ЖИНОЯТЛАРНИ КВАЛИФИКАЦИЯ ҚИЛИШ ТУШУНЧАСИ, ТУРЛАРИ ВА БОСҚИЧЛАРИ
##article.subject##:
жиноят, малакалаш (квалификация қилиш), жиноят таркиби, квалификация қилиш босқичлари, қарор, жиноят-ҳуқуқий норма##article.abstract##
Мазкур мақолада муаллиф қилмишни квалификация қилиш, квалификация турлари ва босқичларини, қилмишни квалификация қилиш турли мезонларга асосан таснифларга ажратилишини таҳлил қилган, ушбу босқичларга назарий таъриф ишлаб чиқиб, мазкур тушунчалар назарий ва амалий аҳамиятини ёритиб берган. Худди шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми қарорларининг жиноятлар квалификациясидаги ўрни ва аҳамияти, шунингдек, квалификация қилиш жараёни субъектлари ва аҳамиятидан келиб чиқиб, квалификация қилиш уч босқичлари ажратилиб, ҳар бир босқич мазмуни таҳлил қилинган. Муаллифнинг қайд этишича, жазони амалда қўллаш учун жиноят-процессуал шаклда жиноят-ҳуқуқий муносабатларнинг мавжудлигини расман баён қилиш ва белгилаш керак, яъни: жиноятнинг пайдо бўлишига сабаб бўлган ҳуқуқий фактни аниқлаш; ҳуқуқий муносабатлар предметини аниқлаш; унинг мазмунини, яъни, қайси жиноят ҳуқуқи нормаси билан қамраб олинишини аниқлаш зарур. Ушбу вазифалар суриштирув, тергов органлари ва суд томонидан амалга оширилиб, процессуал ҳужжатларда жиноятни квалификация қилиш учун қайд этилади. Жиноятнинг квалификациясида ҳуқуқ нормасини қўллаш энг муҳим, аммо ягона таркибий қисм эмас. Жиноятни квалификация қилиш босқичлари деганда эса қўлланилиши керак бўлган жиноят ҳуқуқи нормасини танлаш босқичлари тушунилиши керак. Жиноят ҳолатлари аниқ бўлганда, ҳуқуқий нормани танлаш, жиноятнинг квалификацияси бир зумда амалга оширилиши мумкин, содир бўлган воқеаларни дарҳол тўғри акс эттирилиши ва иш назорат органида кўриб чиқилгунга қадар ўзгармайди. тажрибали ҳуқуқшунос, ишнинг ҳолати билан танишиб чиққандан сўнг, аниқланган белгиларни қонун нормаси билан батафсил таққосламасдан (ҳеч бўлмаганда ташқи томондан) содир этилган жиноятнинг таркиби тўғрисида хулоса чиқаради. Шу билан бирга, ноаниқ, яширин жиноятлар содир этилганда, уларга нисбатан қанақа жиноят-ҳуқуқий норма қўлланилиши кераклиги тўғрисида қийинчиликлар келиб чиқиши мумкин. Жиноят содир этилганми, содир этилган бўлса қанақа жиноят эканлигини аниқлаш қийинлашади. Жиноятни квалификация қилишнинг биринчи босқичи бу - жиноят содир этилганми ёки йўқлигини аниқлаш, жиноят ҳодисасининг умумий кўриниши.
Библиографические ссылки
Ўзбекистон юридик энциклопедияси. / Масъул муҳаррир: Н.Тойчиев. – Тошкент: Адолат, 2011. – Б. 442 (Legal Encyclopedia of Uzbekistan. / Editor-in-chief: N. Toychiev. – Tashkent: Adolat, 2011. – P. 442);
Гаухман Л.Д. Квалификация преступлений: закон, теория, практика. – М., 2005. – С. 3. (Gaukhman L.D. Qualification of crimes: law, theory, practice. – M., 2005. – P. 3);
Благов Е.В. Приминение уголовного право (теория и практика). – СПб., 2004. – С. 505. (Blagov E.V. Application of criminal law (theory and practice). – St. Petersburg, 2004. – P. 505);
Коржанский М.И. Квалификация преступлений. – Киев, 2000. – С. 10-11. (Korzhansky M.I. Qualification of crimes. – Kyiv, 2000. – P. 10-11);
Иногамова Хегай Л.В. Конкуренция норм об освобождении от наказания // Государство и право. – 2000. №2. – С. 57-64. (Inogamova Khegay L.V. Competition of norms on release from punishment // State and Law. - 2000. No. 2. - P. 57-64);
Гаухман Л.Д. Квалификация преступлений: закон, теория, практика. – М., 2005. – С. 3. (Gaukhman L.D. Qualification of crimes: law, theory, practice. – M., 2005. – P. 3);
Жиноятларни квалификация қилиш: Дарслик. / Р.Кабулов, А.Отажонов, И.Соттиев ва бошқ. – Тошкент: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2012. – Б. 89. (Qualification of crimes: Textbook. / R.Kabulov, A.Otazhonov, I.Sottiev and others. – Tashkent: Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2012. – P. 89);
Павлов В.Г. Квалификация преступлений со специальнмм субъектом. -СПб.Юридический центр Пресс, 2011. - С. 374. (Pavlov V.G. Qualification of crimes with a special subject. - St. Petersburg. Legal Center Press, 2011. - P. 374);
