ТИББИЁТ ТРАНСФОРМАЦИЯСИ ВА СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ТИЗИМЛАРИНИНГ COVID-19 ПАНДЕМИЯСИГА МОСЛАШИШИНИНГ БЕШ ЙИЛЛИК ЙЎЛИ

##article.authors##

  • Хусанов Анвар Мирзакбарович
  • Алимова Хилола Пулатовна

##article.subject##:

COVID-19, соғлиқни сақлаш эволюцияси, юқори хавф гуруҳлари, биологик хавфсизлик, клиник натижала

##article.abstract##

Ушбу шарҳда 2020–2025 йиллар давомида соғлиқни сақлаш соҳасининг ривожланишига оид маълумотлар умумлаштирилган. Юқори хавф гуруҳлари: ҳомиладор аёллар ва гематологик касалликларга чалинган беморларни бошқаришга алоҳида эътибор қаратилган. Тизимли ўзгаришлар, жумладан, Россиянинг уч босқичли шошилинч ёрдам тажрибаси ва децентрализациялашган клиник тадқиқотларга ўтиш масалалари кўриб чиқилган. Вируснинг Delta штаммидан Omicron штаммигача бўлган эволюцияси таъсири ва антибиотикларга чидамлилик (резистентлик) ортиши муаммоси таҳлил қилинган. Келажакдаги биологик хавфсизлик фанлараро ҳамкорлик ва тиббий ёрдамдан фойдаланишда тенгликни таъминлашга боғлиқ эканлиги ҳақида хулоса чиқарилган.

Библиографические ссылки

World Health Organization. A year without precedent: WHO’s COVID-19 response [Internet]. 2020 [cited 2026 Feb 28]. Available from: https://reliefweb.int/report/world/year-without-precedent-who-s-covid-19

Committee for the Coordination of Statistical Activities. How COVID-19 is changing the world: A statistical perspective. Volume III. UNICEF; 2021.

World Health Organization. The impact of the COVID-19 pandemic on noncommunicable disease resources and services: results of a rapid assessment. Geneva: World Health Organization; 2025.

Tenforde MW, Kim SS, Lindsell CJ, et al. Symptom duration and risk factors for delayed return to usual health among outpatients with COVID-19. MMWR. 2020;69(30):993–998. doi:10.15585/mmwr.mm6930e1

Белокриницкая ТЕ, Артымук НВ, Филиппов ОС, и др. Клиническое течение, материнские и перинатальные исходы новой коронавирусной инфекции COVID-19 у беременных Сибири и Дальнего Востока. Акушерство и гинекология. 2021;(2):48–54. doi:10.18565/aig.2021.2.48-54

McDonald K, Seltzer E, Lu M, et al. Quantifying the impact of the COVID-19 pandemic on clinical trial screening rates over time in 37 countries. Trials. 2023;24(1):254. doi:10.1186/s13063-023-07277-1

AASLD COVID-19 Task Force. COVID-19 and the liver: Clinical guidelines. American Association for the Study of Liver Diseases; 2021.

Watson OJ, Barnsley G, Toor J, et al. Global impact of the first year of COVID-19 vaccination: a mathematical modelling study. Lancet Infect Dis. 2022;22(9):1293–1302. doi:10.1016/S1473-3099(22)00320-6

Saini KS, de Las Heras B, Plummer R, et al. Reimagining global oncology clinical trials for the postpandemic era: a call to arms. JCO Glob Oncol. 2020;6:1357–1362. doi:10.1200/GO.20.00346

Улумбекова ГЭ, Худова ИЮ. Технологии организации медицинской помощи во время и после эпидемии COVID-19. ОРГЗДРАВ: новости, мнения, обучение. 2020;6(4):4–22. doi:10.24411/2411-8621-2020-14001

Zaigham M, Andersson O. Maternal and perinatal outcomes with COVID-19: A systematic review of 108 pregnancies. Acta Obstet Gynecol Scand. 2020;99(7):823–829. doi:10.1111/aogs.13867

Chen L, Li Q, Zheng D, et al. Clinical characteristics of pregnant women with Covid-19 in Wuhan, China. N Engl J Med. 2020. doi:10.1056/NEJMc2009226

Vivanti AJ, Mattern J, Vauloup-Fellous C, et al. Retrospective description of pregnant women infected with severe acute respiratory syndrome coronavirus 2, France. Emerg Infect Dis. 2020;26(9):2069–2076. doi:10.3201/eid2609.202144

Bergantini LS, Ichisato SMT, Salci MA, et al. Factors associated with hospitalizations and deaths of pregnant women from Paraná due to COVID-19. Rev Bras Epidemiol. 2024;27. doi:10.1590/1980-549720240018

Вечорко ВИ. Клинико-организационное обоснование и разработка системы оказания специализированной медицинской помощи пациентам с вирусной пневмонией (Автореф. дис. док. мед. наук). Москва; 2022.

