rate among mental patients: A cautionary note. American Journal of Psychiatry, 12, 1602–1604.DOI: https://doi.org/10.1176/ajp.137.12.1602.
Scior, K. (2011). Public awareness, attitudes and beliefs regarding intellectual disability: A systematic review. Research in Developmental Disabilities, 32, 2164–2182. DOI: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21798712/.
Ingstad, B., & Reynolds Whyte, S. (Eds.). (1995). Disability and culture. Berkeley, CA: University of California Press.
DOI: https://www.ucpress.edu/book/9780520083622/disability-and-culture.
Mung’omba, J. (2008). Comparative policy brief: Status of intellectual disabilities in the Republic of Zambia. Journal of Policy & Practice in Intellectual Disabilities, 5, 142–144. DOI:https://doi.org/10.1111/j.1741-1130.2008.00163.x.
McKenzie, J. A., McConkey, R., &Adnams, C. (2013). Intellectual disability in Africa: Implications for research and service development. Disability&Rehabilitation, 35, 1750–1755. DOI: https://doi.org/10.3109/09638288.2012.751461.
Всемирная Организация Здравоохранения (ВОЗ), Всемирный Банк. 2011 г. Всемирный доклад об инвалидности. Женева (ВОЗ). DOI: https://www.who.int/disabilities/world_report/2011/report/ru/.
ЮНЕСКО. 2020. Резюме Всемирного доклада по мониторингу образования, 2020 г. Инклюзивность и образование: для всех означает для всех. Париж, ЮНЕСКО. DOI:
https://en.unesco.org/gem-report/report/2020/inclusion
Scior K et al. Intellectual Disability Stigma Around the Globe. (2020). Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities.
DOI: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/jppi.12330.
ЮНЕСКО. (2015). «Исправление нарушенного обещания образования для всех». Выводы Глобальной инициативы по детям, не посещающим школу - совместный отчет, опубликованный в 2015 году Статистическим институтом ЮНЕСКО и ЮНИСЕФ. Институт статистики ЮНЕСКО. DOI: http://dx.doi.org/10.15220/978-92-9189-161-0-en.
Blundell, R., Potts, H., Das, R., &Scior, K.(2016). The Association between contact and intellectual disability literacy, causal attributions and stigma. Journal of Intellectual Disability Research, 60, 218–227.
DOI: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jir.12241
UNICEF-Central Asia Child Protection Forum-Uzbekistan. Child Protection Forum for Central Asia paves the way forward to include children with disabilities.
Государственный Комитет Республики Узбекистан по статистике.URL: https://stat.uz/ru/.
Агентство медико-социальных услуг при Министерстве Здравоохранения Республики Узбекистан.
ЮНИСЕФ. Право детей-инвалидов на инклюзивное образование, 2020г. Доклад начальника управления образования ЮНИСЕФ Узбекистан.
Интеграция или инклюзия в образовании?, «Газета.uz», 9мая 2020 г. // URL:https://www.gazeta.uz/ru/2020/05/09/education/
Узбекистан: почему буксует реформа «немилосердных» домов?«CABAR.asia», 22 июня 2020 г. // URL:https://cabar.asia/ru/uzbekistan-pochemu-buksuet-reforma-nemiloserdnyh-domov/
MacKenzie, H. (2001). Between joy and sorrow: Being a parent of a child with developmental disability. PaediatricNursing, 13(10), 10-11.
DOI: https://doi.org/10.1046/j.1365-2648.2001.01787.x.
Patterson, J. M., &Garwick, A. W. (1994). The impact of chronic illness on families: A family systems perspective. AnnalsofBehavioral Medicine,16, 131-142.
Гоффман И. Самость и повседневность / Представление себя другим в повседневной жизни / пер. с англ. и вступ. статья А.Д. Ковалева. – М. : Канон-Пресс-Ц ; Кучково поле, 2000. – 304 с.
ПРООН, ЮНЕСКО, ЮНФПА, ЮНИСЕФ, ВОЗ Узбекистан, 2019 год. // Анализ ситуации детей и взрослых с инвалидностью в Узбекистане.
Dyson, L. L. (1997). Fathers and mothers of school-age children with developmental disabilities: Parental stress, family functioning, and social support. American Journalon Mental Retardation, 1028, 267-279.
Costigan, C. L., Floyd, F. J., Harter, K. S. M., & McClintock, J. C. (1997). Family process and adaptation to children with mental retardation: Disruption and resilience in family problem-solving interactions. Journal of Family Psychology, 11, 515-529.DOI: https://doi.org/10.1037/0893-3200.11.4.515.
Loyalka, P., Liu, L., Chen, G., and Zheng, X. (2014) The Cost of Disability In China. Demography, 51(1), 97-118. DOI:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24385200/.
ЮНИСЕФ Узбекистан, Январь 2019 г. // Инвестиции в будущее Узбекистана Социальная защита детей и семей в Узбекистане //URL: https://www.unicef.org/publications/
ЮНИСЕФ Узбекистан, 2019 г. // Построение системы социальной защиты, соответствующий интересам детей и молодежи в Узбекистане. // URL: https://www.unicef.org/publications/.
Указ Президента Республики Узбекистан№УП-5635 от 17 января 2019 года «О Государственной программе по реализации Стратегии действий по пяти приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан в 2017 — 2021 годах в «Год активных инвестиций и социального развития»». URL: https://lex.uz/docs/4168757.
Указ Президента №-5270 от 01 декабря 2017 года «О мерах по кардинальному совершенствованию системы государственной поддержки лиц с инвалидностью». https://lex.uz/docs/3436196.
Указ Президента от 03 апреля 2020 года № 5978 «О дополнительных мерах поддержки населения, отраслей экономики и субъектов предпринимательства в период коронавирусной пандемии». https://lex.uz/ru/docs/4780477
Указ Президента от 30 июля 2020 года № 6038 «О дополнительных мерах по материальной поддержке слоев населения, нуждающихся в помощи и социальной защите в период коронавирусной пандемии». https://lex.uz/docs/4922157.
Права есть, но как их реализовать? «Газета.uz.» 24 октября 2020 года //URL: https://www.gazeta.uz/ru/2020/10/24/rights/.
Закон № ЗРУ-641 «О правах лиц с инвалидностью» от 15 октября 2020 года //