SURXON VOHASIDA XALQ MILLIY OʻYINLARI GENEZISI VA TARIXIY-ETNOLOGIK TAVSIFI
##article.subject##:
Etnosport, chorvachilik turmush tarzi, chillak, oqsuyak, taqya tushirar, qurma tayoq, besh tosh, toʻrt qumaloq##article.abstract##
Maqola Surxondaryo vohasida xalq oʻyinlarining paydo boʻlishi (genezisi), tarixiy ildizlari va etnologik xususiyatlariga bagʻishlangan. Tadqiqotda oʻzbek milliy oʻyinlarining ibtidoiy jamoa davridan boshlab mehnat jarayonlari, chorvachilik turmush tarzi, totemistik qarashlar va bayram-marosimlar bilan bogʻliq holda shakllangani koʻrsatilgan. Surxon vohasida saqlanib qolgan “Chillak” (Zuvullatar va Tugʻdi), “Oqsuyak”, “Qurma tayoq”, “Taqya tushirar”, “Toʻrt qumaloq”, “Besh tosh” kabi oʻyinlarning qadimiy kelib chiqishi va chorvachilik xoʻjaligiga uzviy aloqadorligi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. “Avesto”dan tortib Mahmud Qoshgʻariy, Alisher Navoiy, Amir Temur davri manbalari va XIX–XX asr etnografik yozuvlarigacha boʻlgan keng tarixiy manbalar tahlil qilinib, oʻyinlarning asrlar osha deyarli oʻzgarmasdan saqlanib kelgani isbotlangan. Maqolada xalq oʻyinlarini fanlararo kompleks tadqiq etish zarurati ta’kidlanadi hamda ularni milliy va umumbashariy madaniy meros sifatida asrash, targʻib qilish va yosh avlod tarbiyasida qoʻllash muhimligi urgʻulanadi.
Библиографические ссылки
Jabborov I. Oʻzbeklar (An’anaviy xoʻjaligi, turmush tarzi va etno madaniyati). 1-nashr, Sharq, 2008 -T.B. 137.
Qurbonova F. Ommaviy bayramlarda xalq oʻyinlari. – Toshkent, 2009. – B.100-102.
Yoʻldoshev S. Fargʻona vodiysi aholisining xalq oʻyinlari. - Toshkent, 2020. – B.8.
Toshpoʻlatov J. Surxondaryoda jismoniy tarbiya va sport. Termiz, 1991. B.9.
Qoraboev U. Oʻzbek xalq oʻyinlari. – Toshkent: “San’at”, 2001. – B.6-7.
Шаниязов К.Ш. Узбеки карлуки – Т., 1964;
Qadimgi tarixchilar Oʻrta Osiyo haqida, – T., 2008.
Қурбонова Ф. Оммавий тадбирларда халқ оъйинлари. – Тосҳкент, 2009. Б. 14-15.
Пещерева Е.М. Игрушки и детские игры у таджиков и узбеков (по материалам 1924-1935 гг.). // Музей антропологии и етнографии, XVII. – М.-Л.:1957. – С.86-93.;
Шаниязов К. К етнической истории узбекского народа (историко-етнографическое исследование на материалах кипчакского компонента). – Ташкент:Фан, 1974. – 342 с.;
Кубаков К.К. Детские игры и увеселения узбеков (по материалам Самаркандской и Джизакской областей). // Вопросы археологии, древней истории и етнографии. – Самарканд, 1981. – С 34;
Симаков Г.Н. Общественные функсии киргизских народных развлечений в консе ХIХ- начале ХХ в. – Л.: Наука, 1984. –С.176-189.
Jismoniy tarbiya, sport va ma’naviyat.– Toshkent, 1995. B.-22.
Boʻriev O, Berdiev J. Sohibqiron Amir Temur davri qadriyatlari etnotarixiy lavhalarda. – Qarshi 2015.– B.315.
Amir Temur oʻgitlari. Risola – T.; 1992. B. 24-25.
Qodirov M. Oʻtmishdagi tomoshagohlar. – “Toshkent oqshomi”, 1991 yil 12 sentabr.
Isakova M.T. Komil inson tarbiyasida milliy qadriyatlar. //Alpomish. Ilmiy-amaliy anjuman matnlari. – Fargʻona, 2000. – B.41-45 .
