MUSTAQILLIK DAVRI SUV XOʻJALIGI, QASHQADARYO VILOYATI IRRIGATSIYA-MELIORATSIYA TIZIMINING TARIXIY SHAKLLANISHI
##article.subject##:
Qashqadaryo viloyati, irrigatsiya, melioratsiya, suv resurslari, Qarshi choʻli, Qarshi magistral kanali, miroblik, ikkilamchi shoʻrlanish, sovet davri merosi##article.abstract##
Maqolada Qashqadaryo viloyati irrigatsiya-melioratsiya tizimining 1991-yilga qadar boʻlgan shakllanish jarayoni tarixiy tahlil qilinadi. Viloyatning tabiiy-geografik tasnifi, suv resurslarining taqchilligi, daryo oqimining mavsumiy rejimi va tuproq-gidrogeologik sharoit sugʻorma dehqonchilik hamda melioratsiyani hududda iqtisodiy taraqqiyotning hal qiluvchi sharti darajasiga koʻtargan omillar sifatida koʻrsatilgan. An’anaviy sugʻorish madaniyati, miroblik instituti, mustamlaka va sovet davrlaridagi oʻzgarishlar, xususan, Eskianhor kanali, Chimqoʻrgʻon suv ombori, Qarshi gidrouzeli va Qarshi magistral kanali kaskadining barpo etilishi arxiv hujjatlari, davriy matbuot va ilmiy adabiyotlar asosida yoritilgan. Mustaqillik arafasida viloyat ulkan, biroq energiya sarfi yuqori, markazlashgan moliyalashtirishga va paxta yakkahokimligiga bogʻliq, jiddiy meliorativ muammolarga ega suv xoʻjaligi majmuasiga ega boʻlgani asoslangan.
Библиографические ссылки
Irrigation and Drainage in Republic of Uzbekistan: Past, Present and Future. – 2nd Edition. – Tashkent: Ministry of Water Resources of the Republic of Uzbekistan, 2022.
Чариев А., Ачилов М. Кашкадарьинская область. – Ташкент: Узбекистан, 1974.
Третье Национальное Сообщение Республики Узбекистан по Рамочной конвенции ООН об изменении климата. – Ташкент: Узгидромет, 2016.
Oblomurodov N., Rashidov O., Tolipov F., Shoyimov S. A Historical Analysis of Land Development and Irrigation–Reclamation Activities in Uzbekistan // Proceedings of the 5th International Conference I-CRAFT 2025. – Atlantis Press, 2026. – DOI: 10.2991/978-94-6239-666-1_21.
Равшанов П. Қарши ва Кеш тарихи манбалари. – Қарши: Насаф, 2005.
Gʻulomov Ya.Gʻ. Xorazmning sugʻorilish tarixi (qadimgi zamonlardan hozirgacha). – Toshkent: OʻzSSR FA nashriyoti, 1959.
Muhammadjonov A.R. Quyi Zarafshon vodiysining sugʻorilish tarixi (qadimgi davrdan – XX asr boshlarigacha). – Toshkent: Fan, 1972.
Суюнов С. Қашқадарё воҳасининг суғорилиш тарихи: монография. –Қарши, 2023.
Mirzaqosimov A. Oʻzbekistonda irrigatsiya va melioratsiya tarixi (1917–1925): shakllanish, inqiroz va tiklanish dinamikasi // Ilm-fan yangiliklari konferensiyasi. – Andijon, 2025. – B. 1481–1483.
Боруздин А.Г. Ирригация Средней Азии в 1925 г. – М.–Л., 1926.
Жаббарова И.Х. Қашқадарё воҳасида янги ерларнинг ўзлаштирилиши ва суғориш тизими тарихи (ХХ асрнинг 50–80 йиллари мисолида): монография. – Тошкент: ELNUR-PRINT, 2023.
Пардаев А. Возрожденный край. – Ташкент: Узбекистан, 1984.
Ирригация Узбекистана. Т. 1: Развитие ирригации в комплексе производительных сил Узбекистана / Гл. ред. А.С. Садыков. – Ташкент: Фан, 1975.
Qodirov I. Oʻzbekiston irrigatsiya qurilishi tarixida «Qashistroy» birlashmasining ahamiyati // Central Asian Journal of Education and Innovation. – 2024. – Vol. 3, № 9. – B. 77–80.
QVDA, 561-fond, 1-rо‘yxat, 1-ish.
QVDA, 439-fond, 1-roʻyxat, 38-ish.
Чориев А., Очилов М. Сув келди – нур келди. – Тошкент: Ўзбекистон, 1977.
Духовный В.А., Юп де Шуттер. Вода в Центральной Азии: прошлое, настоящее и будущее. – Астана, 2019.
Алимова Д.А., Каримов Р.Х., Акилов К.А. ва бошқ. История Узбекистана (1917–1991). – Ташкент, 2002.
Obertreis J. Imperial Desert Dreams: Cotton Growing and Irrigation in Central Asia, 1860–1991. – Göttingen: V&R unipress, 2017.
Тошев Х. Дарёлар туташган диёр. – Қарши: Насаф, 2020.
Qashqadaryo viloyati Suv xoʻjaligi boshqarmasi muzeyi materiallari.
