TOTALITARIZMNI TAHLIL QILISHDA ADABIY USUL SOTSIOLOGIK VOSITA SIFATIDA (“1984” ROMANIDAN FOYDALANGAN HOLDA)

##article.abstract##

Ushbu maqolada jamiyatga sotsiologik yondashuvlar oʻrganiladi, ular ijtimoiy hodisalarni tahlil qilishga adabiy yondashuv bilan birlashtirilganda yanada ifodali boʻlib boradi. Adabiy usulning oʻzi asosan epik badiiy asarlarga (roman va qisqa hikoyalar) xosdir. Biroq, u hali keng ommalashmagan va kam oʻrganilganligicha qolmoqda. Badiiy asarni misol tariqasida keltirgan holda, muallif hujjatli dalillar bilan birga adabiy usul yordamida maʼlum bir ijtimoiy hodisani tahlil qilish imkoniyatini namoyish etadi. Maqolada adabiy tahlil usuli sotsiologlarga keng koʻlamli ijtimoiy hodisalarni ochib berish uchun qoʻshimcha imkoniyatlar yaratadi, degan tezis ilgari suriladi. Dunyoga mashhur yozuvchilar jamiyat hayotini chuqur anglashlari orqali katta muvaffaqiyatlarga erishdilar. Biroq, ular tarixning turli davrlarida jamiyatda sodir boʻlayotgan keng koʻlamli hodisalarni ilmiy tahlil qilishga kirishmadilar. Bunga ushbu yozuvchilarning yondashuvlarining chuqur psixologizmi, realizmi va epik tabiati yordam berdi, bu esa inson va jamiyat oʻrtasidagi uzilgan munosabatlar orqali ijtimoiy hayotning murakkabligini ochib berdi. Muallifning fikriga koʻra, faqat ijtimoiy roman oʻzining universalligi jihatidan ilmiy tadqiqotlar bilan taqqoslanadigan bunday tahlilga qodir. Shunga asoslanib, maqolada ijtimoiy hayotni har tomonlama tahlil qilishda adabiy usulning ahamiyati ochib beriladi, bu esa jamiyatni oʻrganishda sotsiologiya uchun muhim resurs boʻlib xizmat qiladi. Ushbu maqolada Jorj Oruellning “1984” ijtimoiy romani asosida adabiy usuldan foydalangan holda totalitarizmni tahlil qilish tamoyillari keltirilgan. Bunga turli totalitar rejimlarning tipik xususiyatlarini qiyosiy tahlil qilish va ushbu romanda tasvirlangan totalitar jamiyatning asosiy xususiyatlariga nuqtai nazardan qarash orqali erishiladi.