ALISHER NAVOI AND KAMOL KHUJANDI (CONSIDERATION OF POETIC CREATIVITY)
Keywords:
Navoi, Kamol, ghazal, influence, difference,Abstract
The article examines the level of spiritual and ideological influence of Kamol Khujandi (d. 1400-1401) on the work of Mir Nizomiddin Alisher Navoi (1441-1501). As mentioned by Navoi himself (in his works "Khamsat ul-mutahayyirin" and "Muhokamat ul-lug'atayn") and his contemporaries (in Khondamir's work "Makorim ul-akhlok"), he was influenced by the school of classical Persian-Tajik poetry from a young age and gained fame as a connoisseur of the subtleties of Persian poetry. Based on this, Navoi created most of his works following the traditions of Persian-Tajik literature. In particular, the author of the article cites the influence of Kamol Khujandi's lyrics on Navoi's ghazals. For example, most researchers acknowledge the following famous couplet by Navoi:
Orazin yopgach kuzimdin sochilur har lahza yosh,
O‘ylakim paydo bulur yulduz, nihon bo‘lgach quyosh.
This couplet is recognized as a translation of Kamol Khujandi's following couplet:
То рух напӯшӣ кай шавад аз дида ашки мо равон?
Пинҳон нагашта Офтоб ахтар намеояд бурун.
Translation: Until you hide your face, tears will not flow from my eyes
Until the Sun is hidden, do not just appear as stars.
In this article, the author focuses on proving the incorrectness of the stated assumption. The article acknowledges the presence of a certain degree of artistic harmony in these stanzas, and the presence of many subtle and creative differences between them is substantiated by strong evidence. To do this, using various linguistic and formalistic methods, the specific aspects of the technique of creating the poem of these two poets and the fact that the depicted phenomenon was created in a special style, the fact that the talent of each artist was used in covering the object of the image, the presence of their special creative approach is studied, and the change in artistic pathos in the above-mentioned stanzas is analyzed in detail. In particular, the differences between the poetic styles in these verses are studied from the perspective of linguistic poetics architecture (including phonetic, grammatical, and lexical composition, semantic intonations of words, artistic patterns, letter poetics, overall tone of artistic speech, and other aspects). Thus, Navoi's mastery in reconstructing the relatively closed poetic structure of Kamol Khujandi's verse and rediscovering its content is determined. To support his observations, the author cites evidence from the works of renowned classical and contemporary literary scholars.
References
Авҳадӣ, Исфаҳонӣ маъруф ба Мароғӣ. Куллиёт. Бо тасҳеҳу муқобила ва муқаддимаи Саъид Нафисӣ. – Теҳрон: Амири кабир, 1340 ш. – 692 саҳ.
Аттор, Фаридуддини Нишопурӣ. Девон. Бо тасҳеҳу муқобила ва муқаддимаи Саъид Нафисӣ. – Теҳрон: Интишороти Китобхонаи Саноӣ 1339. – 555 саҳ.
Баевская Е.В. «Ворон» Эдгара. По: Бодлер и Малларме // Шаги/Steps. Т. 6. № 3, 2020. – С.18-27.
Бертельс, Е.Э. Навои и Аттар // Суфизм и суфийская литература. – М.: Наука, 1965. – С. 377-421.
Кадканӣ, Муҳаммадризо Шафеъӣ. Растохези калимот. – Теҳрон: Сухан, чопи саввум, 1391 ш.
Кадканӣ, Муҳаммадризо Шафеъӣ. Тарҷуманопазирии шеър // Ин кимиёи ҳастӣ. – Табрез: Ойдин, 1385 ш. – Саҳ. 125-133.
Камол, Хужандий. Девон. Ҳ. Ҳомидий бош сӯзӣ. Ӯзбек тилига М.Васфий таржимаси. – Тошканд, 1962.
Камол, Хуҷандӣ. Девон. Ба тасҳеҳи Азизи Давлатободӣ ва муқаддимаи Алиасғари Шеърдӯст, чопи аввал. – Табрез: Маҷмааи бузургдошти Камои Хуҷандӣ, 1375 ш. – 480 саҳ.
Куделин, А.Б. Алишер Навои – родоначальник узбекской литературы (к 575-летию со дня рождения) // Известия РАН: Сер.литературы и языка. 2016, том 75. - № 4. – С . 5-11.
Навои, Мир Алишер. Суждение о двух языков (перевод А.Малеховой) // Сочинения. В 10 томах. – Т. 10. – Ташкент: Фан, 1970. – С.105-139.
Навоий, Алишер. Ғароиб ус-сиғар // Мукаммал асарлар тӯплами. 20 томлик. – Учинчи том. – Тошкент: Фан, 1988.
Навоӣ, Мир Алишер. Хамсат-ул-мутаҳаййирин. Тарҷумаи Муҳаммади Нахҷувонӣ (1320 ш.). Таҳия, тасҳеҳ ва тавзеҳи М. Низомӣ. – Душанбе: ҶДММ “Абдураҳмон-Р”, 2021.
Розӣ, Шамси Қайс. Ал-муъҷам фӣ маойири ашъор-ил Аҷам. Ба тасҳеҳи Муҳаммади Қазвинӣ ва тасҳеҳи муҷаддади Мударриси Разавӣ ва Сируси Шамисо. – Теҳрон: Илм, 1388 ш.
Румӣ, Мавлоно Ҷалолуддин. Куллиёти Шамси Табрезӣ. Ба кӯшиши Бадеъуззамони Фурӯзонфар. – Теҳрон: Амири кабир, чопи 14-ум, 1376 ш.
Саъдӣ, Муслиҳуддини Шерозӣ. Куллиёт. Ба тасҳеҳи Муҳаммадалии Фурӯғӣ. – Теҳрон: Ҳермес, чопи аввал, 1385 ш.
Соиб, Табрезӣ. Куллиёт. /чопи сангӣ/. – Калкатта: Нувал Кишур, 1906. – 716 саҳ.
Фирдавсӣ, Абулқосим. Шоҳнома. – Ҷ. 6. Таҳияи матн ва луғоту тавзеҳот аз К. Айнӣ ва З. Аҳрорӣ. – Душанбе: Адиб, 2008. – 480 саҳ.
Хондамир, Ғиёсуддин ибни Ҳумомуддин. Макорим-ул-ахлоқ. Муқаддима, тасҳеҳ ва таҳқиқи Муҳаммадакбари Ашиқ. – Теҳрон: Оинаи мерос. – Чопи аввал, 1378 ш.
Ҷоҳиз, Амр ибн Баҳр. Китоб-ал-ҳаявон. www.iamatranlator.org
Ин сомона рӯзи 18 феврали соли 2022, соати 16.00 дида шуд.
Эйхенбаум Б. М. Мелодика русского лирического стиха // Эйхенбаум Б.М. О поэзии. – Л.: Советский писателӣ, 1969. – С. 327-511.
