ONTOLOGIK KONTEKSTDA KULGILILIKDAGI VOQELIK VA UYDIRMANING DISKURSIVLIGI
##article.subject##:
ayniylik, borliqni anglash, ro’yo, voqelik, komiklik metodologiyasi, gumanizm.##article.abstract##
Maqolada komiklikdagi voqelik va uydirmaning diaxroniyasi nuqtai nazaridan mavjudlikning o’ziga xos xususiyatlari voqelikni tanqidiy anglab yetish zaruriyati nuqtai nazaridan tahlil qilingan. Shuningdek, ushbu diskursiv amaliyot mexanizmi ham ilgari surilgan. Komiklikdagi voqelik va uydirmaning antinomiyasi transgredientlik nuqtai nazaridan ko’rib chiqilgan va bunda komiklikning regulyativ g’oya sifatida namoyon bo’lishi ochib berilgan. Komiklikning eng muhim elementi sifatidagi assotsiativlik voqelikdagi sabab-oqibat aloqalari sintezi orqali ochib berilgan, Muayyan rakursdan olib qaralganda mazkur kogerentlik o’zida komiklikning mohiyatini tashkil etadi. Idrok etish jarayonida, komiklikning namoyon bo’lish va tasvirlanish shakllari bevosita va bilvosita gumanistik xarakterga ega bo’lgan madaniy-falsafiy idealga ta’sir ko’rsatadi. Inson va insoniyatning yorqin tabiatini aks ettiruvchi kulgu – bu ideal nomidan kulishdir. Maqolada komiklikning voqelik gumanizatsiyasidagi ahamiyati unga immanent tarzda xos bo’lgan omillar jihatidan tushuntirilgan. Bu omillar qatoriga idealga intilish, yuqori tanqidiylik darajasi, ijtimoiy faollik, ijodkorlik, estetik shakllanganlik, qiyosiylik va shu kabilarni kiritish mumkin. Bular mavjudlikni anglashdagi stereotiplarni bartaraf etishga qaratilgan bo’ladi. Bu stereotiplar ham inson ongida, ham keng miqyosdagi jamiyat, yoki sivilizatsiya rivojlanishida ham aks etishi mumkin. Komiklik prizmasi orqali mazkur eksplikatsiyalarni o’zida aks ettiruvchi muammo ularni dialektik tushunish zaruriyatidan dalolat beradi. Mavjud tadqiqotlarni hisobga olgan holda, intensional tahlil asosida komiklikni ko’p qavatli, yoki ko’p jihatli mavjudlik kontekstida talqin qilish zarur, degan xulosa kelib chiqadi. Komiklik hayot timsoli hisoblanadi. Shunday ekan, yashash san’nati bo’la turib, u nafaqat hayotning shartlanganligi oqibati, balki uning ajralmas, tizim hosil qiluvchi tamoyili hisoblanadi.
Библиографические ссылки
Бахтин М.М. (1975) Вопросы литературы и эстетики. Исследования разных лет. М.: Художественная литература. 504 с.
Бахтин М.М. (1990) Творчество Франсуа Рабле и народная культура средневековья и Ренессанса. М.: Художественная литература. 543 с.
Бахтин Михаил Михайлович. (2002) Проблемы поэтики Достоевского. Im Werden-Verlag Москва-Augsburg. 167 с.
Бахтин М.М. (1975) Эпос и роман (О методологии исследования романа) // Бахтин М.М. Литературно-критические статьи. М.: Художественная литература. С. 446-483.
Бродский И.А. (1982) О Достоевском / Пер. с англ. А.Сумеркина // Russica-1981. N.-Y.: Russica Publishers. С. 209-213.
Возвышенное и низменное в действительности и в искусстве // https://studfile.net/preview/5007440/page:14/
Вулис А.З. (1976) Метаморфозы комического / Под. ред. Е.С. Сабашникова. М.: Искусство. 126 с.
Гегель Г.В.Ф. (1958) Лекции по эстетике. Книга третья / Пер. с нем. П.Попова // Гегель Г.В.Ф. Сочинения: в 14 т. Т. 14. М.: Государственное социально-экономическое издательство «Полиграфкнига. 440 с.
Гегель Г.В.Ф. (2015) Феноменология духа / Пер. с нем. Г.Шпета. СПб.: Наука. 448 с.
Гезалов А.А. (2012) Глобализация и мировоззрения // Вопросы философии. №7. С.167-169.
