MIYA KICHIK TOMIR KASALLIKLARI MRT MA'LUMOTLARIGA KO'RA: ISKEMIK INSULTDAN KEYINGI UZOQ MUDDATDAGI KOGNITIVI BUZULISHLAR VA VA QAYTA TOMIR HODISALARI XAVFINI BASHARISH (ADABIYOT SHARKI)

##article.authors##

  • Mirzuraev Elbek Mirshavkatovich
  • Oxunov Ibrohimjon Usmonali ogli

##article.subject##:

miya kichik tomir kasalliklari, iskemik insult, magnit-rezonans tomografiya, kognitiv buzulishlar, tomir demansiyasi, lakunar infarktlar, oq modda giperintensivlik, mikrokonilishlar, basharish, ikkilamchi profilaktika

##article.abstract##

Maqsad: Iskemik insultdan keyingi uzoq muddatda bo'lgan bemorlarda miya kichik tomir kasalliklari (MKT) MRT belgilari rolini kognitiv buzulishlar va qayta tomir hodisalari xavfini basharishda sistemalashtirish.

Materiallar va usullar: MKT patogenezi, MRT belgilari (lakunar infarktlar, oq modda giperintensivlik, mikroqonilishlar, atrofiya) validatsiyasi va ularning prognozik ahamiyatiga oid 33 ta nashr (2015–2025) tahlil qilindi. "MKT yuklari" kontsepsiyasi va ilg'or MRT usullari (DTI, qon-miya to'siqchasi o'tkazuvchanligini baholash)ga e'tibor qaratildi.

Natijalar: MKT noxush oqibatlarning mustaqil prognostik omilidir: "MKT yuklari" tomir demansiyasi xavfini 3,5–4,2 marta, qayta tomir hodisalari xavfini 3,2 marta oshiradi. Kognitiv buzulishlar xavfi uchun asosiy MRT belgilari: oq modda giperintensivlik hajmi >10 sm³ (OR 3,5), lakunar infarktlar soni >3 (OR 4,0), ko'p mikrokonilishlar (>5, OR 1,6). Qayta tushishni basharish uchun SVDss shkalasi (AUC 0,78) va lobal mikrokonilishlar (gemorragik insult xavfi yiliga 15% gacha) ahamiyatlidir. ilg'or MRT usullari MKTning klinikadan oldingi bosqichlarini aniqlaydi: frontal ulardagi fraksional anizotropiyaning pasayishi kognitiv pasayishdan 2–3 yil oldin keladi.

Xulosa: MKT MRT belgilari xavf stratifikatsiyasi uchun juda muhimdir. "MKT yuklari" baholashini (SVDss shkalasi) bemorlarni boshqarish algoritmlariga kiritish tavsiya etiladi. Shaxsiylashtirilgan ikkilamchi profilaktika (QB <130/80 mm sim. ustun nazorati, differensiallangan antitrombotsitik terapiya) va erta neyproteksiya uzoq muddatli natijalarni yaxshilaydi.

Библиографические ссылки

Адамбаев З.И., Киличев И.А., Худойберганов Н.Ю., Самиев А.С., Пазылова А.С. Коррекция когнитивных нарушений при хронической ишемии головного мозга в амбулаторных условиях // Журнал Биомедицины и практики, 2025;10(1):185-191.

Адамбаев З.И., Пазылова А.С. Взаимосвязь данных МРТ и когнитивными нарушениями при заболеваниях мелких сосудов головного мозга// Xalqaro ilmiy-amaliy anjumani “Тibbiy psixologiya, nevrologiya va psixiatriyaning dolzarb muammolariga innovatsion yechimlar” 2025 yil 24-25 aprel Termiz, С.32.

Адамбаев З.И., Пазылова А.С. Коррекция когнитивных нарушений при заболеваниях мелких сосудов головного мозга // Xalqaro ilmiy-amaliy anjumani “Тibbiy psixologiya, nevrologiya va psixiatriyaning dolzarb muammolariga innovatsion yechimlar” 2025 yil 24-25 aprel Termiz, С.33.

Верещагин Н.В., Пирадов М.А., Суслина З.А., ред. Сосудистые заболевания головного мозга. В 2-х томах. Том 1: Эпидемиология, патогенез, факторы риска, диагностика. Москва: Атмосфера; 2018. 464 с.

Гулевская Т.С., Котов С.В. Современные подходы к визуализации церебральной микроангиопатии. Мед визуализация. 2022;(2):78–

Гулевская Т.С., Котов С.В., Яхно Н.Н. Церебральная микроангиопатия: факторы риска, диагностика, клиническое значение. Журн

неврол и психиат им. С.С. Корсакова. 2018;118(9):88–94.

Пизова Н.В. Антитромботическая терапия при церебральной микроангиопатии: баланс эффективности и риска. РМЖ. 2023;(31):4–

Пизова Н.В. Вторичная профилактика ишемического инсульта: фокус на церебральную микроангиопатию. РМЖ. 2021;(29):4–8.

