REPRODUKTIV SALOMATLIKNI BELGILOVCHI IJTIMOIY DETEMINANTLAR: SOTSIOLOGIK TAHLIL
##article.subject##:
ijtimoiy determinantlar, tibbiy sotsiologiya, reproduktiv salomatlik, oilani rejalashtirish, ijtimoiy muhit, inson kapitali, tibbiy ochiqlik, raqamli axborot muhiti, xavf-xatar jamiyati, urbanizatsiya.##article.abstract##
Mazkur maqolada aholining, xususan yoshlarning reproduktiv salomatligi va oilani rejalashtirish madaniyatini belgilovchi tizimli ijtimoiy determinantlar sotsiologik prizma orqali tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida salomatlik tushunchasi an’anaviy biologik yondashuvdan tashqariga chiqib, makro, mezo va mikro darajadagi tashqi sotsial muhit omillari bilan bogʻliqlikda oʻrganiladi. Empirik baza sifatida Surxondaryo viloyatining 2020 va 2024-yillardagi statistik ma’lumotlari qiyosiy dinamikada oʻrganilib, hududiy ambulatoriya-poliklinika muassasalari tarmogʻining kengayishi (59% lik oʻsish) geografik ochiqlik va institutsional infratuzilma mezoni sifatida baholangan. Shuningdek, maqolada Per Burdlyoning madaniy kapital hamda Ulrix Bekning “Xavf-xatar jamiyati” nazariyalari kontekstida ta’lim darajasi va zamonaviy raqamli axborot muhitining salbiy va ijobiy drayverlari, gender stereotiplari, madaniy-diniy normalar hamda urbanizatsiya va ekologik vaziyatning oʻziga xos ta’siri tizimli tahlil etilgan. Yakunda 2026-yilda joriy etilayotgan tibbiy sugʻurta islohotlarini inobatga olgan holda amaliy va pedagogik tavsiyalar ilgari surilgan.
Библиографические ссылки
Giddens A., Sutton P.W. (2021). Sociology. (9th ed.). Polity Press. (Ijtimoiy tabaqalanish va salomatlik o‘rtasidagi bog‘liqlik).
Cockerham W. C. (2021). Medical Sociology (15th ed.). – New York: Routledge. (Tibbiy sotsiologiyaning zamonaviy metodologik asoslari uchun).
World Health Organization (WHO). (2023). Social determinants of health: Reproductive health and poverty. Geneva: WHO Press.
Giddens A. (2009). Sociology. Polity Press.
Sotsiologiya: Ma’ruzalar matni. (2022). O‘zbekiston Milliy universiteti. “Tibbiyot sotsiologiyasi va demografik jarayonlar” bobi.
Marmot M. (2015). The Health Gap: The Challenge of an Unequal World. Bloomsbury Publishing. (Iqtisodiy tengsizlikning biologik salomatlikka ta’siri tahlili).
Shkaratan O.I. Социология общественного воспроизводства и стратификации. – М.: VSHE, 2012. (Iqtisodiy omillar va hayot sifatining demografik xulq-atvorga ta’siri uchun)
Marmot M. (2005). Social determinants of health inequalities. The Lancet, 365(9464), 1099-1104. (Salomatlikdagi ijtimoiy gradient va moliyaviy-hududiy tengsizliklar tahlili uchun).
JSST hisoboti (2024). Reproduktiv salomatlik va huquqlar.
Rajabov Oʻ.D. (2021). “Ijtimoiy soha iqtisodiyoti”//Oʻquv qo1`llanma. – Toshkent: “Innovatsiya Ziyo”, 2021. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.
Rajabov Oʻ.D. (2021). “Ijtimoiy soha iqtisodiyoti”//Oʻquv qo1`llanma. – Toshkent: “Innovatsiya Ziyo”, 2021. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ona va bola sog‘lig‘ini muhofaza qilish, aholining reproduktiv salomatligini mustahkamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori. 2009-yil 13-aprel.
Becker G.S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press. (Ta’lim va salomatlikka investitsiya nazariyasi).
Abdurahmonov Q. X. (2020). Inson taraqqiyoti//Darslik. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020. (Aholi turmush darajasi va ijtimoiy farovonlik ko‘rsatkichlari).
Becker G. S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press. (Ta’lim va salomatlikka investitsiya nazariyasi).
Karimov N. R. (2024). Raqamli axborot muhiti sharoitida talaba yoshlarning tibbiy madaniyatini shakllantirish muammolari. Pedagogika va sotsiologiya munosabatlari, 1(4), 112-125.
Xusanova X.T., Tagiyeva G. (2022). Oila va gender sotsiologiyasi. Darslik. Samarqand: SamDU nashri.
Zokirova N. (2021). Ayollar bandligi va reproduktiv xulq-atvor: Sotsiologik tahlil. "Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar" ilmiy jurnali, №3.
Xoʻjageldiyev.Ch.P. (2026) “Qishloq xo`jaligi ishlab chiqarish iqtisodiyoti”. Uslubiy qo`llanma. “Termiz publishing center” nashriyoti. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.
Becker G. S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press. (Ta’lim va salomatlikka investitsiya nazariyasi).
Karimov N. R. (2024). Raqamli axborot muhiti sharoitida talaba yoshlarning tibbiy madaniyatini shakllantirish muammolari. Pedagogika va sotsiologiya munosabatlari, 1(4), 112-125.
Xusanova X.T., Nematova D.T (2023) Oila va gender sotsiologiyasi. O`quv qo`llanma. Toshkent: Vneshinvestprom.
Xoʻjageldiyev Ch.P. (2026) “Qishloq xo`jaligi ishlab chiqarish iqtisodiyoti”//Uslubiy qo`llanma. “Termiz publishing center” nashriyoti, 2026. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.
