ВОЯГА ЕТМАГАНЛАР ЖИНОЯТЛАРИНИНГ КРИМИНОЛОГИК ТАҲЛИЛИ ВА ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ
##article.subject##:
вояга етмаганлар, вояга етмаганлар жиноятлари, вояга етмаганлар жиноятларининг криминологик тавсифи, вояга етмаганлар жиноятларининг барвақт профилактикаси, ота-она, оила, таълим муассасаси, маҳалла, инспектор-психолог, профилактика инспектори, прифилактик ҳисоб, жавобгарлик, жазо##article.abstract##
Ушбу мақолада Ўзбекистонда вояга етмаганлар жиноятларининг динамикаси, тузилиши ва уларни содир этган шахсларга оид статистик маълумотларнинг қиёсий таҳлили асосида унинг ўзига хос криминологик хусусиятларини аниқлашга ҳаракат қилинган. Шунингдек, сўнги йилларда мамлакатимизда ушбу йўналишда амалга оширилаётган ислоҳотлар доираси қабул қилинган қонунчилик ҳужжатларининг вояга етмаганлар жиноятларининг олдини олишдаги роли ёритилиб, бу борада барвақт профилактикани амалга оширишнинг муҳим йўналишларига доир фикрлар илгари сурилган.
Библиографические ссылки
Зарипов З.С., Исмаилов И. Криминология. Дарслик. – Т., 1996. – Б. 39 (Zaripov Z.S., Ismailov I. Criminology. Textbook. - T., 1996. – P. 39).
Криминология. Махсус қисм: Дарслик / И. Исмаилов ва бошқ. –– Т.: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2015. – Б.6–7 (Criminology. Special part: Textbook / I. Ismailov and others. –– T.: Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2015. – P.6–7.).
Азим Ш.О. Вояга етмаган шахсни ғайриижтимоий хатти-ҳаракатларга жалб қилишга қарши курашнинг жиноий-ҳуқуқий чоралари: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2020. – Б. 11, 13 (Azim Sh.O. Criminal and legal measures to combat the involvement of minors in antisocial behavior: abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences. Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2020. – P. 11, 13.).
https://journal.tinkoff.ru/juvenile-justice-stat (мурожаат вақти: 4.04.2024).
https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/05/31/978031-statistika-ko-dnyu-zaschiti-detei (мурожаат вақти: 20.02.2024).
https://stv.uz/news/newsamar/21206-uroven-detskoy-prestupnosti-ne-snizhaetsya.html (мурожаат вақти: 18.02.2024).
Расулев А.К. Ахборот технологиялари ва хавфсизлиги соҳасидаги жиноятларга қарши курашишнинг жиноят-ҳуқуқий ва криминологик чораларини такомиллаштириш: юридик фанлар доктори (DSc) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2018. – Б. 22 (Rasulev A.K. Improving criminal-legal and criminological measures to combat crimes in the field of information technologies and security: abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Legal Sciences (DSc). Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2018. – P. 22.).
Муродов А.Ш. Ички ишлар органларининг оиладаги зўравонлик билан боғлиқ ҳуқуқбузарликлар профилактикасини такомиллаштириш: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2019. – Б. 20 (Murodov A.Sh. Improving the prevention of domestic violence-related offenses by internal affairs bodies: abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences. Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2019. – P. 20.).
https://www.belta.by/society/view/v-belarusi-pochti-na-10-snizilos-kolichestvo-prestuplenij-sredi-nesovershennoletnih-588046-2023 (мурожаат вақти: 18.02.2024).
https://iz.ru/1547701/ivan-petrov/podrastaiushchee-po-koloniiam-pochemu-deti-sovershaiut-pravonarusheniia (мурожаат вақти: 18.02.2024).
