СОЦИАЛЬНЫЕ ДЕТЕРМИНАНТЫ РЕПРОДУКТИВНОГО ЗДОРОВЬЯ: СОЦИОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ

Авторы

  • Менглиев Атабек

Ключевые слова:

социальные детерминанты, социология медицины, репродуктивное здоровье, планирование семьи, социальная среда, человеческий капитал, доступность медицинской помощи, цифровая информационная среда, общество риска, урбанизация

Аннотация

В данной статье через призму социологического анализа исследуются системные социальные детерминанты, определяющие репродуктивное здоровье и культуру планирования семьи среди населения, в частности среди молодежи. В рамках исследования концепция здоровья выходит за рамки традиционного биологического подхода и рассматривается во взаимосвязи с факторами внешней социальной среды на макро-, мезо- и микроуровнях. В качестве эмпирической базы в сравнительной динамике изучены статистические данные Сурхандарьинской области за 2020 и 2024 годы, где расширение региональной сети амбулаторно-поликлинических учреждений (рост на 59%) оценено как критерий географической доступности и институциональной инфраструктуры. Кроме того, в контексте теории культурного капитала Пьера Бурдьё и концепции «общества риска» Ульриха Бека в статье на системной основе проанализированы негативные и позитивные драйверы уровня образования и современного цифрового информационного пространства, а также специфика влияния гендерных стереотипов, культурно-религиозных норм, урбанизации и экологической ситуации. В заключении выдвинуты практические и педагогические рекомендации с учетом реформ медицинского страхования, внедряемых в 2026 году.

Библиографические ссылки

Giddens A., Sutton P.W. (2021). Sociology. (9th ed.). Polity Press. (Ijtimoiy tabaqalanish va salomatlik o‘rtasidagi bog‘liqlik).

Cockerham W. C. (2021). Medical Sociology (15th ed.). – New York: Routledge. (Tibbiy sotsiologiyaning zamonaviy metodologik asoslari uchun).

World Health Organization (WHO). (2023). Social determinants of health: Reproductive health and poverty. Geneva: WHO Press.

Giddens A. (2009). Sociology. Polity Press.

Sotsiologiya: Ma’ruzalar matni. (2022). O‘zbekiston Milliy universiteti. “Tibbiyot sotsiologiyasi va demografik jarayonlar” bobi.

Marmot M. (2015). The Health Gap: The Challenge of an Unequal World. Bloomsbury Publishing. (Iqtisodiy tengsizlikning biologik salomatlikka ta’siri tahlili).

Shkaratan O.I. Социология общественного воспроизводства и стратификации. – М.: VSHE, 2012. (Iqtisodiy omillar va hayot sifatining demografik xulq-atvorga ta’siri uchun)

Marmot M. (2005). Social determinants of health inequalities. The Lancet, 365(9464), 1099-1104. (Salomatlikdagi ijtimoiy gradient va moliyaviy-hududiy tengsizliklar tahlili uchun).

JSST hisoboti (2024). Reproduktiv salomatlik va huquqlar.

Rajabov Oʻ.D. (2021). “Ijtimoiy soha iqtisodiyoti”//Oʻquv qo1`llanma. – Toshkent: “Innovatsiya Ziyo”, 2021. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.

Rajabov Oʻ.D. (2021). “Ijtimoiy soha iqtisodiyoti”//Oʻquv qo1`llanma. – Toshkent: “Innovatsiya Ziyo”, 2021. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ona va bola sog‘lig‘ini muhofaza qilish, aholining reproduktiv salomatligini mustahkamlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori. 2009-yil 13-aprel.

Becker G.S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press. (Ta’lim va salomatlikka investitsiya nazariyasi).

Abdurahmonov Q. X. (2020). Inson taraqqiyoti//Darslik. – Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2020. (Aholi turmush darajasi va ijtimoiy farovonlik ko‘rsatkichlari).

Becker G. S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press. (Ta’lim va salomatlikka investitsiya nazariyasi).

Karimov N. R. (2024). Raqamli axborot muhiti sharoitida talaba yoshlarning tibbiy madaniyatini shakllantirish muammolari. Pedagogika va sotsiologiya munosabatlari, 1(4), 112-125.

Xusanova X.T., Tagiyeva G. (2022). Oila va gender sotsiologiyasi. Darslik. Samarqand: SamDU nashri.

Zokirova N. (2021). Ayollar bandligi va reproduktiv xulq-atvor: Sotsiologik tahlil. "Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar" ilmiy jurnali, №3.

Xoʻjageldiyev.Ch.P. (2026) “Qishloq xo`jaligi ishlab chiqarish iqtisodiyoti”. Uslubiy qo`llanma. “Termiz publishing center” nashriyoti. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.

Becker G. S. (1993). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. University of Chicago Press. (Ta’lim va salomatlikka investitsiya nazariyasi).

Karimov N. R. (2024). Raqamli axborot muhiti sharoitida talaba yoshlarning tibbiy madaniyatini shakllantirish muammolari. Pedagogika va sotsiologiya munosabatlari, 1(4), 112-125.

Xusanova X.T., Nematova D.T (2023) Oila va gender sotsiologiyasi. O`quv qo`llanma. Toshkent: Vneshinvestprom.

Xoʻjageldiyev Ch.P. (2026) “Qishloq xo`jaligi ishlab chiqarish iqtisodiyoti”//Uslubiy qo`llanma. “Termiz publishing center” nashriyoti, 2026. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.

Загрузки

Опубликован

2026-07-10