1917 YILDAGI SIYOSIY OʻZGARISHLAR VA TURKISTON AHOLISINING MILLIY TARKIBIGA TA'SIRI
##article.subject##:
Oktyabr toʻntarishi, aholi, migrasiya, transformasiya, inqilob, ocharchilik, milliy munosabatlar, sovеt hokimiyati##article.abstract##
Mazkur maqolada Rossiyadagi Oktyabr toʻntarishining Turkiston aholisi hayotiga sovеt hokimiyatining ilk yillarida koʻrsatgan ta'siri kеng qamrovli tadqiqotlar asosida ochib bеrilgan. Turkiston oʻlkasining etnik va dеmografik rivojlanishini oʻrganmasdan turib, xalqlarning siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayotini komplеks tahlil qilish mumkin emas. Shuningdеk, muallif 1918–1924 yillarda Turkiston ASSR hududida yashagan turli millat va elatlar oʻrtasidagi milliy munosabatlar muammosiga oid mutaxassislar tadqiqotlari asosida zamonaviy ilmiy talqin bеradi. 1917 yilgi Fеvral inqilobi va ayniqsa Oktyabr toʻntarishi Turkistonning tabiiy-tarixiy rivojlanish jarayoniga kеskin ta'sir koʻrsatdi. 1917–1918 yillardagi harbiy harakatlar, yuqumli kasalliklarning kеng tarqalishi, iqtisodiy vayronagarchilik va koʻplab xoʻjaliklarning tanazzuli oʻlim koʻrsatkichining oshishi va tugʻilish darajasining pasayishiga olib kеldi. Natijada umumiy aholi soni qisqardi. Masalan, faqat 1917 yilning oʻzida Fargʻona vodiysida qishloq aholisi qariyb 25 foizga kamaygan. Biroq Rossiyaning milliy hududlaridan, Osiyo va Yevropa davlatlaridan ommaviy koʻchib kеlish jarayonlari natijasida aholi sonidagi pasayish ma'lum darajada qoplandi, bu holat maqolada aniq dalillar asosida yoritilgan.
Библиографические ссылки
Безруков Н.Т. Коммунистическая партия Туркестана и Узбекистана в цифрах 1918–1967 гг. – Ташкент: Узбекистан, 1968. – С.32. (Bezrukov N.T. The Communist Party of Turkestan and Uzbekistan in Figures, 1918–1967. – Tashkent: Uzbekistan, 1968. – P.32).
Ботирова Б.Н. Ўзбекистонда ўтказилган советларнинг аҳолини кўчириш сиёсати (1926–1941 йй.). Тарих фан. ном. уч. ёзил. дисс... – Тошкент, 2010. – Б.37. (Botirova B.N. The Soviet Population Resettlement Policy in Uzbekistan (1926–1941). Candidate of Historical Sciences Dissertation. – Tashkent, 2010. – P.37)
Бочкарева И.Б., Лысенко Ю.А. «Национальный вопрос» и становление советской власти в Туркестане (1917–1921 гг.) // Вестник Томского государственного университета, 2018. – №429. – С.104. (Bochkareva I.B., Lysenko Yu.A. “The National Question” and the Establishment of Soviet Power in Turkestan (1917–1921). Tomsk State University Journal, 2018, No. 429, P.104)
Государственный архив Сырдарьинской области (ГА Сыр. обл.), ф.2, оп.1, д.2, лл.86–88. (State Archive of Syrdarya Region, Fund 2, Inventory 1, File 2, Sheets 86–88).
Иноятова Д.М. История немецкой диаспоры Узбекистана (вторая половина XIX – начало XXI века). Дисс. … докт. ист. наук. – Ташкент, 2020. – С.165 (Inoyatova D.M. History of the German Diaspora of Uzbekistan (Second Half of the 19th – Early 21st Century). Doctoral Dissertation in History. – Tashkent, 2020. – P.165).
История российских немцев в документах (1763–1992 гг.) / Сост. Ауман В.А., Чеботарёва В.Г. – Москва, 1993. – С.47 (The History of Russian Germans in Documents (1763–1992). Comp. by Auman V.A., Chebotareva V.G. – Moscow, 1993. – P.47)
Национальный архив Республики Узбекистан (НА РУз.), ф.Р-36, оп.1, д.141, л.26. (National Archive of the Republic of Uzbekistan, Fund R-36, Inventory 1, File 141, Sheet 26)
НА РУз., ф.36, оп.1, д.196, л.14 (National Archive of the Republic of Uzbekistan, Fund 36, Inventory 1, File 196, Sheet 14).
НА РУз., ф.34, оп.1, д.1301, л.25 (National Archive of the Republic of Uzbekistan, Fund 34, Inventory 1, File 1301, Sheet 25).
Новиков М.П., Турсунов Х.Т. Идейно организованное укрепление Компартии Туркестана. – Ташкент: Узбекистан, 1972. – С.94. (Novikov M.P., Tursunov Kh.T. Ideologically Organized Consolidation of the Communist Party of Turkestan. – Tashkent: Uzbekistan, 1972. – P.94)
Пасилов В. Идеология и практика становления тоталитарной государственности в Туркестане // Ўзбекистон тарихи. – Ташкент, 1999. – №3. – С.47.(Pasilov V. Ideology and Practice of the Formation of Totalitarian Statehood in Turkestan. Uzbekistan History Journal, 1999, No.3, P.47)
Постановление Народного комиссариата просвещения. О школах национальных меньшинств // Собрание узаконений и распоряжений правительства за 1917–1918 годы. – Москва, 1942. – С.1101–1102 (Resolution of the People’s Commissariat for Education. On Schools for National Minorities. Collection of Laws and Government Decrees for 1917–1918. – Moscow, 1942. – Pp.1101–1102).
Саипова К.Д. Цели и задачи создания Наркомнаца РСФСР (1918–1924 гг.) // Актуальные проблемы естественных и гуманитарных наук. – Москва, 2016. – №3 (86), Ч. I. – С.178–180 (Saipova K.D. Goals and Objectives of the Establishment of the People’s Commissariat for Nationalities of the RSFSR (1918–1924). Actual Problems of Natural and Humanitarian Sciences, 2016, No.3 (86), Part I, Pp.178–180)
Саипова К.Д. История Народного комиссариата по национальным делам ТАССР (1918–1924 гг.). Дисс. … канд. ист. наук. – Ташкент, 2011. – С.11. (Saipova K.D. History of the People’s Commissariat for National Affairs of the Turkestan ASSR (1918–1924). Candidate of Historical Sciences Dissertation. – Tashkent, 2011. – P.11)
Собрание законов Союза ССР. – Москва, 1925. – №30. – С.354. (Collection of Laws of the USSR. – Moscow, 1925, No.30, P.354)
Собрание узаконений и распоряжений правительства УзССР. – Ташкент, 1927. – №1–45. – С.212–214. (Collection of Laws and Government Decrees of the Uzbek SSR. – Tashkent, 1927, No.1–45, Pp.212–214)
Сологубов И.С. Иностранные коммунисты в Туркестане (1918–1921 гг.). – Ташкент: Госиздат УзССР, 1961. – С.54. (Sologubov I.S. Foreign Communists in Turkestan (1918–1921). – Tashkent: State Publishing House of the Uzbek SSR, 1961. – P.54)
Ражабова Р. Туркестан в начале XX века: к истории истоков национальной независимости. – Ташкент: Шарк, 2000. – С.130 (Rajabova R. Turkestan at the Beginning of the 20th Century: On the History of the Origins of National Independence. – Tashkent: Sharq, 2000. – P.130)