https://stv.uz/news/newsamar/21206-uroven-detskoy-prestupnosti-ne-snizhaetsya.html
Зарипов Ф.М. Ўқувчилар ҳуқуқбузарликлари ва жиноятчилиги профилактикасига оид моделнинг амалиётга татбиқ этилиши // Электрон манба: https://cyberleninka.ru/article/n/ uvchilar-u-u-buzarliklari-va-zhinoyatchiligi-profilaktikasini-takomillashtirish-masalalari (мурожаат вақти: 15.03.2024) (Zaripov F.M. Implementation of the model for the prevention of student delinquency and criminality // Electronic source: https://cyberleninka.ru/article/n/uvikov-u-u-buzarlikli-va-zhinoyatchiligi-profilaktikasini-tafrekhno-masalalari (application time: 15.03.2024)).
Кулматов Ш.А. Жиноят-процессуал мажбуриятлар ва уларни бажармаганлик учун жавобгарликнинг назарий, ҳуқуқий ва амалий жиҳатлари: юридик фанлар бўйича докторлик (DSc) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2019. – Б. 21 (Kulmatov Sh.A. Theoretical, legal and practical aspects of criminal procedural obligations and liability for their failure to fulfill: abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Law (DSc). Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2019. – P. 21.).
Джураева А.З. Вояга етмаганлар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг профилактикасига оид қонунлар ижроси устидан прокурор назорати: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси Академияси, 2023. – Б. 26 (Dzhuraeva A.Z. Prosecutor's control over the implementation of laws on the prevention of juvenile delinquency: abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences. Academy of the General Prosecutor's Office of the Republic of Uzbekistan, 2023. – P. 26.).
Иброҳимов Ж.А. Терроризм билан боғлиқ жиноятларга қарши курашишнинг жиноят-ҳуқуқий ва криминологик жиҳатлари: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2020. – Б. 23 (Ibragimov J.A. Criminal-legal and criminological aspects of combating crimes related to terrorism: abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences. Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2020. – P. 23.).
Жаббаров З.Қ. Ижтимоий хавфли қилмиш содир этган шахсни ушлаш вақтида зарар етказишга оид жиноят-ҳуқуқий нормаларни қўллаш амалиётини такомиллаштириш: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2019. – Б. 20 (abbarov Z.K. Improving the practice of applying criminal law norms on causing harm during the detention of a person who has committed a socially dangerous act: abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences. Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2019. – P. 20.).
Хўжақулов С.Б. Ҳуқуқбузарликлар умумий профилактикасини такомиллаштириш (Ички ишлар органлари фаолияти мисолида): юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2018. – Б. 23 (Khojakulov S.B. Improving the general prevention of crimes (on the example of the activities of internal affairs bodies): abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in legal sciences. Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2018. – P. 23.).
Усмонов Д.М. Шартли ҳукм қилиш институтининг назарий, ҳуқуқий ва амалий жиҳатларини такомиллаштириш: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати. Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2020. – Б. 8, 17 (Usmonov D.M. Improving the theoretical, legal and practical aspects of the institution of conditional sentencing: abstract of the dissertation for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences. Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2020. – P. 8, 17.).
Ўзбекистон Республикаси “Бола ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида”ги Қонуни // Электрон манба: https://www.lex.uz/acts/1297315 (мурожаат вақти: 10.03.2024) Law of the Republic of Uzbekistan “On Guarantees of the Rights of the Child” // Electronic source: https://www.lex.uz/acts/1297315 (access time: 10.03.2024).
Ўзбекистон Республикасининг “Вояга етмаганлар ўртасида назоратсизлик ва ҳуқуқбузарликларнинг профилактикаси тўғрисида”ги қонуни // Электрон манба: https://lex.uz/acts/1685726 (мурожаат вақти: 10.03.2024) (Law of the Republic of Uzbekistan “On the Prevention of Neglect and Delinquency among Minors” // Electronic source: https://lex.uz/acts/1685726 (access time: 10.03.2024).
