KOGNITIV YUKLAMANING TARJIMONGA NISBATAN TA'SIRI: MATNNI TARJIMA QILISHDA PSIXOLINGVISTIK JARAYONLAR ROLI

##article.authors##

  • Ikromova Nigina Oybekovna

##article.subject##:

kognitiv jarayonlar, diqqat, xotira, idrok, kognitiv yuklama, tarjima, eye- tracking, neyropsixologik usullar, psixolingvistika, tarjima strategiyasi

##article.abstract##

Ushbu tadqiqot, matnni tarjima qilish jarayonida diqqat, xotira va idrok kabi kognitiv jarayonlarnitahlil qilishga bag'ishlangan. Maqolada tarjimonlar tomonidan qo‘llaniladigan asosiy kognitiv strategiyalarva ularning tarjima tanloviga va tarjima qilingan matn sifatiga ta'siri ko‘rib chiqilgan. Matnlarning turli darajadagi murakkabligiga nisbatan tarjimonlarning yuklamaga duch kelishlariga, shu jumladan, eye-tracking va neyropsixologik tadqiqotlar usullaridan foydalanishga alohida e'tibor qaratilgan. Tadqiqot natijalari, matnning murakkabligi tarjimonning kognitiv yuklamasiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta'sir qilganini va bu tarjimaning aniqligini qiyinlashtirishi mumkinligini ko‘rsatadi. Tadqiqot, tarjimonlar tomonidan kognitiv yuklamani samarali boshqarish va tarjima sifatiga ta'sir ko‘rsatish uchun rivojlantirilgan kognitiv strategiyalarni ahamiyatini ta'kidlaydi. Kognitiv jarayonlarni boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantirish, ayniqsa tarjima qilingan matnlarning murakkabligi va hajmining ortishi sharoitida tarjimonlarni tayyorlash muhim masala sanaladi. Maqola bu sohadagi kelgusi tadqiqotlar va tarjimonlarni o‘qitish bo‘yicha tavsiyalar taqdim etadi.

Библиографические ссылки

Zinovyeva IY, Leonova AS. Когнитивно-визуальные технологии развития информационной компетенции будущего переводчика. Ярославский педагогический вестник. 2019;(5):67-73. Стр. 69.

Ikromova N. Значимость психолингвистики в современной эпохе и научном исследовании. Переводоведение и лингвистика в эпоху цифровых технологий: изучение передовых подходов. 2024;1(1):99-102. Available from: https://inlibrary.uz/index.php/linguistics- digital-age/article/view/34939

Chen S, Pan L, Li D, Lai V, Cheng L, Lei Y, He Y (eds), Researching Cognitive Processes of Translation (New Frontiers in Translation Studies). Singapore: Springer, 2019. Pp. 201. ISBN: 978-981-13-1983-9 (Hb), 978-981-13-1984-6 (E-book). Language and Cognition. 2021;13(3):497–502. doi:10.1017/langcog.2020. p. 37.

Hvelplund KT. Eye tracking in translation process research // The handbook of translation and cognition. – 2017. – P. 248-264.

Li Y., Zhong Z. Visual insights into translation: demystifying trends of adopting eye- tracking techniques in translation studies // Frontiers in Psychology. – 2024. – Vol. 15. – P. 1522168. p. 03.

Hatzidaki A. A cognitive approach to translation. In: Rojo A, Ibarretxe-Antuñano I, editors. Cognitive linguistics and translation: Theoretical and applied models. Berlin & New York: Mouton de Gruyter; 2013. p. 395-414. doi:10.1515/9783110302943. P. 395.

Kumpulainen M. Learning translation: an empirical study into the acquisition of interlingual text production skills. [dissertation]. Itä-Suomen yliopisto; 2016. p. 44.

Rojo A. Translation meets cognitive science: The imprint of translation on cognitive processing. Multilingua. 2015;34(6): 721-746. https://doi.org/10.1515/multi-2014-0066

Rubert IB, Kapitonova MA. On the problem of Interpreting-Psycholinguistics interaction: interlinguistic interference // Journal of SFU. Humanities. 2017. No. 3. Available at: https://cyberleninka.ru/article/n/on-the-problem-of-interpreting-psycholinguistics-interaction- interlinguistic-interference (accessed: January 18, 2025). p. 402.

Van Heuven W. J. B., Dijkstra T. Language comprehension in the bilingual brain: fMRI and ERP support for psycholinguistic models // Brain research reviews. – 2010. – Vol. 64. – No. 1. – P. 104-122.

Загрузки

##submissions.published##

2026-06-05