МАҲМУД ЗАМАХШАРИЙ: ИЛМИЙ-АДАБИЙ МЕРОСИ СОҲАЛАРИГА НАЗАР
##article.subject##:
“Атвоқуз заҳаб”, шеърият, аруз, ийжоз, киноя, истиора, мақолот, мақомот, тилшунослик, маноқиб, балоғат ва фасоҳат##article.abstract##
Замахшарийнинг илмий-адабий меросини ўрганишга бўлган қизиқиш жаҳон шарқшунослиги ва адабиётида ўзининг муайян ўрнига эга. Хусусан, Замахшарийнинг таржимаи ҳоли, унинг илмий фаолияти ва яратган асарлари ҳақида олимлар, тадқиқотчилар кўплаб асарлар яратганлар. Замахшарийнинг илмий мероси нафақат шарқ, балки ғарб, хусусан, европалик шарқшуносларнинг эътибори марказида бўлган.
Замахшарий асосан ижтимоий-гуманитар йўналишда қалам тебратиб, тафсир, ҳадис, фиқҳ, руҳий тарбия ва ахлоқ, хутба ва воизлик каби исломий илмларга оид, тил ва адабиёт, луғатшунослик соҳалари билан бир қаторда балоғат ва фасоҳат, бадиъ ва баён, сарф ва наҳв (морфология ва синтаксис), шеърият ва аруз қоидаларига оид ҳамда мантиқ ва географияга оид асарларни ўзидан кейинги авлодларга мерос қилиб қолдирган.
Замахшарийнинг ўзидан кейинги авлодга қолдирган илмий-адабий меросини ўрганишга бағишланган камтарона изланишимиз натижасида алломанинг ҳозирга қадар маълум бўлган асарлар сони 96 номни ташкил этиб, улар илмнинг 20 дан зиёд соҳаларига тегишли эканини кузатишимиз мумкин. Баъзи асарлари бир неча соҳаларга алоқадор экани билан ҳам яна диққатга сазовордир.
Библиографические ссылки
Абул Қосим Маҳмуд Аз-Замахшарий, “Ал жибалу вал амкинату вал мийоҳ” Аҳмад Абдут-Таввоб Аваз таҳқиқи, Қоҳира.: “Дору-л-Фазила”, 2009.384 б.
Абул Қосим Маҳмуд аз-Замахшарий, “Ал-муҳожоту бил масааилин наҳвия” Доктор Баҳийжа Боқир ал-Ҳасаний таҳқиқи, Бағдод.: “Асъад”, 1983й. 217 б.
Абул Қосим Маҳмуд Аз-Замахшарий, “Атвоқ уз-заҳаб фил-мавоиъз вал-хутаб” Асмо Абу Бакр Муҳаммад таҳқиқи, Байрут.: “Дору-л-кутуби-л-илмиййа”, 1994й., 166б.
Абул Қосим Маҳмуд Аз-Замахшарий, “Атвоқ уз-заҳаб фил-мавоиъз вал-хутаб” Аҳмад Абдут-Таввоб Аваз таҳқиқи, Қоҳира.: “Дору-л-Фазила”, 2006 й., 202 б., 15-18 б.
Абул Қосим Маҳмуд аз-Замахшарий, “Таслиятуз зорийр” Д.Aбдуссалам ал Ҳаммалий Суъуд таҳқиқи, Триполи.: “Ад дорул моликиййа”, 2017й. 55 б.
Аллома Жоруллоҳ Абул Қосим Маҳмуд ибн Умар Аз-Замахшарий, “Руусул масааил”. Абдуллоҳ Назир Аҳмад таҳқиқи, Байрут.: “Дорул башааирул исламиййа”,1987., 598 б.
Д.Аҳмад Муҳаммад Ҳуфий. Аз-Замахшарий. Қоҳира.: “Дорул фикрил арабий”, 1966 й. 331б.
Д.Фозил Солиҳ Самроий. “Замахшарийнинг наҳвий ва луғавий қарашлари”., Бағдод.: “Матбаатул Иршод”, 1971й. 420 б.
Ёқут Aл-Ҳамавий "Муъжамул удабо" 19 жузъ,134-б.; Ибн Халликон “Вафаётул аъён” 5-жузъ, 169-б.;
Ёқут Ҳамавий. Муъжаму-л-булдон. – Миср: Дор-ус-саодат, 1908. – 388-389-б.
Ибн Халликон. Вафайотул аъйон ва абноъиз замон. Ж. 1. – Миср: 1881. – 107-110-б.
Исмоил Пошо Бағдодий. “Ҳадиятул орифийн – асмоул муаллифийн ва аасаарул мусоннифийн”, 1-жилд., Истанбул.: “Маъориф”, 1955 й., 676б.
Исмоил Пошо Бағдодий. “Ҳадиятул орифийн – асмоул муаллифийн ва аасаарул мусоннифийн”, 2-жилд., Истанбул.: “Маъориф”, 1955 й., 676б.
Камол Жабрий Абҳарий. Аз-Замахшарий-сийрати, мероси, наҳвий мазҳаби. Амман.: “Дорул жинон”, 2014 й. 413б.
Қосим ибн Қутлубғо ал Ҳанафий. “Тожут тарожим фи табақотил ҳанафия” 39-б.
Н. Сулаймонова. Маҳмуд Замахшарий асарларининг манбалари [Матн] : монография / Н. Сулаймонова. – Тошкент: Bookmany print, 2022. – 138 б., 5-б.
Тўраев Л.А.Маҳмуд Замахшарий илмий меросида «Рабиъ ал-аброр» асари муҳим манба сифатида. 07.00.08 – Тарихшунослик, манбашунослик ва тарихий тадқиқот усуллари.Тарих фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси автореферати.Тошкент., 2022.
Фирузободий. “Ал булға фи тарожими аимматин наҳви вал луға”. Муҳаммад Мисрий таҳқиқи, Дамашқ.: “Саъддуд дин”, 2000й. 364 б.
Ҳинд Ҳусайн Тоҳа. «Ал адабул арабий фи иқлими Ховаризм», Бағдод.: “Дорул ҳурриййа”, 1976 й., 521б.-б.
Hacı Çiçek.Zemahşerî ve atwâqu’z-zeheb fi’l-mewâ‘iz we’l-hutab adli eseri., Malatya: İnönü Üniversitesi, 2015. 179 б.
Selami Sönmez, “Ebu’l-Kasım Mahmûd Zemahşerî ve Eseri Muqaddimetu’l-Edeb’in Didaktik Değeri”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, sayı 40, Erzurum, 2009, s. 147.
226 el-Hamewî, Mu6 el-Ha-Udebâ, VI/2689; ez-Zehebî, Siyer, XX/152; ‘Abdurrrahman b. Ebû Bekir Celaleddin es-Suyûti, NevX/152; -Ebkâr we ŞEbkâr we -Efkâr, Cami‘atu Ummi’l-Qurâ, Kulliyetu’d-Da‘veti ve Usûli’d-Dîn, Mekke, 2005, I/4; Bumi‘atu -Wu‘ât, II/280; Kâtip Çelebî, age, II/1475.