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 2 июлидаги “Ижтимоий реабилитация қилиш ва мослаштириш, шунингдек, оилавий-маиший зўрлик ишлатишнинг олдини олиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-3827-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/uz/docs/3804821 (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. PF-3827 dated July 2, 2018 “On measures to improve the system of social rehabilitation and adaptation, as well as prevention of domestic violence” // Electronic source: https://lex.uz/uz/docs/3804821); 2019 йил 29 майдаги “Ихтисослаштирилган ўқув-тарбия муассасалари фаолиятини тубдан такомиллаштириш тўғрисида”ги ПФ-4342-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/docs/4357207 (Decree No. PF-4342 of May 29, 2019 "On the radical improvement of the activities of specialized educational institutions" // Electronic source: https://lex.uz/docs/4357207); 2020 йил 18 февралдаги “Жамиятда ижтимоий-маънавий муҳитни соғломлаштириш, маҳалла институтини янада қўллаб-қувватлаш ҳамда оила ва хотин-қизлар билан ишлаш тизимини янги даражага олиб чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-5938-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/docs/4740345 (Decree No. PF-5938 of February 18, 2020 "On measures to improve the socio-spiritual environment in society, further support the mahalla institution, and bring the system of working with families and women to a new level" // Electronic source: https://lex.uz/docs/4740345); 2021 йил 9 августдаги “Бола ҳуқуқларининг кафолатларини таъминлаш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-6275-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/docs/5570490 (мурожаат вақти: 15.03.2024) (Decree No. PF-6275 of August 9, 2021 "On measures to further improve the system for ensuring guarantees of children's rights" // Electronic source: https://lex.uz/docs/5570490 (access time: 15.03.2024).
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 14 мартидаги “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси ва жиноятчиликка қарши курашиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2833-сон қарори // Электрон манба: https://lex.uz/docs/3141186 (Decision of the President of the Republic of Uzbekistan dated March 14, 2017 No. DP-2833 “On measures to further improve the system of crime prevention and combating crime” // Electronic source: https://lex.uz/docs/3141186); 2019 йил 11 февралдаги “Етим болалар ва ота-она қаромоғидан маҳрум бўлган болаларни ижтимоий ҳимоя қилишни кучайтиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-4185-сон қарори // Электрон манба: https://lex.uz/docs/4199119 (Decision No. DP-4185 of February 11, 2019 "On additional measures to strengthen social protection of orphans and children deprived of parental care" // Electronic source: https://lex.uz/docs/4199119); 2019 йил 22 апрелдаги “Бола ҳуқуқлари кафолат¬ларини янада кучайтиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-4296-сон қарори // Электрон манба: https://lex.uz/ru/docs/4302023 (Decision No. DP-4296 of April 22, 2019 "On additional measures to further strengthen guarantees of children's rights" // Electronic source: https://lex.uz/ru/docs/4302023); 2020 йил 29 майдаги “Бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-4736-сон қарори // Электрон манба: https://lex.uz/docs/4831107 (мурожаат вақти: 15.03.2024) (Decision No. DP-4736 of May 29, 2020 “On additional measures to improve the system of protection of children's rights" // Electronic source: https://lex.uz/docs/4831107 (access time: 15.03.2024).
Ўзбекистон Республикасининг янги таҳрирдаги Конституцияси // Электрон манба: https://lex.uz/docs/6445145 (мурожаат вақти: 15.03.2024) (The new edition of the Constitution of the Republic of Uzbekistan // Electronic source: https://lex.uz/docs/6445145 (access time: 15.03.2024).
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 25 январдаги “Республика ижро этувчи ҳокимият органлари фаолиятини самарали йўлга қўйишга доир биринчи навбатдаги ташкилий чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-14-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/docs/6369997 (мурожаат вақти: 15.03.2024) (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. PF-14 dated January 25, 2023 “On priority organizational measures to effectively organize the activities of the executive authorities of the Republic” // Electronic source: https://lex.uz/docs/6369997 (access time: 15.03.2024).
