ПРЕЭКЛАМПСИЯНИ ДИАГНОСТИКА ҚИЛИШ ВА ПРОГНОЗ ҚИЛИШДА ЭНДОТЕЛИАЛ ВА НЕЙРОНАЛ МАРКЕРЛАРНИНГ ЎРНИ
##article.subject##:
эндотелиал дисфункция, биомаркерлар, неврологик асоратлар##article.abstract##
Преэклампсия (ПЭ) ҳали ҳам она ва бола перинатал касалланиш ва ўлимнинг етакчи сабабларидан бири бўлиб қолмоқда. Унинг патогенезидаги асосий боғин эндотелиал дисфункция ҳисобланади, у про- ва антиангиоген омиллар ўртасидаги дисбаланс билан боғлиқ. Эн энг кўп ўрганилган маркерлар қаторига sFlt-1, PlGF, VEGF ва эндотелин-1 киради, улардаги ўзгаришлар томир бузилишлари даражасини акс эттиради. ПЭнинг неврологик асоратларига алоҳида эътибор қаратилади, жумладан эклампсия, инсульт, орқа қайтариладиган энцефалопатия синдроми, когнитив ва психоэмоционал бузилишлар. Уларнинг ривожланиши гематоэнцефалик тўсиқнинг бузилиши, вазоспазм ва нейронлар шикастланиши билан боғлиқ. Сўнгги йилларда GFAP ва NfL каби нейронал биомаркерлар ўрганилмоқда, улар глиал ва аксонал шикастланишларни аниқлаш имконини беради. Эндотелиал ва нейронал маркерларни комплекс баҳолаш ПЭ билан бемор аёлларда эрта ташхис, прогнозлаш ва персоналлаштирилган даво тактикаси учун янги истиқболларни очмоқда.
Библиографические ссылки
WHO recommendations for prevention and treatment of pre-eclampsia and eclampsia. Geneva: World Health Organization; 2011. 38 p.
Abalos E., Cuesta C., Grosso A. L., Chou D., Say L. Global and regional estimates of preeclampsia and eclampsia. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2013;170(1):1–7.
Brown M. A., Magee L. A., Kenny L. C., et al. The hypertensive disorders of pregnancy: ISSHP classification, diagnosis & management recommendations for international practice. Pregnancy Hypertens. 2018;13:291–310.
Roberts J. M., Hubel C. A. The two stage model of preeclampsia: variations on the theme. Placenta. 2009;30(Suppl A):S32–S37.
Rana S., Lemoine E., Granger J., Karumanchi S. A. Preeclampsia: pathophysiology, challenges, and perspectives. Circ Res. 2019;124(7):1094–1112.
Levine R. J., Maynard S. E., Qian C., et al. Circulating angiogenic factors and the risk of preeclampsia. N Engl J Med. 2004;350(7):672– 683.
Maynard S. E., Min J. Y., Merchan J., et al. Excess placental soluble fms-like tyrosine kinase 1 (sFlt1) may contribute to endothelial dysfunction, hypertension, and proteinuria in preeclampsia. J Clin Invest.2003;111(5):649–658.
Zeisler H., Llurba E., Chantraine F., et al. Predictive value of the sFlt-1:PlGF ratio in women with suspected preeclampsia. N Engl J Med. 2016;374(1):13–22.
Taylor R. N., de Groot C. J. M., Cho Y. K., Lim K. H. Endothelial cell dysfunction and the pathogenesis of preeclampsia. Semin Reprod Endocrinol. 1998;16(1):5–15.
Shakhnoza I Nasriddinova, Gulchekhra A Ikhtiyarova, Dildora K Khaidarova, Nigorakh Dustova. Psychological effects of covid-19 quarantine measures on mothers in the positive period. Annals of the Romanian Society for Cell Biology 25(4), 1946-1951. 2021.
Verlohren S., Galindo A., Schlembach D., et al. An automated method for the determination of the sFlt-1/PlGF ratio in the assessment of preeclampsia. Am J Obstet Gynecol. 2012;206(6):558.e1–558.e9.
Rolfo A., Attini R., Nuzzo A. M., et al. Chronic kidney disease may be differentially diagnosed from preeclampsia by serum biomarkers. Kidney Int. 2013;83(1):177–181.
Rakhmatullaeva G.K., Kadirova A.Sh. Clinical and immunological parallels of non-ischemic damage to the nervous system in pregnant women with antiphospholipid syndrome // Bulletin of Environment, Pharmacology and Life Sciences. – 2023. – №12. – P. 92–95. (India; Web of Science).
Rakhmatullaeva G.K., Kadirova A.Sh. Etiological aspects of ischemic stroke in young women: a case report // Central Asian Journal of Medicine. – 2025. – №3. – P. 382–391. (E-ISSN 2181-1326; ОАК №268/7, 30.08.2019).
Рахматуллаева Г.К., Кадырова А.Ш. Роль гиперкоагуляционного синдрома в развитии ишемического инсульта у лиц молодого возраста // Gumanitar va tabiiy fanlar jurnali. – 2025. – №19(02). – С. 152–157.
Brewer J., Owens M. Y., Wallace K., et al. Posterior reversible encephalopathy syndrome in 46 of 47 patients with eclampsia. Am J Obstet Gynecol. 2013;208(6):468.e1–468.e6.
Bartynski W. S. Posterior reversible encephalopathy syndrome, part 1: fundamental imaging and clinical features. AJNR Am J Neuroradiol. 2008;29(6):1036–1042.
Postma I. R., Slager S., Kremer H. P., van der Kallen C. J., Zeeman G. G. Long-term consequences of eclampsia. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2014;181:75–79.
Burton G. J., Redman C. W., Roberts J. M., Moffett A. Pre-eclampsia: pathophysiology and clinical implications. BMJ. 2019;366:l2381.
Mondal S., Ghosh S., Choudhury S. S., et al. Serum GFAP as a potential biomarker for cerebral damage in severe preeclampsia and eclampsia. Pregnancy Hypertens. 2021;24:53–59.
Zetterberg H., Blennow K. Neurofilament light: a universal biomarker for the integrity of axons. Lancet Neurol.2020;19(8):639–649.
Levine D. A., Welch B. G., Parikh N. S., et al. Circulating biomarkers of neuronal injury in women with preeclampsia and eclampsia. Stroke. 2021;52(5):1742–1751.