OLIY TA’LIM SIFATINI BAHOLASHDA SOTSIOLOGIK MONITORINGNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
##article.subject##:
ta’lim sifati, oliy ta’lim, sotsiologik monitoring, ta’lim monitoringi, baholash mezonlari, diagnostika, ekspertiza, ta’lim tizimi, kvalimetrik yondashuv, ta’limni boshqarish##article.abstract##
Mazkur maqolada oliy ta’lim sifatini baholash va boshqarishda sotsiologik monitoringning o‘rni, mazmuni hamda metodologik asoslari tahlil etiladi. Zamonaviy raqamli iqtisodiyot sharoitida raqobatbardosh kadrlar tayyorlash ta’lim tizimi sifatiga bevosita bog‘liq ekani asoslab beriladi. Monitoring ta’lim sifati holatini doimiy kuzatish, baholash va prognozlashning samarali mexanizmi sifatida yoritiladi. Maqolada monitoringning subyektlari va obyektlari, maqsadi, mezonlari hamda baholash ko‘rsatkichlari tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Shuningdek, diagnostika va ekspertiza metodlarining ta’lim sifatini aniqlashdagi ahamiyati ochib beriladi. Muallif ta’lim monitoringini modernizatsiya qilish zarurati va mavjud muammolarni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-amaliy xulosalar beradi.
Библиографические ссылки
Ushbu atama ilk bora YUNESKOning "Atrof-muhit muammolari ilmiy qoʻmitasi"ning maxsus tavsiyalarida 1971-yil qoʻllanilgan, soʻng 1972-yili ekologik monitoring boʻyicha Stokgolmda chaqirilgan konferensiyada rasman muomalaga kiritilgan.
Гаранина О.Д., Румянцева О.С. Социологический мониторинг качества образовательной среды // Актуальные вопросы современной науки. 2010. №15. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sotsiologicheskiy-monitoring-kachestva-obrazovatelnoy-sredy (дата обращения: 13.12.2025); Шадрина Л.Ю. Социологический мониторинг как средство информационного сопровождения оценки эффективности социальных технологий // Известия Рос. гос. пед. ун-та им. А.И. Герцена. - 2010. - № 126. - С. 319-325.
Глушко И., Зуева Т. Мониторинг качества образовательной деятельности теоретико-правовой и практический аспекты//Перспективы Науки и Образования. 2018. 4 (34). Международный электронный научный журнал (ISSN 2307-2334). pnojournal.wordpress.com/archive18/18-04/
Сапрыка В.А., Шапавалова И.С., Шмигирилова Л.Н. Социологический мониторинг внутривузовской среды // Современные проблемы науки и образования. 2012. №2. URL: https://science-education.ru/ru/article/view?id=5966 (дата обращения: 13.12.2025).
Бойков В.Э. Социологический мониторинг в социальном управлении // Социология власти. 2006. №4. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ sotsiologicheskiy-monitoring-v-sotsialnom-upravlenii (дата обращения: 13.12.2021); Решетников А.В. Технология социологического исследования как методическая основа медико-социологического мониторинга // Социология медицины. - 2010. - № 1. - С. 3-12.
Qarang: Alikariyev N.S. Inson kapitaliga investitsiyalarning samaradorligi//Sotsiologiya fanlari” (www.tadqiqot.uzsoci) elektron jurnali. 8-jild, 4-son. 2025. – Toshkent, 2025. – B. 14-24; Bekmurodov M.B. Zamonaviy boshqaruv sotsiologiyasi. – Toshkent: Yoshlar nashriyot uyi, 2020. - B.27; Xolbekov A.J. Oliy taʼlim muassasasini boshqarishning 21 tamoyili. // Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti ijtimoiy fanlar fakulteti sotsiologiya va ijtimoiy ish kafedrasi “Ijtimoiy fanlar: holati, tutash manzillari va taʼlim masalalari” mavzusidagi ilmiy-amaliy konferensiya maqolalari toʻplami. -Toshkent: OʻzMU, 2016. -B. 13-15; Alikarieyeva A.N. Taʼlim sifati talabalar nigohida: sotsiologik tadqiqot natijalari// Sotsiologiya fanlari” (www.tadqiqot.uzsoci) elektron jurnali. 2-maxsus son. 2025. – Toshkent, 2025. – B. 53-60; Xakimov V.A. Pedagogik oliygohlarda sifat menejmenti tizimining bosqichli ishlab chikilishining qiyinchiliklari. – Toshkent: 2015. - B. 66-68 b.; Usmonov B.Sh. Taʼlim, fan va ishlab chiqarish integratsiyasi va innovatsion hamkorlik. Ilmiy-uslubiy qoʻllanma. - Toshkent, 2017; Алимсаидова С.А. Место педагогических технологий в обучении в вузе / Молодой ученый. 2017. № 1 (135).- С. 432-434. / URL:https://moluch.ru/archive/135/37634/ (дата обращения: 16.12.2025); Халмурадов Р.И. Высшее образование: критерии и показатели качества // Высшее образование сегодня. 2019. №4. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/vysshee-obrazovanie-kriterii-i-pokazateli-kachestva (дата обращения: 16.12.2025); Roʻziyeva D. Oliy taʼlim muassasasi talabalarida milliy iftixor tuygʻusini shakllantirishning ilmiy-pedagogik asoslari: Ped. fan. dok. ... diss. – Toshkent: 2007; Кабулов А.А. Инновационный менеджмент в образовании // Том 2 сборник научных трудов 7-й Международной конференции 12 ноября 2020 года. –С.56-60; Ташкенбаев У.Н. Узбекистан на пути интеграции в международное образовательное сообщество // Время перемен. 2020. – С. 2-8; Raxmonov N.R. Oliy taʼlim tizimida taʼlim sifatini taʼminlash va uni baholashning oʻziga xos xususiyatlari // Xalqaro moliya va hisob ilmiy elektron jurnali. № 4-5, avgust-oktyabr. – Toshkent, 2018. – B. 1-8; Умарова Д.М., Ибрагимова С.А. Роль стратегического направления внедрения менеджмента качества образования в вузах Республики Узбекистан // Ekonomickétrendy № 4: НИЦ «Социосфера». – Прага, 2016. – С. 45-48.