Ефимова О.А. Преступность несовершеннолетних на современном этапе развития российского общества / О.А. Ефимова. – Текст: непосредственный // Молодой ученый. – 2020. – № 49 (339). – С. 228-231 (Efimova O.A. Prestupnost nesovershennoletnix na sovremennom etape razvitiya rossiyskogo obshchestva / O.A. Efimova. – Text: neposredstvennyy // Molodoy uchenyy. – 2020. – No. 49 (339). – P. 228-231).
Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси // Электрон манба: https://lex.uz/docs/111453 (мурожаат вақти: 15.03.2024) (Criminal Code of the Republic of Uzbekistan // Electronic source: https://lex.uz/docs/111453 (access time: 15.03.2024).
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 9 августдаги “Бола ҳуқуқларининг кафолатларини таъминлаш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-6275-сон фармони фармони // Электрон манба: https://lex.uz/docs/5570490 (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. PF-6275 dated August 9, 2021 “On measures to further improve the system of ensuring guarantees of children's rights” // Electronic source: https://lex.uz/docs/5570490); 2019 йил 22 апрелдаги “Бола ҳуқуқлари кафолатларини янада кучайтиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-4296-сон қарори // Электрон манба: https://lex.uz/docs/4302023 Resolution No. DP-4296 of April 22, 2019 "On additional measures to further strengthen guarantees of children's rights" // Electronic source: https://lex.uz/docs/4302023; 2020 йил 29 майдаги «Бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПҚ-4736-сон қарори // Электрон манба: https://lex.uz/ docs/4831107 (мурожаат вақти: 15.03.2024).
Ўзбекистон Республикаси Президентининг: 2021 йил 26 мартдаги “Жамоат хавфсизлигини таъминлаш ва жиноятчиликка қарши курашиш соҳасида ички ишлар органлари фаолиятини сифат жиҳатидан янги босқичга кўтариш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-6196-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/docs/5344118 (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. PF-6196 dated March 26, 2021 “On measures to raise the activities of internal affairs bodies to a qualitatively new level in the field of ensuring public security and combating crime” // Electronic source: https://lex.uz/docs/5344118); 2021 йил 29 ноябрдаги “Ўзбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги концепциясини тасдиқлаш ва уни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-27-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/uz/docs/5749291 (мурожаат вақти: 15.03.2024) (Decree No. PF-27 of November 29, 2021 “On approval of the Concept of Public Safety of the Republic of Uzbekistan and measures for its implementation” // Electronic source: https://lex.uz/uz/docs/5749291 (access time: 15.03.2024).
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 28 сентябрдаги «Аҳолига ижтимоий хизматлар ва ёрдам кўрсатиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-319-сон қарори // Электрон манба: https://lex.uz/docs/6624639 (мурожаат вақти: 04.04.2024) (Decision of the President of the Republic of Uzbekistan No. DP-319 dated September 28, 2023 “On measures to further improve the system of social services and assistance to the population” // Electronic source: https://lex.uz/docs/6624639 (access time: 04.04.2024).
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги “2022 – 2026 йилларга мўлжалланган янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида”ги ПФ-60-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/docs/5841063 (мурожаат вақти: 25.03.2024) (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan dated January 28, 2022 No. PF-60 “On the Development Strategy of the New Uzbekistan for 2022-2026” // Electronic source: https://lex.uz/docs/5841063 (access time: 25.03.2024).
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 11 сентябрдаги «Ўзбекистон – 2030» стратегияси тўғрисида”ги ПФ-158-сон фармони // Электрон манба: https://lex.uz/docs/6600413 (мурожаат вақти: 25.03.2024) (Decree of the President of the Republic of Uzbekistan dated September 11, 2023 No. PF-158 "On the Strategy "Uzbekistan - 2030" // Electronic source: https://lex.uz/docs/6600413 (access time: 25.03.2024).
