«MENS REA» (ВИНА) И «ACTUS REUS» (ПРЕСТУПНОЕ ДЕЯНИЕ) В АНГЛИЙСКОМ УГОЛОВНОМ ПРАВЕ: ПОНЯТИЕ, ПРИЗНИКИ И СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ
Ключевые слова:
corpus delicti, actus reus, mens rea, традиционная научная концепция, альтернативная (вариативная) научная концепция, actus non facit reum nisi mens sit rea, преступное действие, бездействиеАннотация
В данной статье были широко использованы такие методы исследования как логический, системный, сравнительно-правовой. В частности, подробно изложены понятие и признаки «actus reus» (преступное деяние) и «mens rea» (вина) в английском уголовном праве, а также научные взгляды ученых, их исследования и сходства и различия между этими понятиями.
Особое внимание уделено тому, что в уголовном праве англосаксонской правовой семьи «actus reus» и «mens rea» занимают центральное место в определении преступного деяния и привлечении к уголовной ответственности, но, в отличие от романо-германской правовой семьи, они не являются единственным основанием для уголовной ответственности. Указывается, что «mens rea» (вина, психическое отношение) представляет собой субъективный элемент преступления и что в английском уголовном праве существуют случаи, когда она игнорируется в законодательстве, доктрине и практике уголовного права.
Кроме того, на основании изучения научных исследований и литературы, посвященных уголовному праву англосаксонской правовой семьи, концепции преступления и его состава разделены на две большие группы: традиционные научные концепции и альтернативные (альтернативные) научные концепции. Представителями первой научной концепции являются такие ученые, как J.Austin, M.Moore, D.Husak, G.Fletcher, H.Morris, M.Gorr, A.Enker, W.Blackstone, G.Williams и другие. Вторая научная концепция представлена П. Робинсоном и другими, которые выдвинули идею о необходимости отказа от различия между «actus reus» и «mens rea» в английском уголовном праве. На основе сравнительно-правового анализа признаков состава преступления и концепций «actus reus» (преступное деяние) и «mens rea» (вина) в англосаксонской правовой семье сделаны следующие выводы: 1) В теории и законодательстве уголовного права континентальной правовой семьи каждое преступление имеет состав, состоящий из четырех элементов. В англосаксонской правовой семье состав преступления включает два элемента: «actus reus» (преступное деяние) и «mens rea» (вина); 2) В теории и законодательстве уголовного права континентальной правовой семьи элементы состава преступления представляют собой неразрывное единство, состоящее из совокупности признаков. При квалификatsiи преступления анализируются все признаки, характеризующие элементы состава преступления. В общей правовой семье наличие «actus reus» (преступного деяния) является достаточным основанием для привлечения виновного к уголовной ответственности. Психическое отношение к преступному деянию («mens rea») может как присутствовать, так и отсутствовать (традиционный подход).
Библиографические ссылки
Cross N. Criminal justice, actus reus and mens rea //Forensic Psychology, Crime and Policing. – Policy Press, 2023. – P. 108-113., Sarch A. F. Knowledge, Recklessness and the Connection Requirement Between Actus Reus and Mens Rea //Penn St. L. Rev. – 2015. – Vol. 120. – P. 1-44., Watt, M. A. (2019). Guido and the guilty mind: Mens rea and actus reus in Inferno 27. Forum Italicum, 53(2), – P. 318-326. https://doi.org/10.1177/0014585819831969.
Mallorquí-Ruscalleda E. The Elements of a Crime: a Brief Study on Actus Reus and Mens Rea. Revista Internacional d’Humanitats [U of São Paulo / Instituto Jurídico Interdisciplinar – U of Porto/Autonomous U of Barcelona]49. 2020. – P: 69-76.
De Caro M. “Actus non facit reum nisi mens sit rea”. The Concept of Guilt in the Age of Cognitive Science // Neuroscience and Law: Complicated Crossings and New Perspectives. – 2020. – P. 69-79.
