НАҚШБАНДИЯ ВА ҲАКИМИЯ: ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛ
##article.subject##:
Нақшбандия, Ҳакимия, Баҳоуддин Нақшбанд, Ҳаким Термизий, валий, тамкин, талвин, бесифатлик, нафс, қалб, “Даст ба кору дил ба Ёр”.##article.abstract##
Мақолада Баҳоуддин Нақшбанд, Шоҳ Нақшбанд, Хожаи Бузург номлари билан машҳур Муҳаммад ибн Муҳаммад Бухорий (1318-1389) томонидан асосланган ва бутун жаҳонга машҳур бўлган Нақшбандия таълимоти ва тариқатини шаклланиши ва ривожланишида Ҳаким Термизий номи билан машҳур Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Али ибн Ҳасан ибн Башир (ваф. 235- ҳижрий қамарий (мелодий 898) ёки 269-ҳижрий қамарий (мелодий 909))томонидан асосланган Ҳакимия тариқати таъсири тарихийлик ва мантиқийлик услуби асосида қиёсий таҳлил этилган ва ворисийлик ҳамда янгиланишлар фалсафий тафаккур этилган. Ҳаким Термизий асослаган Ҳакимия тариқатидаги илк маълумотлар Ҳужвирийнинг “Кашф ал-маҳжуб” асари асосида ёритилган. Ҳаким Термизийнинг “Хатм ул-авлиё”, “Манозил ул-ибод мин ал ибода”, “Адоватун-нафс” ва “Баён ул-касб” асарлари асосида валийлик, нафс, қалб ва касбга муносабат масалалари очиб берилган ва бу тушунчаларнинг Нақшбандия таълимотидаги таъсири қиёсий таҳлил этилган. Бу ғояларга Муҳаммад Боқирнинг “Мақомоти Ҳазрат Хожа Нақшбанд” асаридаги Баҳоуддин Нақшбанд вафотидан 3 йил олдин ҳижрий 789 йилда айтилган 22 йилдан бери Ҳаким Термизийга юзланиб, унинг тариқатида бўлганлиги ҳақидаги фикри асос сифатида олинган. Шунингдек Салоҳиддин ибн Муборакнинг “Аннис ут-толибин ва уддат ус-соликин” асарининг биринчи “Валийлик ва валоят” тўғрисидаги бўлимида келтирилган фикрлар фалсафий таҳлил этилган. Баҳоуддин Нақшбанднинг иккинчи шогирди, Нақшбандия таълимотини назарий томондан ривожлантирган Муҳаммад Порсонинг “Рисолаи қудсия” асарида келтирилган Баҳоуддин Нақшбанднинг маърифатга оид сўзлари таҳлил этилган ва валий, тамкин, талвин, бесифатлик каби тушунчалар қиёсий таҳлил этилган. Нақшбандия таълимотидаги валий, нафс, қалб, касбу ҳунарга муносабат ғоялари Баҳоуддин Нақшбанд, Хожа Ахрор Валий, Махдуми Аъзам ва Зиёуддин Кумушхонавий томонидан айтилган ғоялар манбалар асосида исботланган ва фалсафий таҳлил этилган. Нақшбандия ва Ҳакимия таълимотидаги тасаввуфий тушунчаларннинг умумийлик ва хусусийлик томонлари аниқланиб, ҳозирги кун учун аҳамяти очиб берилган.
Библиографические ссылки
Абдулҳусайний Зарринкўб. (1992) Жустужў дар тасаввуфи Эрон. Душанбе. «Ирфон», 43-49 бетлар.
Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Али Ҳаким ат-Термизий. (2003) Манозил ул-ибод мин ал-ибода. Тошкент: Мовароуннаҳр. 53 б.
Абу Абдурраҳмон Сулламий. (1974) Табақотус-суфия. Миср, 1406 ҳ. 217-220 бетлар.