Суслина З.А., Фонякин А.В., Герасимова Т.Н. и др. Диагностика и лечение когнитивных нарушений при цереброваскулярной

болезни. Consensus statement. Анн клин и эксперим неврол. 2016;10(3):4–17.

Танрывердиев А.М., Яхно Н.Н. Нарушения исполнительных функций при церебральной мелкососудистой болезни. Журн неврол и психиат им. С.С. Корсакова. 2022;122(10):72–78.

Федин А.В., Пирадов М.А. Современные представления о патогенезе, диагностике и лечении церебральной мелкососудистой болезни. Журн неврол и психиат им. С.С. Корсакова. 2020;120(10):84–91.

Шамалов Н.А., Пирадов М.А., Суслина З.А. Церебральная мелкососудистая болезнь: современные представления о патогенезе и диагностике. Неврол журн. 2023;28(2):5–13.

Яхно Н.Н., Захаров В.В., Дамулин И.В. Сосудистые когнитивные расстройства: диагностика и лечение. Неврол журн. 2019;24(5):5–12.

Arba F, et al. Cerebral Small Vessel Disease Burden and Risk of Recurrent Stroke After a Lacunar Stroke: A Cohort Study. Stroke. 2022;53(2):475–482.

Arba F, et al. The SVDs@stroke score for predicting recurrent vascular events after cerebral small vessel disease stroke. Neurology. 2023;101(15):e1513–e1522.

Charidimou A, et al. Cerebral Microbleeds and Recurrent Stroke Risk: A Pooled Individual Patient Data Analysis. Stroke. 2023;54(4):1021– 1029.

Dichgans M, et al. Genetics of cerebral small vessel disease and its impact on stroke and dementia risk. Brain. 2023;146(1):1–15.

European Stroke Organisation (ESO) Guidelines for Cerebral Small Vessel Disease. Eur Stroke J. 2023;8(3):287–311.

Gorelick PB, et al. Vascular Contributions to Cognitive Impairment and Dementia: A Statement for Healthcare Professionals From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. 2019;50(12):e505–e523.

Jokinen H, et al. Cognitive trajectories in cerebral small vessel disease: a 10-year follow-up study. Alzheimers Dement. 2023;19(7):1053– 1062.

Jokinen H, et al. Longitudinal cognitive changes after lacunar stroke: a MRI substudy of the Secondary Prevention of Small Subcortical Strokes (SPS3) trial. Stroke. 2020;51(2):548–555.

Kim S, et al. Vascular Depression in Cerebral Small Vessel Disease: MRI Correlates and Cognitive Outcomes. J Affect Disord. 2024;338:118–126.

Liu W, et al. Sex Differences in the Association Between Cerebral Small Vessel Disease Burden and Recurrent Stroke Risk. Stroke. 2024;55(2):e42–e50.

Pantoni L, et al. Cerebral Small Vessel Disease as a Predictor of Recurrent Stroke and Dementia: A Systematic Review and Meta-Analysis. Stroke. 2023;54(3):e88–e98.

Pantoni L, et al. Controversies in Cerebral Small Vessel Disease: A Delphi Consensus. Cerebrovasc Dis. 2024;53(1):1–10.

Pantoni L. Cerebral Small Vessel Disease: From Pathogenesis and Clinical Characteristics to Therapeutic Challenges. Lancet Neurol. 2020;19(9):756–771.

Prins ND, Scheltens P. White matter hyperintensities, cognitive impairment and dementia: an update. Nat Rev Neurol. 2015;11(3):157– 165.

Ter Telgte A, et al. Microbleeds, Microinfarcts, and White Matter Hyperintensities Increase the Risk of Stroke Recurrence. Ann Neurol. 2018;83(1):200–209.

van Leijsen EMC, et al. Hippocampal Microinfarcts, Small Vessel Disease, and Cognitive Decline: The RUN DMC Study. Neurology. 2020;95(14):e1928–e1938.

van Leijsen EMC, et al. The Role of Cerebral Small Vessel Disease in Cognitive Decline: A Diffusion Tensor Imaging Study. J Alzheimers Dis. 2022;88(3):1221–1233.

Wardlaw JM, et al. Mechanisms of sporadic cerebral small vessel disease: insights from neuroimaging. Nat Rev Neurol. 2023;20(2):89– 103.

Wardlaw JM, et al. Neuroimaging standards for research into small vessel disease and its contribution to ageing and neurodegeneration. Lancet Neurol. 2019;18(4):404–418.

Zhang C, et al. Blood-Brain Barrier Disruption in Cerebral Small Vessel Disease: Pathophysiology, Neuroimaging, and Clinical Implications. Transl Stroke Res. 2024;15(1):15–31.

Загрузки

##submissions.published##

2025-11-19