Гезалов Ариз Авяз оглы. (2009) Трансформация общества в эпоху глобализации (социально-философский анализ). – М.: «Канон+» РООИ «Реабилитация». 288 с.
Егорова И.В. (2016) Основные феномены человеческого бытия в трактовке Е.Финка // Спектр антропологических учений. Вып. 1. М.: ИФРАН. С. 117-133.
Зольгер К.-В.-Ф. (1978) Эрвин / Пер. с нем. Н.Берновской. М.: Искусство. 432 с.
Ибрагимова Дж.Т. (2012) Когнитивное осмысление комического в контексте смеховой культуры мира // Bakı universitetinin xəbərləri. Sosial-siyasi elmlər seriyası. №3. С. 116-128.
Ибрагимова Дж.Т. (2009) Неизвестный Молла Насреддин // Каспий. Баку. 11 июля. С.11.
Ибрагимова Дж.Т. (2011) Философское понимание значимости комического на постсоветском пространстве // Bakı universitetinin xəbərləri. Sosial-siyasi elmlər seriyası. № 4. С. 124-141.
Иванов Д.В. (2017) Критика метафизики в контексте дискуссий о реализме и антиреализме // Философский журнал. Т. 10. № 1. С. 35–47.
Кант И. (1966) Критика способности суждения / Под ред. В.Ф. Асмуса, А.В. Гулыги, Т.И. Ойзермана // Кант И. Сочинения: в 6 т. Т. 5. М.: Мысль. С.161-529.
Культурология: (2002) Учебное пособие для студентов высших учебных заведений / Под ред. Г.В. Драча. Ростов н/Д: Феникс. 608 с.
Лессинг Г.Э. (1936) Гамбургская драматургия. Сборник статей. / Под ред. М.А. Лившица. М.-Л.: Academia. 518 с.
Лихачев Д.С., Панченко A.М., Понырко Н.В. (1984) Смех в Древней Руси. Л.: Наука. 295 с.
Моуди Р. (2003) Последний смех. Обязательное дополнение к жизни после жизни / Пер. с англ. Н.Рубан. М.: ИД София. 352 с.
Ортега-и-Гассет Х. (1991) Две главные метафоры / Пер. с испан. Б.Дубина // Эстетика. Философия культуры. М.: Искусство. С. 85-106.
Плотникова С.Н. (2011) Онтологический статус комического в коммуникации // Речевое общение. Специализированный вестник. Вып. 13 (21). Красноярск: Сибирский федеральный университет. С. 6-33.
Постовалова В.И. (1988) Картина мира в жизнедеятельности человека // Роль человеческого фактора в языке: Язык и картина мира. М.: Наука. С. 8-70.
Тимофеев Л.И. (1976) Основы теории литературы: Учебное пособие для педагогических институтов. Изд. 5. М.: Просвещение. 448 с.
Федь Н.М. (1978) Искусство комедии / Под ред. Г.А. Белой. М.: Наука. 213 с.
Философская энциклопедия: (1960-1970) в 5 т. Т. 2 / Под ред. Ф.В. Константинова // Философская энциклопедия: в 5 т. М.: Советская энциклопедия. 576 с.
Философы, ученые о познании и вере, науке и религии: (2005) Учебное пособие / Сост. С.М. Халин. Тюмень: Тюменский государственный университет. 236 с.
Финк Э. (1988) Основные феномены человеческого бытия / Под ред. Ю.Н. Попова // Проблема человека в западной философии. М.: Прогресс. 544 с. С. 357-401.
Фрейденберг О.М. (1997) Поэтика сюжета и жанра / Под ред. Н.В. Брагинской. М.: Лабиринт. 448 с.
Чернорицкая О.Л. Поэтика абсурда в аспекте литературно-художественной методологии // http://zhurnal.lib.ru/c/chernorickaja_o_l/abs.shtml
Чуякова Н.М. (2010) Сатира и юмор в устном народном творчестве адыгов. Автореф. дис… докт. филол. Майкоп. 47 с.
Эстетика: (1989) Словарь / Под ред. А.А. Беляева. М.: Политиздат. 447 с.
Ibragimova J. (2011) Laughter and Death are Synthesis or opposition? // Innovations and Technologies News. Multi-subject scientific journal being published in EU. № 4 (13). Riga: ICD Group Ltd. P. 27-37.