КЕКСА БЕМОРЛАРДА ДЕПРЕССИВ БУЗИЛИШЛАР БИЛАН КОМБИНАЦИЯЛАНГАН ПСИХООРГАНИК СИНДРОМНИНГ ИЖТИМОИЙ ФАОЛЛИК ВА ҲАЁТ СИФАТИ КЎРСАТКИЧЛАРИНИ КЛИНИК ДИНАМИК БАҲОЛАШ

##article.abstract##

So‘nggi o‘n yilliklarda depressiv buzilishlar katta ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etmoqda. Bu holat depressiyaning keng tarqalganligi hamda uning bemorlar hayot sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi bilan bog‘liq. Depressiv buzilishlarning umumiy tarqalish darajasi 10–15% ni tashkil etsa-da, keksa aholi orasida bu ko‘rsatkich ikki baravar yuqori ekani kuzatiladi. Ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlardagi o‘zgarishlar ham keksa yoshdagi insonlarda o‘ziga xos psixologik o‘zgarishlarning yuzaga kelishida muhim omil hisoblanadi. Bu omillar ko‘p jihatdan depressiv buzilishlarning keng tarqalishiga olib keladi. Psixologik travmalar ta’siridan tashqari, keksa bemorlarda somatik kasalliklarning birga uchrashi ham katta ahamiyatga ega. Shuningdek, keksa yoshdagi insonlarda yurak-qon tomir patologiyalari ko‘pincha serebrovaskulyar asoratlarga olib keladi va miyaning serebrovaskulyar kasalliklari tobora psixoorganik buzilishlarning asosiy sabablaridan biriga aylanib bormoqda. Shu bilan birga, keksa bemorlarning 25–50% ida yengil kognitiv buzilishlar ham birgalikda kuzatiladi. Qon-tomir genezli psixoorganik buzilishlar bilan depressiyaning birga uchrashi, bir tomondan, ushbu patologiyalarning keng tarqalganligi bilan, ikkinchi tomondan esa ularning bir bemorda komorbid holda uchrash ehtimolining yuqoriligi bilan izohlanadi. Shu bilan birga, ko‘plab tadqiqotlarga qaramasdan, qon-tomir genezli psixoorganik sindrom bilan depressiv buzilishlarning birgalikda uchrashi hozirgi vaqtda ham dolzarb va muhim muammo bo‘lib qolmoqda. Depressiv buzilishlardan aziyat chekuvchi keksa bemorlarning ijtimoiy faolligi va hayot sifati zamonaviy tibbiyotning eng muhim masalalaridan biri hisoblanadi. Hayot sifati tushunchasi an’anaviy tibbiy amaliyotda ham, psixiatriya sohasida ham qo‘llaniladigan bir qator mezonlarni o‘z ichiga oladi. Hayot sifati tushunchasi tibbiyot fanlaridagi asosiy omillardan biri bo‘lib, u insonning ruhiy farovonligini baholashni qamrab oladi. Hayot sifatini baholashning rivojlanish bosqichlarini hisobga olgan holda, bemorlar hayot sifatini baholashni ikki bosqichga ajratish mumkin. Birinchi bosqichda, 1970-yillarda, psixologik farovonlikni baholash uchun maxsus shkalalar joriy etilgan va ular aynan shu maqsadda qo‘llanilgan. Ikkinchi bosqichda esa farovonlik va qoniqish tushunchalari kengaytirilib, hayot faoliyatini qamrab olgan kengroq tushuncha sifatida talqin qilingan.