ALÎ ŞÎR NEVÂYÎ’DE SÖZ CEVHERİ, YERİ VE SÖZ SÖYLEME SANATI

##article.abstract##

Bütün Türk edebiyatı tarihinde hiç şüphesiz ki başta gelen kurucu sanatçı Ali Şir Nevâyî’dir (1441-1501). Köklü kültür merkezlerinde öğrenim gören, ünlü hocalardan devrin fen, sosyal, din ve sanat bilimlerini öğrenen; tanıştığı Kemal Tevbetî, Ebü’l-Leys Semerkandî ve Abdurrahman Câmî gibi mutasavvıflardan feyz alan Nevâyî ülkesinin kültür, bilim, medeniyet ve sanat hayatına yön vermiştir. Manzum ve mensur olarak ortaya koyduğu eserleri filolojik bakımdan incelendiğinde onun bütün incelikleri ve söz sanatlarıyla Türkçeye son derece hakimiyeti, hem geleneği devam ettirip hem de yenilikler getirerek en üst seviyeye taşıdığı, belagatte ve mantıkta da yetkin bir isim olduğu tartışılmaz. Nevâyî el attığı her şeyde, kaleme almak istediği her türde uygun bir üslupla inşa yeteneğini gösterir. Bu konunun temeli olan söz ve onun menşei üzerine Dîbâçe, Hamse’de, Muhakemetü’l-Lugateyn, Mîzânü’l-Evzân, Nazmü’l-Cevâhir gibi eserlerinin girişinde söz üzerine beyitler kaleme alır. Bu yazıda onun söz, gönül, akıl ve sözün ortaya çıkışı üzerindeki görüşleri üzerinde durulacaktır.