Дюркгейм Э. Социология образования. Пер. сфр. - М.: ИНТОР, 1996; СпенсерГ. Образование умственное, моральное и физическое. – М.: Просвещение, 1984; Parsons Т., GeraldP.: The American University. Harvard University Press; Second Printingedition (January 1, 1973); Сорокин П.А. Проблемы новой социальной педагогики // Общедоступные проблемы социологии. – М.: Наука, 1994; Вебер М. Избранное. – М.: РОССПЭН, 2006. – С.3; Bourdieu P. Forms of Capital // John G. Richardson (ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. – NY.: Greenwood Press, 1986; Гуссерль Э. Кризис европейских наук и трансцендентальная феноменология. Введение в феноменологическую философию. – СПб.: Владимир Даль, 2004; Щюц А. Формирование понятия и теории в общественных науках. В кн.: Американская социологическая мысль. – М.: МГУ, 1994; Шелер М. Формы знания и образование/ Шелер М. Философское мировоззрение / Шелер М. Избранные произведения. – М.: Гнозис, 1994; Merton R.K. The Institutional Imperatives of Science // Sociology of Science/ ed. B.Barnes. L.: PenguinBooks, 1972.
Бергер П., Лукман Т. Социальное конструирование реальности. Трактат по социологии знания. - М., 1995.
Qarang:Кравченко А. И. Социология: Учеб. для вузов. – М.: Логос; Екатеринбург: Деловая кн., 2000.
Социология. Учебник для вузов / Г.В.Осипов, А.В.Кабыща, М.Р.Тульчинский и др. – М.: Наука, 1995; Смелзер Н. Социология /Пер. с англ.; Науч. ред. В. А. Ядов. – М.: Феникс, 2000.
Qarang: Социология Конта в изложении Риголажа. – СПб.,1898; Вебер М. Наука как призвание и профессия // Самосознание европейской культуры XX века. – М., 1991.
Абдуллаев О.М. Ижтимоий-иқтисодий жараёнларни прогнозлашнинг услубий асослари // Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар. Илмий электрон журнали. № 2 ноябрь, 2011. – Б.4. http://iqtisodiyot.tsue.uz/sites/ default/files/maqolalar/2_O.M.Abdullayev.pdf
Qarang: Исакова Д. Эксперт баҳолаш ҳамкорлик асосида педагогик фаолиятни ривожлантириш технологиялари самародорлигини аниқлаш методи сифатида // Scientific Bulletin of Namangan State University: Vol. 2 : Iss. 4 , Article 98.https://uzjournals.edu.uz/namdu/vol2/iss4/98.
Белл Д. Мятеж против современности // Социологические исследования. 1989. №5. – С. 107-114.
Дюркгейм Э. О разделении общественного труда. Метод социологии / Пер. с фр. и послесловие А.Б.Гофмана. - М.: Наука, 1990; Патрушев В., Караханова Т., Темницкий А. Псков в 1986 и 1995 году // Социологический журнал, 1996. № 1/2.
Реформа образования в современном мире. - М., 1996; Семья и семейная политика. - М.: Наука, 1991.
Смелзер Н. Социология /Пер. с англ.; Науч. ред. В.А.Ядов. - М.: Феникс, 2000.
Андреев Ю.П., Коржевская Н.М. и др. Социальные институты, содержание, функции, контроль.- Свердловск, 1989; Вебер М. Наука как призвание и профессия / / Самосознание европейской культуры XX века. – М., 1991.
Qarang:Смелзер Н. Социология /Пер. с англ.; Науч. ред. В.А.Ядов. – М.: Феникс, 2000.
Qarang:Кравченко А. И. Социология: Хрестоматия. Для студ. вузов. – М.: Издательский центр «Академия», 1997.