Иркаходжаев А.К., Холикулов У.Ш. Жиноятларни квалификация қилишнинг илмий асослари: Ўқув қўлланма. – Тошкент: ТДЮИ, 2012. – Б. 31. (Irkakhodzhaev A.K., Kholikulov U.Sh. Scientific foundations of qualification of crimes: Textbook. – Tashkent: TDUI, 2012. – P.31);
Найимов С.С. Қилмишни жиноят-ҳуқуқий нормалар рақобатида квалификация қилишнинг назарий ва амалий масалалари: юридик фанлари номзодлиги учун ёзилган диссертация афтореферати. – Тошкент, 2007., Турғунбоев Э.О. Жиноятни квалификация қилишга юридик ва фактик хатонинг таъсири. Юрид. фан. номз. илм. дар. олиш учун ёзил. дисс... – Тошкент: ТДЮИ, 2010. (Naimov S.S. Theoretical and practical issues of qualifying an act in the context of competition between criminal law norms: abstract of a dissertation written for the degree of candidate of legal sciences. – Tashkent, 2007., Turgunboev E.O. The influence of legal and factual errors on the qualification of a crime. Written for the degree of candidate of juridical sciences. Dissertation... – Tashkent: TDUI, 2010);
The handbook of comparative criminal law // Edited by Kevin Jon Heller and Markus D. Dubber. – Stanford University Press, 2011. – P. 262-263.;
Рарог А.И. Квалификация преступлений по субъективным признакам. – СПб., 2009. – С. 20. (Rarog A.I. Qualification of crimes by subjective features. – St. Petersburg, 2009. – P. 20);
Очилов Х.Р. Ўзгалар мулкини компьютер воситаларидан фойдаланиб талон-торож қилганлик учун жавобгарлик. Юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация. – Тошкент: ТДЮИ, 2017. (Ochilov H.R. Responsibility for the theft of other people's property using computer tools. Dissertation written for the degree of Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences. – Tashkent: TSUL, 2017);
https://sud.uz/news-2024-07-19-2/ (2025 йил 6 январь ҳолати) / https://sud.uz/news-2024-07-19-2/ (Status as of January 6, 2025).
Rustambayev M.X. O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi. Tom 1. Darslik. 2-nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan – T.: O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Harbiy-texnik instituti, 2018. – 53 bet. (Rustambayev M.Kh. Criminal Law Course of the Republic of Uzbekistan. Volume 1. Textbook. 2nd edition, supplemented and revised – T.: Military-Technical Institute of the National Guard of the Republic of Uzbekistan, 2018. – 53 pages.)
Алтиев Р.С. Жиноят таркиби субъектив томони зарурий белгилари ва уларнинг қилмишни квалификация қилишдаги ўрни ва аҳамияти //Review of law sciences. Т. – 2022. –№ 11. – С. 35-43. (Altiev R.S. The role and significance of the mandatory features of the subjective side of the corpus delicti in the qualification of an act // Review of law sciences. - 2022. - Vol. 11. – P. 35-43.)
Ткаченко Ю.Г. Нормы социалистического право и их применение. – M., 1955.. – С. 27. (Tkachenko Yu.G. Norms of socialist law and their application. – M., 1955.. – P. 27.)
Герцензон А.А. Квалификация преступления. М., 1947. С.4. (Gertsenzon A.A. Qualification of crime. M., 1947. P.4.)
В.Н.Кудрявцев Общая теория квалификации преступления. М., 1972. С. 7-8. (V.N.Kudryavtsev General theory of crime qualification. Moscow, 1972. P. 7-8.)
Уголовное право. Особенная часть : учебник для вузов / под общ. ред. Л.М. Прозументова. – Томск : Издательский Дом Томского государственного университета, 2019. – 159 (844) с. (Criminal law. Special part: textbook for universities / edited by L.M. Prozumentov. - Tomsk: Publishing House of Tomsk State University, 2019. - 159 (844) p.)
Благов Е.В. Квалификация при совершении преступления. М., 2010. С.18-19. (Blagov E.V. Qualification in the commission of a crime. M., 2010. P.18-19.)
Проблемы квалификации преступлений: монография / Ображиева К.В., Пикурова Н.И. – Москва; Проспект, 2025. – 13 с. (Problems of qualification of crimes: monograph / Obrazhieva K.V., Pikurova N.I. - Moscow; Prospect, 2025. - 13 p.)
Куринов Б.А. Научные основы квалификации преступлений. М., 1984. С.11. (Kurinov B.A. Scientific foundations of crime qualification. Moscow, 1984. P.11.)
