O‘ZBEKISTONDA OILAVIY ZO‘RAVONLIKKA OID ISHLARDA LATENT “JABRLANUVCHINING AYBDORLIGI” KVAZI-PREZUMPSIYASI VA UNING XOTIN-QIZLARNING ODIL SUDLOVGA ERISHISH IMKONIYATIGA TA’SIRI

##article.authors##

  • Maxmudova Malika

##article.subject##:

жабрланувчининг айбдорлиги; оилавий зўравонлик; одил судловга эришиш; Ўзбекистон; иккиламчи виктимизация; ярашув институти; маҳалла; патриархал меъёрлар; гендер зўравонлиги; ҳуқуқий чекловлар

##article.abstract##

Mazkur maqolada Oʻzbekistonda oilaviy zoʻravonlik bilan bogʻliq ishlar boʻyicha ayollarning odil sudlovga erishishida tarkibiy toʻsiq sifatida namoyon boʻladigan latent jabrlanuvchini ayblash” (victim blaming) mexanizmi tadqiq etilgan. Tadqiqot Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi (2019-2026-yillar), dissertatsiya tadqiqoti natijalari, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudi, Milliy ijtimoiy himoya agentligi maʼlumotlari, shuningdek CEDAW, UN Women, UNDP, UNFPA, WHO va UNODC materiallari tahlili asosida jabrlanuvchining aybdorligi haqidagi norasmiy kvazi-prezumpsiyani shakllantiruvchi omillar majmuasining tizimli bahosini beradi. Tadqiqot natijalariga koʻra, oilaviy zoʻravonlikning kriminalizatsiya qilinganiga (OʻRQ–829, 2023-yil aprel) hamda himoya infratuzilmasi kengaytirilganiga qaramay, ishlarning 55 foizdan ortigʻi yarashuv asosida tugatilishi, jabrlanuvchilarning esa 90 foizdan ziyodi malakali yuridik vakillikdan mahrumligi aniqlangan. Shuningdek, latent toʻsiqlarning uch darajasi ajratib koʻrsatilgan: makroijtimoiy daraja (patriarxal meʼyorlar), mezoijtimoiy daraja (yarashuv instituti va mahalla institutining roli) hamda mikroijtimoiy daraja (iqtisodiy qaramlik va ijtimoiy stigma). Tadqiqot doirasida birlamchi viktimizatsiyadan ikkilamchi viktimizatsiyaga, undan esa tizimli jazosizlikka olib boruvchi jarayonni ifodalovchi latent toʻsiqlarning mualliflik modeli taklif etilgan. Mazkur model asosida jinoyat-protsessual, ijtimoiy hamda institutsional amaliyotni takomillashtirishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Библиографические ссылки

WHO. Violence against women. Fact sheet. – Geneva: WHO, November 2025. URL: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women

UN Women; UNODC. Femicides in 2024: Global estimates of intimate partner/family member femicides. – Vienna; New York, 25 November 2025. URL: https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/briefs/Femicide_Brief_2025.pdf

UNFPA EECA. Sexual and gender-based violence in Central Asia: Prevalence Data. – Almaty: UNFPA, January 2025. URL: Ошибка! Недопустимый объект гиперссылки.

Закон Республики Узбекистан «О защите женщин от притеснений и насилия» № ЗРУ-561 от 02.09.2019. – Ташкент. URL: https://lex.uz/docs/4494712

Human Rights Watch. Uzbekistan's Domestic Violence Reforms Fall Short. – New York: HRW, 4 March 2026. URL: https://www.hrw.org/news/2026/03/04 /uzbekistans-domestic-violence-reforms-fall-short

Верховный суд Республики Узбекистан. Информационное сообщение об уголовных делах, рассмотренных судами в 2023 году. URL: https://sud.uz/ru/news-2024-01-09-1-2/ (дата обращения: 07.07.2026).

Ryan W. Blaming the Victim. — New York: Pantheon Books, 1971. – 336 p.