John Austin, Lectures On Jurisprudence 523 (4th Ed. 1873)., Michael S. Moore, Act And Crime: The philosophy of action and its implications for criminal Law 18 (1993)., Douglas N. Husak, The Orthodox model of the criminal offense, 10 Crim. Just. Ethics 20, 21 (1991)., George Fletcher, On the moral irrelevance of bodily movements, 142 U. Pa. L. Rev. 1443 (1994)., Herbert Morris, Punishment for thoughts, guilt and innocence: Essays in legal philosophy and moral psychology 197 (1989), Michael Gorr, The Actus Reus requirement: A qualified defense, 10 Crim. Just. Ethics 11 (1991)., Arnold N. Enker, Impossibility in criminal attempts–legality and the legalprocess, 53 Minn. L. Rev. 665, 687 (1969)., Sir William Blackstone, Commentaries on the Laws of England, Book IV, P. 21 (10th Ed. 1787)., Glanville Williams, Criminal Law: The General Part 22 (2d. Ed. 1961)., Glanville Williams, Criminal Law: The General Part 22 (2d. Ed. 1961).
Cornford, A., & Petzsche, A. (2020). Terrorism Offences. In K. Ambos, A. Duff, J. Roberts, T. Weigend, & A. Heinze (Eds.), Core Concepts in Criminal Law and Criminal Justice: Volume I (pp. 172-210). Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/9781108649742.006
Robinson P. H. Should the Criminal Law Abandon the Actus Reus-Mens Rea Distinction? //The Structure and Limits of Criminal Law. – London: Routledge, 2017. – P. 3-28. // https://doi.org/10.4324/9781315085159
Contreras J.C.A Concept of Type of Crime without Mens Rea? On the Inseparableness of Actus Reus and Mens Rea in Crime Theory //Ann. Fac. Der. U. Extremadura. – 2020. – Т. 36. – P. 525., Kritika A., Dhawan A. The changing concepts of actus reus & mens rea in the contemporary society. – 2019. – P. 26-35.? Chaudhary S., Siddiqui F. Understanding the Concept of Crime and Criminology //Journal of Legal Subjects (JLS) ISSN 2815-097X. – 2023. – Т. 3. – №. 02. – P. 33-41.
Cross N. Criminal justice, actus reus and mens rea // Forensic Psychology, Crime and Policing. – Policy Press, 2023. – P. 108-113., Aishatu Musa; Kaumi Alkali Kalli;& Adda Gana. Understanding the concept of crime from a perspective viewpoints // International Journal of Law, Politics & Humanities Research Published by Cambridge Research and Publications – 2023. – P. 75-80., Classmann S. Guilty Acts, Guilty Minds by Stephen P Garvey //University of Toronto Law Journal. – 2022. – Т. 72. – №. 1. – P. 148-152.
Paul H. Robinson, Should the Criminal Law abandon the Actus Reus – Mens Rea distinction? Criminal Law: Action, Value And Structure 187, 209 (S. Shute, J. Gardner & J. Horder, Eds. 1993. Published to Oxford Scholarship Online: March 2012)., John Austin, Lectures on Jurisprudence 523 (4th Ed. Publisher: London, J. Murray. 1873, [S.l.]: Book on demand LTD, 2022)., A.C.E. Lynch, The Mental element in The Actus Reus, 98 L. Q. Rev. 116, 128 (1982).
Glanville Williams, Criminal Law: The General Part 22 (2d. Ed. 1961, Holmes Beach Florida: Gaunt Reprint, 1998) 644.
James Mangiafico, The Independence Of Actus reus 11 (2011) (Mangiafico, James, The Independence of the Actus Reus (February 17, 2011). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1763352 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1763352).
H.L.A. Hart. Acts of will and responsibility in punishment and responsibility 100 (1968 Publisher: Cary: Oxford Scholarship Online, 2014.)
George P. Fletcher, Rethinking Criminal Law 166 (Originally published: Boston : Little, Brown, c1978. Oxford; New York: Oxford University Press, 2000.).
Oliver Wendell Holmes, The Common Law 54 (1881 Publisher: London: Routledge, 2020.)
J.W.Cicil Turner, Kenny’s outlines of Criminal Law. 18, P. 30 (19th Ed. Publisher: Cambridge University Press, 1966. Cambridge University Press; 18th edition (September 19, 2013)).
Oliver Wendell Holmes, The Common Law 54 (1881 Publisher: London: Routledge, 2020.) – P. 54.
Glanville Williams,Criminal Law:The General Part 22 (2d.Ed.1961,Holmes Beach Florida:Gaunt Reprint,1998) 12.
James Mangiafico, The Independence Of Actus reus 11 (2011) (Mangiafico, James, The Independence of the Actus Reus (February 17, 2011). – P. 15, 29 Available at SSRN: ttps://ssrn.com/abstract=1763352 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1763352).
