ИНСОНИЯТ МАЪНАВИЙ ТАКОМИЛИДА АМИР ХУСРАВ ДЕҲЛАВИЙ ВА АЛИШЕР НАВОИЙНИНГ ЎРНИ
##article.subject##:
Алишер Навоий, лирик мерос, матншунослик, маънавий такомил, Фарҳоднинг Юнонга сафари, Ибн Халдун,##article.abstract##
Мақолада инсоният маънавий такомили масаласига шарқшунос-адабиётшунос сифатида ёндошилган ва мавзу шу кунгача илмий адабиётларда кўрилмаган янгича ёндошувлар асосида ёритилган. Масалан, Қадимги дунё тарихи 3 босқичга - 1) ибтидоий жамоа, 2) шаҳар-давлатлар, 3) буюк салтанатлар (империялар) ажратилиб, қадимшуносларнинг "тош асри", "бронза асри", "темир асри" сифатида даврлаштиришлари билан мувофиқлаштирилган. Бу янгича талқинлар шарқ мутафаккирларининг қарашларига таянган ҳолда исботланган. Бу даврнинг маънавий такомили асотир тафаккур асосида ривожланганлиги дунё олимларининг тадқиқотларига таянган ҳолда исботланган.
Ўрта асрлар тарихи мусулмон маданий минтақаси доирасида кўриб чиқилган ва минтақа халқлари маънавий такомили тавҳидий тафаккур ривожи сифатида қаралиб, унинг 4 босқичи - 1) Сунна, 2) Мусулмон маърифатчилиги, 3)Тасаввуф тариқатлари ва ирфон, 4) "Мажоз тариқи" - қисқача шарҳлаб берилган. Шарқнинг буюк мутафаккир шоирлари Амир Хусрав Деҳлавий ва Алишер Навоий асарларида бадиий адабиётнинг мустақил маънавий моҳияти тарзида назарий асослаб берилган "Мажоз тариқи" босқичи аслида тавҳидий тафаккур ривожининг нафақат минтақа халқлари, балки бутун инсоният маънавий такомилидаги энг олий босқич эканлиги муаллиф томонидан батафсил исботлаб берилган.
Мақолада қисқача баён қилинган назарий мулоҳазалар муаллифнинг турли йилларда эълон қилинган "Миллий маънавиятимизнинг такомил босқичлари", "Миллий маънавиятимиз асослари", "Навоийшуносликка кириш" каби китоблари ва қатор илмий мақолаларида у ёки бу шаклда ўз ифодасини топган бўлиб, ушбу матнда улар маълум даражада янгича талқинлар билан бойитилган.
Библиографические ссылки
Lazard G. La language simbolique du ghazal. – Convegno internazionale sulla hoesia di Hafez. – Roma, 1978. – P. 61.
Абу Ҳомид Ғаззолий. Кимиёйи саодат (Руҳ ҳақиқати). – Т.: Адолат, 2005. – С. 36.
Алишер Навоий. Мукаммал асарлар тўплами. Йигирма томлик. Саккизинчи том. Хамса: Фарҳод ва Ширин. – Т.: Фан, 1991. – 544 б.
Алишер Навоий. Хамса. – Т., 1960. – 447 б.
Амир Хусрау Дихлави. Ширин и Хусрау (критический текст). – М.: Наука, 1979. – С. 40.
Бақоев М. Ҳаёт ва эжодиёти Хусрави Деҳлавий. – Душанбе: Дониш, 1975. – 247 с.
Бертельс Е.Э. Избранные труды. Навои и Джами. – М.: Наука, 1965. – С. 141-352.
Бертельс Е.Э. Избранные труды. Низами и Фузули. – М.: Наука, 1962. – С. 204-281.
Бертельс Е.Э. Избранные труды. Суфизм и суфийская литература. – М.: Наука, 1965. – 419 с.
Бьюкенен П. Смерть Запада. – М.: АСТ, 2003.
Голосовкер Я.Э. Логика мифа. – М.: Наука, 1987.
Морис Букай. Библия, Коран и наука (La Bible, le Coran et la Science : Les Écritures Saintes examinées à la lumière des connaissances modernes, Seghers, 1976).
Османов М. Стиль персидско-таджикской поэзии (IX-X вв.). – М.: Наука, 1974. – 296 с.
Очерки истории арабской культуры V-XV вв. – М.: Наука, 1982. – С. 311-356.
Ҳасанов А. Қадимги Арабистон ва илк ислом. Жоҳилия асри. – Т.: Тошкент ислом университети, 2001. – Б. 8-9.
