АЛИШЕР НАВОИЙ ОНТОЛОГИК ФАЛСАФАСИДА КОИНОТ, МАКОН ВА ВАҚТ МУАММОСИ
##article.subject##:
олам, борлиқ, коинот, космос, самовот, онтологик қараш, пантеизм, илоҳиёт, инсон, тафаккур, вақт, вақтнинг астрономик ва фалсафий таҳлил##article.abstract##
Фалсафа тарихида унинг энг бош муаммоларидан бири коинот (космос) ва замон (вақт) масаласидир. Олам, борлиқ, унинг асосини ташкил этган коинот, ундаги сайёралар, уларнинг яралиши, яралишидаги асосий моҳият, шаклу-шамойили, таркиби, мазмуни, ҳаракатлари, ўзаро алоқалари, уларнинг инсон ҳаёти ва фаолиятига таъсири, одамнинг коинотдаги ва Ердаги мақоми, ҳаёти, фаолияти мезонлари, замон ва макондаги кечаётган жараёнлар азал-азалдан инсониятни қизиқтириб келган. Ана шу муаммо йирик фалсафа мактабларида турли давр мутафаккирлари томонидан турлича таърифланиб келинган. Ана шундай йирик мутафаккирлардан бири – Алишер Навоийдир. Навоий асарларида бошқа ижтимоий-фалсафий мавзулар қатори самовот муаммоси ва вақт масалалари ўзига хос тарзда баён ва таҳлил қилинган. Унинг асосий хусусияти, илоҳий (пантеистик) асосда, Ислом дини, унинг муқаддас китоби Қуръони карим ва бошқа илоҳиёт манбаларига асосланганлиги, шу билан бирга табиат ва коинот сирларининг Аллоҳнинг асосий мўъжизаси – инсоннинг ақл-заковати, тафаккури қудрати билан забт этилишида маърифатнинг ўрни илмий-фалсафий асосланганлигида ўз аксини топади.
Библиографические ссылки
Алишер Навоий.МАТ: 20 томлик. 7 т. Хамса: Ҳайрат ул-аброр. - Тошкент: “Фан”, 1991. – Б. 13.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 11 т. Хамса: Садди Искандарий. - Тошкент: “Фан”, 1993. –Б. 24-34.
Алишер Навоий. Lisonut-tayr. www.ziyouz.com кутубхонаси.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 8 т. Хамса: Фарҳод ва Ширин . Т.: “Фан”, 1991.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 1т. Бадоеул-бидоя. – Тошкент: “Фан”, 1987. – Б. 31.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 9 т. Хамса: Лайли ва Мажнун. - Тошкент: “Фан”, 1992. –Б. 244.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 14 т. Маҳбуб ул-қулуб. - Тошкент: “Фан”, 1998. – Б. 31.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 4т. Хазойин ул-маоний: Наводир уш-шабоб. - Тошкент: “Фан”, 1989. – Б. 8.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 2 т. Наводир ун-ниҳоя. - Тошкент: “Фан”, 1987.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 14 т. Муншаот. - Тошкент: “Фан”, 1998. – Б. 182.
Алишер Навоий. МАТ: Фусули арбаа. 20 жилдлик, 20 жилд. – Тошкент: “Фан”, 2003. – Б. 322-365.
Алишер Навоий. МАТ: 20 томлик. 6 т. Хазойин ул-маоний: Фавойид ул-кибар. - Тошкент: “Фан”, 1990. – Б. 32.
Алишер Навоий асарлари тилининг изоҳли луғати. 4 жилдлик, 1 жилд. – Тошкент: “Фан”, 1983. –Б. 26.
Қуръони карим маъноларининг таржима ва тафсири / таржима ва тафсир муаллифи: Шайх Абдулазиз Мансур. – Тошкент: “Munir” нашриёти, 2021. – Б. 42.
Жўрақулов.У. Алишер Навоий “Хамса”сида хронотоп поэтикаси. Филология фанлари бўйича фан доктори (DSc) диссертацияси автореферати. – Тошкент, 2017. -73 б.
Ойбек. Навоий. Роман, - Тошкент: «Ўзбекистон» НМИУ, 2016. - Б. 185.
Геоцентрическая система мира. https://ru.wikipedia.org/wiki/
Katta portlash. https://uz.wikipedia.org/wiki/Katta_portlash
Большо́й взрыв. https://ru.wikipedia.org/wiki/
https://ru.wikiarabi.org/wiki/Apocalypticism
Азизов.С. Алишер Навоий асарларида фалакиёт сирлари. – Тошкент, “O’zbekiston” 2018. – Б. 4.
Хўш, қани улар? Бу коинотда Ерда бошқа жойларда ҳаёт борми йўқми? https://daryo.uz/k/2019/11/05/xosh-qani-ular-bu-koinotda-yerda-boshqa-joylarda-hayot-bormi-yoqmi/