J.W.Cicil Turner, Kenny’s outlines of Criminal Law. 18, P. 53 (19th Ed. Publisher: Cambridge University Press, 1966. Cambridge University Press; 18th edition (September 19, 2013)).
Ochilov X.R., Xaydarov Sh.D., Shamsidinov Z.Z. “Jinoyat huquqi” (Umumiy qism). O‘quv qo‘llanma – T.: TDYU nashriyoti, 2021. – B.34. (Ochilov Kh.R., Khaydarov Sh.D., Shamsidinov Z.Z. “Criminal Law” (General Part). Textbook – T.: TSYU Publishing House, 2021. – P.34.)
La Fave W.R., Scott, Jr., A. W. Op. Cit. P. 202.
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi. 55-56-moddalar. https://www.lex.uz/acts/111453 // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 11.05.2023 y., 03/23/841/0270-son. (Criminal Code of the Republic of Uzbekistan. Articles 55-56. https://www.lex.uz/acts/111453 // National database of legislative documents, 11.05.2023, No. 03/23/841/0270.)
Jinoyat huquqi. (Umumiy qism) Darslik. Mas’ul muharrir: yu.f.f.d (PhD) X.Ochilov – T.: Adolat nashriyoti, 2020. – B.41. (Criminal Law. (General Part) Textbook. Responsible Editor: Ph.D. (PhD) Kh.Ochilov – T.: Adolat Publishing House, 2020. –)
Кузнецова Н.Ф. Проблемы квалификaции преступлений. М., 2007. – С. 11., Трайнин А. Н. Общее учение о составе преступления. М., 1957., Кузнецова Н. Ф. Состав преступления: спорные вопросы // Вестн. Моск. ун-та. Сер.: Право. 1987. № 4.1. – С. 21-29., Кудрявцев В. Н. Объективная сторона преступления. М., 1960. С. 46–47. (Kuznetsova N.F. Problems of Crime Qualification. Moscow, 2007. – P. 11., Trainin A.N. General Doctrine of the Crime Elements. Moscow, 1957., Kuznetsova N.F. Crime Elements: Controversial Issues // Vestn. Moscow University. Series: Law. 1987. No. 4.1. – P. 21-29., Kudryavtsev V.N. Objective Side of the Crime. Moscow, 1960. P. 46-47.)
Молчанов Д.М. Актуальные проблемы уголовного права: Общая часть: учебное пособие. – Москва: Проспект, 2016. – С. 16. (Molchanov D.M. Current issues of criminal law: General part: textbook. – Moscow: Prospect, 2016. – P. 16.)
Usmonaliyev M., Bakunov P. Jinoyat huquqi. Umumiy qism: Darslik. – Toshkent: Nasaf, 2010. – B. 128. (Usmonaliyev M., Bakunov P. Criminal law. General part: Textbook. – Tashkent: Nasaf, 2010. – P. 128.)
Якубов А.С. Теоритические проблемы формирования правовой основы учения о преступлений: предпосылки, реальность, перспективы. - Т., 1996, – С. 95., Rustambayev M.X. O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi. Tom 1. Jinoyat haqida ta’limot. Darslik. 2-nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan – T.: O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Harbiy-texnik instituti, 2018. – B. 137., Nayimov.S.S. Qilmishni jinoiy huquqiy normalar raqobatida kvalifikatsiya qilishning nazariy va amaliy masalalari. Diss...Yurid.fan.nom. – Toshkent, 2003. – B.61.,Jinoyat huquqi.(Umumiy qism) Darslik. Mas’ul muharrir: yu.f.f.d (PhD) X.Ochilov – T.: Adolatnashriyoti, 2020. – B. 41. (Yakubov A.S. Theoretical problems of the formation of the legal basis of the doctrine of crimes: prerequisites, reality, prospects. - T., 1996, - P. 95., Rustambayev M.Kh. Criminal law course of the Republic of Uzbekistan. Volume 1. Doctrine of crime. Textbook. 2nd edition, supplemented and revised – T.: Military-technical institute of the National Guard of the Republic of Uzbekistan, 2018. – P. 137., Nayimov.S.S. Theoretical and practical issues of qualifying a crime in the competition of criminal legal norms. Diss...Jurid.fan.nom. – Tashkent, 2003. – P.61.,Criminal law. (General part) Textbook. Responsible editor: yu.f.f.d (PhD) Kh.Ochilov – T.: Adolat publishing house, 2020. – P. 41.)