Абул Муҳсин Муҳаммад Боқир ибн Муҳаммад Али. (2019) Мақомоти Хожа Баҳоуддин Нақшбанд. / Форсийдан таржимон, сўз боши, изоҳ ва луғат муаллифи Маҳмуд Ҳасаний. – Тошкент: “O’zbekiston” НМИУ, 335 б.
Abul Muhsin Muhammad Boqir.Maqomoti hazrat xoja Naqshband. (1327)Buxoro: Buxoroi Sharif, h.y. – 150 v.
Али ибн Усман алъ-Джубали алъ-Худжвири.(2004) Раскрытие скрытого за завесой для сведущих в тайнах сердец (Кашф алъ-махжуб ли арбаб алъ кулуб). /Перевод с английского А.Орлова, Изд. Перв. - Москва:Единсвто.
Ал-Ҳаким Ат-Термизий. (2017) Хатм ул-авлиё. Т.: “Noshir” нашриёти, 210 б.
Алишер Навоий. Насойимул-маҳаббат. (2001) 20 томлик, 17-том, Т. Фан, 84-бет.
Alisher Navoiy. (2011) Xamsa. Hayrat ul-abror. To`la asarlar to`plami. O`n jildlik. Oltinchi jild. Toshkent. G`afur G`ulom nomidagi nashriyot – matbaa ijodiy uyi, 82-85p.
Баҳоуддин Нақшбанд. (2019) Аврод (тўлдирилган қайта нашр). Мақола, изоҳ ва шарҳлар муаллифи ва таржимон Г. Н. Наврўзова. –Тошкент: “Sano-standart” нашриёти, 112 б.
Баҳоуддин Нақшбанд (Манбалар таҳлили). (2019) Тўплаб нашрга тайёрловчи мақола изоҳ ва шарҳлар муаллифи. Г. Н. Наврўзова. –Тошкент: “Sano-standart” нашриёти, 256 б.
Muhammad Porso. (1327/1909). Risolai qudsiya. Buxoro, Buxoro Muzeyi, №12545, 36 p.
Салоҳиддин ибн Муборак ал-Бухорий.(1410) Анис ат-толибин ва уддат ас-соликин. Бухоро музейи 27772/11 қўлёзма 168 в.
Фаридиддин Аттор. (1373 ҳ).Тазкиратул авлиё. Теҳрон, 514-523 бетлар.
ТАДҚИҚОТЛАР
Гуламова М. (2020). Мушку анбар ҳидли валоят ғунчаси – Зиёуддин Аҳмад Кумушхонавий. Имом Бухорий сабоқлари. 2-сон 28-29 б.
Зоиров Э. (2015). Махдуми Аъзамнинг ижтимоий-сиёсий ва фалсафий қарашлари. Т.: Дурдона, -144 б.
Zoirov E.X., Gafurov D.O. (2020) Аnalysis of the teachings of Maxdumi Azam and classification of pamphlets. INTERNATIONAL ENGINEERING JOURNAL FOR RESEARCH & DEVELOPMENT IJRD E-ISSN – 2349-0721 impact factor SJIF 6.549, p.p. 464-467.
Зоиров Э. Махдуми Аъзам. (2011) (рисола). Т.: “ABU MATBUOT-KONSALT”, - 28 б.
Зоиров Э. (2008) Махдуми Аъзамнинг “Рисолаи вужудия” асари. Сино. 2008. № 29. 71-76 б.
Рахматова Х. Хожа Ахрор Наврўзова Г. (2005) Нақшбандия тасаввуфий таълимоти ва баркамол инсон тарбияси. –Тошкент: “Фан”, 233 б.
Наврўзова Г. Н (2007) Нақшбандия - камолот йўли. –Тошкент: “Фан”, 189 б.
Navruzova G.N. (2021) Khojagon education and the cpecifics of this way. ACADEMICIA An International Multidisciplinary Research Journal. ISSN: 2249-7137 Vol.11, Issue1, January Impact Factor: SJIF 7.492 1131-1137.
Наврўзова Г.Н. (2009). Баҳоуддин Нақшбанд. Бухоро: Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Фалсафа ва ҳуқуқ институти нашриёти, 174 б.
