UNIVERSAL DEPENDENCIES MODELI DOIRASIDA SINTAKTIK ANNOTATSIYALANGAN KORPUSLARNI TAHLIL QILISH
##article.subject##:
korpus lingvistika, sintaktik annotatsiya, treebank, analitik tahlil, metodologiya, Universal Dependencies##article.abstract##
Ushbu maqola zamonaviy tilshunoslikning jadal rivojlanayotgan sohalaridan biri — korpus lingvistikasida sintaktik annotatsiyalangan korpuslarni shakllantirish va ulardan foydalanishning metodologik asoslarini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Tadqiqot doirasida korpus tushunchasining mazmuni, annotatsiya turlari hamda sintaktik tahlilning nazariy modellari, xususan, bog‘liqlik grammatikasi (dependency grammar) tamoyillari chuqur tahlil qilingan. Maqolada annotatsiyalangan korpuslar bilan ishlashning bosqichma-bosqich metodologik tizimi ishlab chiqilgan bo‘lib, unda ilmiy va rasmiy uslubdagi matnlarning sintaktik xususiyatlari Universal Dependencies (UD) standartlari asosida o‘rganilgan. Amaliy qismda gaplardagi so‘zlarning o‘zaro sintaktik munosabatlari maxsus teglar (tags) yordamida belgilangan va ushbu jarayonning lingvistik tahlildagi samaradorligi asoslab berilgan.
Библиографические ссылки
Nivre J., et al. Universal Dependencies v1: A Multilingual Treebank Collection // Proceedings of the 10th International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC 2016). – Portorož, Slovenia, 2016. – P. 1659–1666.
Marcus M. P., Santorini B., Marcinkiewicz M. A. Building a large annotated corpus of English: The Penn Treebank // Computational Linguistics. – 1993. – Vol. 19, No. 2. – P. 313–330.
Abdurahmonova N.Z. O‘zbek tili elektron korpusining kompyuter modellari: Monografiya. – Toshkent: Nodirabegim, 2021. – 202 b.
Nivre J., et al. Universal Dependencies v2: An Evergrowing Multilingual Treebank Collection // Language Resources and Evaluation. – 2020. – Vol. 54. – P. 403–442.
Biemann C., et al. Corpus Linguistics and NLP: Methods and Applications. – Springer, 2013. – 240 p.
Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing (3rd ed. draft). – Pearson, 2023. – 610 p.
Abdurahmonova N.Z. Korpus lingvistikasi. Darslik. – GlobeEdit, 2023. – 357 b.
Internet manbalari:Uzdaily.uz, Google scholar.
Abdurahmonova N. MorphUz: O‘zbek tili uchun morfologik analizator // International Journal of Computational Linguistics. – 2021. – № 3. – B. 67–74.
Abdurahmonova N., Ismailov A., Yulbarsov O. O‘zbek tili uchun sintaktik analizator algoritmini ishlab chiqish // Axborot texnologiyalari va lingvistika. – Toshkent, 2023. – B. 45–52.
Harris Z. Methods in Structural Linguistics. – Chicago: University of Chicago Press, 1951. – 384 p.
Chomsky N. Syntactic Structures. – The Hague: Mouton & Co., 1957. – 117 p.
https://catalog.ldc.upenn.edu/LDC99T42,
https://catalog.ldc.upenn.edu/LDC97S62,https://en.wikipedia.org/wiki/Brown_Corpus
https://www.ims.uni-stuttgart.de/en/research/resources/corpora/tiger/
https://www.sfs.untuebingen.de/en/ascl/resources/corpora/tuba-dz.html
https://universaldependencies.org/treebanks/ru_syntagrus/index.html