THE GENESIS AND HISTORICAL-ETHNOLOGICAL DESCRIPTION OF NATIONAL FOLK GAMES IN THE SURKHAN VALLEY
Keywords:
Ethnosport, pastoral lifestyle, chillak, oqsuyak, taqya tushirar, qurma tayoq, besh tosh, toʻrt qumaloqAbstract
The article is dedicated to the emergence (genesis), historical roots, and ethnological features of folk games in the Surkhandarya Oasis. The research demonstrates how Uzbek national games were formed in relation to labor processes, pastoral lifestyle, totemistic beliefs, and holiday rituals, dating back to the primitive communal era. The ancient origins and intrinsic connection to the pastoral economy of games preserved in the Surkhandarya Oasis, such as "Chillak" (Zuvullatar and Tugʻdi), "Oqsuyak," "Qurma tayoq," "Taqya tushirar," "Toʻrt qumaloq," and "Besh tosh," are scientifically substantiated. A broad range of historical sources, from the "Avesto" and the works of scholars like Mahmud Kashgari and Alisher Navoi to sources from the era of Amir Temur and ethnographic records of the 19th–20th centuries, are analyzed, proving that these games have been preserved almost unchanged over centuries. The article emphasizes the necessity of interdisciplinary complex research into folk games and highlights their importance for preservation, promotion as a national and universal cultural heritage, and application in the upbringing of the younger generation.
References
Jabborov I. Oʻzbeklar (An’anaviy xoʻjaligi, turmush tarzi va etno madaniyati). 1-nashr, Sharq, 2008 -T.B. 137.
Qurbonova F. Ommaviy bayramlarda xalq oʻyinlari. – Toshkent, 2009. – B.100-102.
Yoʻldoshev S. Fargʻona vodiysi aholisining xalq oʻyinlari. - Toshkent, 2020. – B.8.
Toshpoʻlatov J. Surxondaryoda jismoniy tarbiya va sport. Termiz, 1991. B.9.
Qoraboev U. Oʻzbek xalq oʻyinlari. – Toshkent: “San’at”, 2001. – B.6-7.
Шаниязов К.Ш. Узбеки карлуки – Т., 1964;
Qadimgi tarixchilar Oʻrta Osiyo haqida, – T., 2008.
Қурбонова Ф. Оммавий тадбирларда халқ оъйинлари. – Тосҳкент, 2009. Б. 14-15.
Пещерева Е.М. Игрушки и детские игры у таджиков и узбеков (по материалам 1924-1935 гг.). // Музей антропологии и етнографии, XVII. – М.-Л.:1957. – С.86-93.;
Шаниязов К. К етнической истории узбекского народа (историко-етнографическое исследование на материалах кипчакского компонента). – Ташкент:Фан, 1974. – 342 с.;
Кубаков К.К. Детские игры и увеселения узбеков (по материалам Самаркандской и Джизакской областей). // Вопросы археологии, древней истории и етнографии. – Самарканд, 1981. – С 34;
Симаков Г.Н. Общественные функсии киргизских народных развлечений в консе ХIХ- начале ХХ в. – Л.: Наука, 1984. –С.176-189.
Jismoniy tarbiya, sport va ma’naviyat.– Toshkent, 1995. B.-22.
Boʻriev O, Berdiev J. Sohibqiron Amir Temur davri qadriyatlari etnotarixiy lavhalarda. – Qarshi 2015.– B.315.
Amir Temur oʻgitlari. Risola – T.; 1992. B. 24-25.
Qodirov M. Oʻtmishdagi tomoshagohlar. – “Toshkent oqshomi”, 1991 yil 12 sentabr.
Isakova M.T. Komil inson tarbiyasida milliy qadriyatlar. //Alpomish. Ilmiy-amaliy anjuman matnlari. – Fargʻona, 2000. – B.41-45 .