Наврўзова Г. (2011) Баҳоуддин Нақшбанд (Рисола)/Г.Н. Наврўзова; лойиҳа муаллифи ва масъул муҳаррир Қ.Қ. Ражабов.-Т.: “ABU MATBUOT-KONSALT” нашриёти, -24 б.
Наврўзова Г.Н. (2017) Баҳоуддин Нақшбанднинг тасаввуфий таълимоти. Ўзбекистон фалсафаси тарихи. II том. Т.: “Mumtoz so’z”, 34-62 бетлар.
Наврўзова Г.Н. (2020).Баҳоуддин Нақшбанд таълимоти Яъқуби Чархий тавсифида. Тафаккур зиёси-илмий услубий журнал. 2- сон. 80-81 б.
Navruzova G.N. (2020) Bahauddin Naqshband-the seventh pir of Bukharai Sharif (Noble Bukhara). Islom tafakkuri (Maxsus son). B. 5-8.
Navruzova G.N., Ubaidova V.E.(2020) Pharaoh of the weavers of Bahauddin Naqshband. Academicia. An International Multidisciplinary Research Journal. Vol. 10 issue 5, May с. Impact Factor: SJIF 7.13. 922-926 pages.
Наврўзова Г., Зоиров Э. (2018) Бухорои Шарифнинг етти пири. Тошкент: Muharrir, 80.
Наврўзова Г.Н., Рахматова Х. (2010). Нақшбандия тушунчалари генезиси. Бухоро: “Бухоро, 150 б.
Саматов Х. (2014) Валийнинг ижтимоий –фалсафий қарашлари. Тошкент:”Adib” 119 б.
Саматов Х. (2019)Махдуми Аъзам маънавий мероси ва ҳозирги замон. Монография. Т.:“Tafakkur” нашриёти, ISBN 978-9943-24-266-1 8,4 б.т.
18. Саматов Х.(2020) Махдуми Аъзам Косоний таълимотида оила ва никоҳ масалалари. Илмий рисола. Т.:“Наврўз” ДУК нашриёти, ISBN 978-9943-6015-5-0 2.2 б.т.
19. Саматов Х.(2020) Роль Махдуми Аъзам Касани в тарикате Накшбандиййа и системы социальной защиты населения «Химоят». Ученый XXI века. Международный научный журнал. Россия. №5-1(64), май 40 с.
Хаитов Лазизбек.(2020) Ҳаким Термизий – нафс илмининг назариётчиси. Islom tafakkuri. 4- сон. 59-64 б.
Хаитов Лазизбек.(2021) Ҳаким Термизий асарларида соғлом қалб масаласи. Islom tafakkuri. 1- сон. 42-47 б.
Gafurov D. O. (2020) The issue of respect for the elderly in the spiritual heritage of Makhdumi Azam. EPRA International journal of multidisciplinary research (IJMR)-Monthly, Peer Reviewed (Refereed) & indexed International Journal Volume-6 Issue-9 September SJIF Impact Factor: 7.032, p.p. 370-372.
Ғафуров Д.О. (2020). Махдуми Аъзам “Рисолаи шайбийя” (Кексалик ҳақида рисола) рисоласида кексаларни эъзозлаш масаласи. “UzAcademia” scientific-methodical journal. 226-232 б.
Ғафуров Д.О.(2020) Шарҳи ал валади сирру абийҳи (“Фарзанд отасининг сиридир” деган ҳадис шарҳи) рисоласида фарзанд тарбиясининг фалсафий-ахлоқий таҳлили. Materials of the International scientific-online conference in “INNOVATIVE ACHIEVEMENTS IN SCIENCE ” мавзусидаги 1-сонли халқаро илмий-онлайн конференцияси материаллари тўплами. Фарғона- p.p. 342-349.
Gafurov D.O. (2021) The issue of respect for the elderly in the spiritual heritage of Mahdumi Azam. MONOGRAFIA POKONFERECYJNA, Science.
