TIBBIYOT IJTIMOIY INSTITUT SIFATIDA
##article.subject##:
tibbiyot ijtimoiy institut, madaniy tibbiyot tizimlari, davlat/xususiy modellar, majburiy tibbiy sugʻurta, jamoat salomatligi, medikalizatsiya, kasal roli, stigma, institutsionalizatsiya, sogʻliq siyosati##article.abstract##
Ushbu maqolada tibbiyotning ijtimoiy institut sifatida shakllanishi va uning jamiyatdagi funksional vazifalari sotsiologik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Avvalo, tibbiyot sotsiologiyasining fanlar tizimidagi oʻrni, ilmiy obyekti va predmeti aniqlanadi hamda sogʻliqni saqlashni tushuntirishda ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy, psixologik va siyosiy omillarning oʻzaro ta’siri ochib beriladi. Maqolada kasallik va sogʻliqning ijtimoiy determinatsiyasi, “kasal roli”, medikalizatsiya, professional hokimiyat, stigma va “kelishilgan tartib” kabi asosiy tushunchalarning amaliy ahamiyati koʻrsatiladi. Oʻzbekiston misolida sogʻliqni saqlash tizimining institutsional tuzilishi (markaziy, hududiy, birlamchi, ixtisoslashgan va xususiy boʻgʻinlar), moliyalashtirishning aralash modeli, majburiy sugʻurta joriy etilishi, raqamlashtirish, sifat nazorati va kadrlar tayyorlashning tizimli omillari yoritiladi. Mahalla instituti, milliy tibbiy madaniyat va sogʻlom turmush tarzi me’yorlari aholining tibbiy xulq-atvoriga qanday ta’sir qilishi empirik dalillar bilan muhokama etiladi. Maqola ijtimoiy tengsizliklar (kambagʻallik, ta’lim, gender, ekologiya) ning sogʻliqqa ta’siri hamda jamoat salomatligini mustahkamlash siyosatining ijtimoiy samaradorlik, iqtisodiy qaytish va adolat mezonlari bilan uygʻunlashishini asoslaydi. Xulosa sifatida, tibbiyotni ijtimoiy institut darajasida modernizatsiya qilish – birlamchi profilaktika, plyuralistik tibbiy amaliyotlar bilan konstruktiv muloqot, fuqarolarning ishtirokini kengaytirish va dalillarga tayanuvchi sogʻliq siyosatini kuchaytirish orqali amalga oshirilishi zarurligi ta’kidlanadi.
Библиографические ссылки
Parsons T. The social system. – N.Y.: The free press, 1964 (1951). – 575 p.2.
Вахштайн В.С. Драматургическая теория Ирвинга Гофман на: два прочтения // Социологическое обозрение, 2003, Т3, №4. – С. 104-118.
Дюркгейм Э. О разделении общественного труда. Метод социологии. – М.: Наука, 1991. – 572 с.
Вебер М. Избранное. – М.: РОССПЭН, 2006. – С.3.
Freidson E., Profession of Medicine: A Study of the Sociology of Applied Knowledge. New York: Dodd Mead, 1970.
Foucault, M. Naissance de la clinique. Une archéologie du regard médical [The Birth of the Clinic: An Archaeology of Medical Perception]. P.U.F., Paris. 1963.
Irving Kenneth Zola. The Medicalization of Aging and Disability. In book: The Elderly.2017. (pp.37-53) DOI:10.4324/9781315240046-5
Peter Conrad. The Medicalization of Society: On the Transformation of Human Conditions into Treatable Disorders. 2007.P. 224
Strauss A., Schatzman L., Ehrlich D., Bucher R., & Sabshin M. The hospital and its negotiated order. In E. Friedson (Ed.), The Hospital in Modern Society. New York: Free Press. 1963. pp. 147–169.
Axmedova F. Tibbiyot yoʻnalishidagi sotsial muammolar. Journal of innovations in scientific and educational. RESEARCH VOLUME-2, ISSUE-15 (28-February).2023. Т. 2. №15. – B.15-20.
Решетников А. В. Социология медицины. – М., 2002.
Lazarus R.S. Psychological Stress and the Coping Process. – New York: McGraw-Hill.1966. – P.124.
Сурмач, М. Ю. Социология медицины как научная специальность и как предмет преподавания: проблемное поле, перспективы развития / М.Ю.Сурмач // Социология. – 2015. – С. 97–104.
Axmedova F. Tibbiyot sotsiologiyasi faning vujudga kelishi va rivojlanishi. Ijtimoiy tadqiqotlar jurnali.8-jild, 2-son, 49-61 bb.