Badheeb AM, Musallam SH, Alyami AY, et al. Cancer care during the COVID-19 pandemic: a retrospective study from a Najran Oncology Center. Cureus. 2024;16(6). doi:10.7759/cureus.62725

Мохов АС. Эпидемиологические особенности тяжелых форм COVID-19 (Автореф. дис. канд. мед. наук). Санкт-Петербург; 2022.

Caracciolo D, D'Aquino G, Froio C, et al. Impact of COVID-19 on hematologic cancer patients: insights from the late pandemic phase. Cancer Med. 2025;14(15):e71112. doi:10.1002/cam4.71112

Sherman AC, Gray GE, Cao B, et al. Acute SARS-CoV-2 infection. Nat Rev Dis Primers. 2025;11(1):75. doi:10.1038/s41572-025-00662-x

Garcia-Suarez J, de la Cruz J, Cedillo A, et al. Impact of hematologic malignancy and type of cancer therapy on COVID-19 severity and mortality. J Hematol Oncol. 2020;13(1):133. doi:10.1186/s13045-020-00964-z

Бровко МЮ. Факторы риска неблагоприятного течения, лечение и прогноз COVID-19-ассоциированной пневмонии у госпитализированных пациентов (Автореф. дис. док. мед. наук). Москва; 2023.

Корхмазов ВТ. Научное обеспечение организации работы системы здравоохранения в условиях пандемии (Автореф. дис. док. мед. наук). Москва; 2024.

Wang R, Naeem MA. COVID-19 pandemic: a comprehensive meta-review of global impacts, responses, and future preparedness. Clin Respir J. 2025;19(11):e70134. doi:10.1111/crj.70134

Ala A, Wilder J, Jonassaint NL, et al. COVID-19 and the uncovering of health care disparities in the United States, United Kingdom and Canada. Hepatol Commun. 2021;5(10):1791–1800. doi:10.1002/hep4.1790

Ezezika O, Adedugbe T, Jonas I, et al. Resilience throughout COVID-19: unmasking the realities of COVID-19 among Black Canadians. PLoS One. 2024;19(8):e0304904. doi:10.1371/journal.pone.0304904

Fauci AS, Folkers GK. HIV/AIDS and COVID-19: shared lessons from 2 pandemics. Clin Infect Dis. 2025;80(5):1074–1079. doi:10.1093/cid/ciae585

Auerbach JD, Forsyth AD, Davey C, et al. Living with COVID-19 and preparing for future pandemics: revisiting lessons from the HIV pandemic. Lancet HIV. 2023;10(1):e62–e68. doi:10.1016/S2352-3018(22)00301-0

Теплов ВМ. Концепция трехуровневой системы оказания скорой медицинской помощи в субъекте РФ (Автореф. дис. док. мед. наук). Санкт-Петербург; 2022.

World Health Organization. Rapid assessment of service delivery for NCDs during the COVID-19 pandemic [Internet]. 2020 [cited 2026 Feb 28]. Available from: https://www.who.int/publications/m/item/rapid-assessment-of-service-delivery-for-ncds-during-the-covid-19-pandemic

Rasmussen SA, Jamieson DJ. Coronavirus disease 2019 and pregnancy is déjà vu all over again. BJOG. 2022;129(2):188–191. doi:10.1111/1471-0528.16859

Patel A, Jernigan DB. Initial public health response and interim clinical guidance for the 2019 novel coronavirus outbreak — United States. MMWR. 2020;69(5):140–146. doi:10.15585/mmwr.mm6905e1

Kriaučionienė V. Lifestyle and health changes during and after the COVID-19 pandemic. Nutrients. 2025;17(21):3370. doi:10.3390/nu17213370

Tollefson D, Mounts A, Rahman N, et al. Lessons learned from the COVID-19 pandemic: opportunities to leverage investments in HIV, TB and malaria. BMJ Glob Health. 2025;10(4):e015868. doi:10.1136/bmjgh-2024-015868

Шаравина ЮА. Клиника, диагностика и оптимизация тактики ведения пациентов с коронавирусной инфекцией COVID-19 на амбулаторном этапе (Автореф. дис. канд. мед. наук). Москва; 2023.

Орлов АА. Вариабельность вирусной нагрузки и тактика ведения пациентов (Автореф. дис. канд. мед. наук). Москва; 2024.

Загрузки

##submissions.published##

2026-08-25