NOGIRONLIGI BOR BOLALAR OTA-ONALARINING INKLYUZIV TA‘LIM JARAYONIDA ISHTIROKI: “SHAXSIY JASORAT”DAN INSTITUTSIONAL SHERIKLIKKA (TOSHKENT SHAHRI SERGELI TUMANI MISOLIDA)
##article.subject##:
inklyuziv ta‘lim, ota-onalar ishtiroki, Epshteyn modeli, PMPK (tibbiy-psixologik-pedagogik komissiya), ijtimoiy integratsiya, Sergeli tumani, individual hamrohlik varag‘i##article.abstract##
Mazkur maqolada Toshkent shahri Sergeli tumanidagi inklyuziv sinflarda tahsil olayotgan nogironligi bor bolalar ota-onalarining ko‘p qirrali tajribasi tadqiq etiladi. 2026-yil fevral oyida besh ota-ona bilan o‘tkazilgan yarim tuzilmalashtirilgan intervyularning sifat tahlili asosida aniqlandiki, tizimli qo‘llab-quvvatlash mexanizmlari tyutorlar va psixologlar yo‘qligi ota-onani bolaning yagona bilim saqlovchisiga aylantirmoqda. Epshteyn va Ternbull nazariyalari asosida emotsional to‘siqlar, “sudlanuvchi sindromi” hamda har bir nozologik guruhning (eshitish, tayanch-harakat, nutq, yurak-qon tomir buzilishlari) o‘ziga xos ehtiyojlari tavsiflanadi. Olingan natijalar Gana, Iordaniya, Filippin, Germaniya va Finlyandiya tajribasi bilan qiyoslanadi. Xulosa sifatida oila va maktab o‘rtasidagi hamkorlikni rasmiylashtiruvchi, ota-onani “murojaatchi”dan “ekspert-hamkor”ga aylantiruvchi “Individual hamrohlik varag'i” nomli innovatsion vosita ilmiy asoslab taklif etiladi.
Библиографические ссылки
Salamanca Statement and Framework for Action on Special Needs Education. UNESCO, 1994; Convention on the Rights of Persons with Disabilities. United Nations, 2006.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi “Maxsus ta'lim ehtiyojiga ega bolalarni o'qitish va tarbiyalash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g'risida”i PQ-4860-son Qarori // Qonun hujjatlari ma'lumotlari milliy bazasi, 14.10.2020-y., 06/20/4860/1394-son. URL: https://lex.uz/docs/5044745
Epstein J.L. School, Family, and Community Partnerships: Preparing Educators and Improving Schools. 2nd ed. New York: Routledge, 2018.
Epstein J.L. School/Family/Community Partnerships: Caring for the Children We Share // Phi Delta Kappan, 1995. Vol. 76(9), pp. 701-712.
Turnbull R., Stowe M. A Model for Understanding Families of Children with Disabilities in a Cross-Cultural Context // Journal of Disability Policy Studies, 2001. Vol. 12(3), pp. 198-207.
Vanderpuye I. Piloting Inclusive Education in Ghana: Parental Perceptions, Expectations and Involvement: PhD thesis. – University of Leeds, 2013.
Al-Zyoudi M. (2015). Inclusive Education in Jordan: Institutional Barriers and Parent Involvement in Individualized Education Programs (IEPs). International Journal of Special Education, 30(2), 114-123.
Filippin. Factor S.D., Saenz, C. R. Barriers and Enablers of Inclusive Education for Learners with Disabilities: The Case of Philippine Primary Schools // International Journal of Research and Innovation in Social Science-2025. –Vol.9, DOI: 10.47772/IJRISS.2025.908000158
Saloviita T., & Schaffus T. (2016). Teacher Assistants in Inclusive Classrooms: A Comparative Study of Finland and Germany. European Journal of Special Needs Education, 31(3), 345-359.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4860-son Qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 14.10.2020-y.
Ganiyeva M.A. (2022). O‘zbekistonda inklyuziv ta’lim: Tibbiy modeldan ijtimoiy modelga o‘tishning pedagogik va tashkiliy asoslari. Pedagogika va psixologiya tadqiqotlari jurnali, 4(2), 15-22-b.