TARIXIY XOTIRA VA MUZEY: SAMARQAND VILOYATI TARIXIY-O‘LKASHUNOSLIK MUZEYLARINING IJTIMOIY-MADANIY FUNKSIYALARI
##article.subject##:
tarixiy xotira; muzey; o‘lkashunoslik; Samarqand; ekspozitsiya; madaniy meros; muzey pedagogikasi; Afrosiyob; jadidchilik##article.abstract##
Maqolada tarixiy xotirani shakllantirish va avloddan avlodga yetkazishda Samarqand viloyati tarixiy-o‘lkashunoslik muzeylarining o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – “Samarqand” davlat muzey-qo‘riqxonasi tarkibidagi muzeylarning ijtimoiy-madaniy funksiyalarini aniq tarixiy faktlar asosida tasniflash va ularning bugungi ahamiyatini ochib berishdir. Ishda tarixiy-qiyosiy metod, ekspozitsiyalar kontent-tahlili va tizimli-funksional yondashuvdan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, 1896-yilda Samarqand statistika qo‘mitasi muzeyi sifatida ochilgan muassasa 1982-yilda muzey-qo‘riqxonaga aylantirilib, hozirda 235 mingdan ortiq eksponatni saqlovchi ko‘p tarmoqli tizimga aylangan. Muzeylarning oltita asosiy funksiyasi aniqlandi: xotirani saqlash va hujjatlashtirish, ekspozitsiya orqali tarixiy hikoyani shakllantirish, ta’limiy-tarbiyaviy, ilmiy-tadqiqot, shaxs va ma’rifatparvarlik xotirasini abadiylashtirish hamda xalqaro madaniy aloqalar funksiyalari. Maqola muzey pedagogikasini tarix ta’limiga tatbiq etish bo‘yicha amaliy xulosalar bilan yakunlanadi.
Библиографические ссылки
O‘zbekiston Respublikasining “Muzeylar to‘g‘risida”gi Qonuni (O‘RQ-177-son, 2008-yil 12-sentabr). – URL: https://lex.uz/docs/-1391728
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 31-oktabrdagi 237-son qarori “Muzeylar faoliyatiga taalluqli me’yoriy hujjatlar to‘g‘risida”. https://lex.uz/ru/docs/-1405685
Ismailova D. O‘zbekistonda muzey ta’limining paydo bo‘lishi va rivojlanish tendensiyalari // “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali. 2026. 4(5). B. 10–13. DOI: 10.5281/zenodo.20093288.
Sodiqova N.S. Madaniy yodgorliklar xazinasi. Toshkent, 1981.
Sadykova N.S. Muzeynoe delo v Uzbekistane. Tashkent, 1975. (rus tilida)
Sadykov Kh., Glase Yu.I., Soy E. Muzei Uzbekistana. Tashkent, 1978. (rus tilida)
Assmann J. Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
Halbwachs M. On Collective Memory / ed. and transl. by L.A. Coser. Chicago: University of Chicago Press, 1992.
Nora P. Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire // Representations. 1989. No. 26. P. 7–24.
Hooper-Greenhill E. Museums and the Interpretation of Visual Culture. London: Routledge, 2000.
Adams L.L. The Spectacular State: Culture and National Identity in Uzbekistan. Durham: Duke University Press, 2010.
ICOM. Museum Definition (adopted at the Extraordinary General Assembly, Prague, 24 August 2022). URL: https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/
Rante R., Lintz Y. (dir.). Splendeurs des oasis d’Ouzbékistan: Sur les routes caravanières d’Asie centrale. – Paris: Musée du Louvre; Madrid: El Viso, 2022. 356 p.
Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasi // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Samarqand_davlat_muzey-qo‘riqxonasi
Samarqand badiiy muzey-qo‘riqxonasi // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Samarqand_badiiy_muzey-qo‘riqxonasi
O‘zbekiston madaniyati va san’ati tarixi davlat muzeyi // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/O‘zbekiston_madaniyati_va_san’ati_tarixi_davlat_muzeyi
Afrosiyob muzeyi // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Afrosiyob_muzeyi
Mirzo Ulug‘bek muzey-majmuasi // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Mirzo_Ulug‘bek_muzey-majmuasi
Sadriddin Ayniy uy-muzeyi (Samarqand) // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Sadriddin_Ayniy_uy-muzeyi_(Samarqand)
Samarqand viloyat o‘lkashunoslik muzeyi // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Samarqand_viloyat_o‘lkashunoslik_muzeyi
Ishtixon tumani // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Ishtixon_tumani
Muzeyshunoslik // Vikipediya. – URL: https://uz.wikipedia.org/wiki/Muzeyshunoslik
Mirzo Ulug‘bek memorial muzeyi va rasavatoriyasi // “Samarqand” davlat muzey-qo‘riqxonasi rasmiy sayti. – URL: https://samarkandmuseum.uz/uz/muzei-dlya-menyu/mirzo-ulugbek-memorial-muzeyi-va-rasavatoriyasi
Samarqand va Afrosiob shahar tarix muzeyi (O‘zbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyi) // “Samarqand” davlat muzey-qo‘riqxonasi rasmiy sayti. – URL: https://samarkandmuseum.uz/uz/muzei-dlya-menyu/samarqand-va-afrosiob-shahar-tarix-muzeyi
Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyi // “Samarqand” davlat muzey-qo‘riqxonasi rasmiy sayti. – URL: https://samarkandmuseum.uz/uz/muzei-dlya-menyu/mahmudxoja-behbudiy-uy-muzeyi
O‘zbekiston madaniyati tarixi davlat muzeyi // Meros.uz. – URL: https://meros.uz/object/gosudarstwenni-muzyei-istorii-kultur-uzbekistana
O‘lkashunoslik muzeyi (Samarqand viloyati) // Meros.uz. – URL: https://meros.uz/object/olkashunoslik-muzeyi-samarkand-viloyati
Afrosiyob Samarqand muzeyi tarixi va rasmlari. Samarqand tarixiy obidalari // Ilmlar.uz, 2022. URL: https://ilmlar.uz/afrosiyob-samarqand-muzeyi-tarixi-va-rasmlari/
Mahmudxo‘ja Behbudiy uy-muzeyida qanday ashyolar saqlanadi? // Zarnews.uz, 2025-yil 17-yanvar. URL: https://www.zarnews.uz/uz/post/mahmudxoja-behbudiy-uy-muzeyida-qanday-ashyolar-saqlanadi