Lerner M. J., Montada L. An Overview: Advances in Belief in a Just World Theory and Methods // Responses to Victimizations and Belief in a Just World / Ed. L. Montada, M. J. Lerner. – New York: Plenum, 1998. – P. 1-7. DOI: 10.1007/978-1-4757-6418-5_1

Campbell R., Raja S. Secondary victimization of rape victims: insights from mental health professionals who treat survivors of violence // Violence and Victims. – 1999. – Vol. 14. – No. 3. – P. 261-275.

Murvartian L., Matías-García J. A., Saavedra-Macías F. J., Crowe A. A Systematic Review of Public Stigmatization Toward Women Victims of Intimate Partner Violence in Low- and Middle-Income Countries // Trauma, Violence, & Abuse. – 2024. – Vol. 25. – No. 2. – P. 1349–1364. DOI: 10.1177/15248380231178756

Kandiyoti D. Bargaining with Patriarchy // Gender & Society. – 1988. – Vol. 2. – No. 3. – P. 274–290. DOI: 10.1177/089124388002003004

Hassani S., Oren T. S. Grassroots struggles against domestic violence in Uzbekistan: strategies of exit and voice // Central Asian Survey. – 2022. – Vol. 41. – No. 3. – P. 456-476. DOI: 10.1080/02634937.2021.2018993

International Commission of Jurists. Protection of Women and Children from Violence in Uzbekistan. – Geneva: ICJ, 2024. URL: https://www.icj.org/wp-content/uploads/2023/06/GBV-Briefing-paper_final_eng.pdf

CEDAW. Concluding observations on the sixth periodic report of Uzbekistan, CEDAW/C/UZB/CO/6. – Geneva: UN, 1 March 2022. URL: https://digitallibrary.un.org/record/3966403

Kainazarova M., Abdukarimova Z., Aitkhozhin K., Bayanbayeva A. Quantifying a hidden crisis: Challenges in addressing domestic violence against women in Kazakhstan // International Journal of Discrimination and the Law. – 2025. DOI: 10.1177/13582291251337325

Akhmetova S., Durrani N., Karabay A. Intimate Partner Violence and the Culture of Shame in Kazakhstan: Voices of Survivors and Violence Against Women Professionals // Violence Against Women. – 2025. DOI: 10.1177/10778012251384563

UNDP Uzbekistan. Why Legal Aid Provision Needs to be Gender-sensitive: Case of Uzbekistan. – Tashkent: UNDP, 2023. URL: https://www.undp.org/uzbekistan/blog/why-legal-aid-provision-needs-be-gender-sensitive-case-uzbekistan

Почти 85% случаев насилия против женщин совершено в семье (статистика) // Repost.uz. 05.09.2023. URL: https://repost.uz/vidali-vsem-oxrannie-orderi (дата обращения: 08.07.2026).

Сенат Олий Мажлиса Республики Узбекистан. Информация о ходе исполнения Закона «О защите женщин от притеснений и насилия» (первое полугодие 2025 г.). – Ташкент, 2025.

Национальное агентство социальной защиты Республики Узбекистан. Данные о выданных охранных ордерах (2025 г.). [Цит. по: Zamin.uz, 01.08.2025].

Kholmirzaev U., Shamsidinov Z. Women as Wives: How Uzbekistan's Justice System Fails to Serve Women // The Diplomat. – 2024. – 14 May. URL: https://thediplomat.com/2024/05/women-as-wives-how-uzbekistans-justice-system-fails-to-serve-women/

Tursunov T., Ezozkhonov A. Analysis of Judicial Practice on Domestic Violence Cases (Criminal cases) / NGO «MADAD»; UNDP Uzbekistan. – Tashkent: UNDP, 2024. – 17 p. URL: https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-03/gbv_crime_eng.pdf

Gazeta.uz. Victims of domestic violence to be granted divorce without reconciliation period. – 16 April 2025. URL: https://www.gazeta.uz/en /2025/04/16/divorce/

World Bank. Women, Business and the Law 2024. Country Note: Uzbekistan. – Washington, DC: World Bank, 2024. URL: https://www.worldbank.org.

Загрузки

##submissions.published##

2026-08-12