МАМЛАКАТИМИЗДА ТЕРГОВ ИШИ ЮРИТИШ ТАРТИБИ, МУАММОЛАРИ ВА УНИ ТАКОМИЛЛАТИРИШ ИСТИҚБОЛЛАРИ

##article.authors##

  • Хайдаров Аскарали Акбаралиевич

##article.subject##:

жиноятларни тергов қилиш, жиноят процесуал кодекс, қонун, норматив хужжатлар, жиноят, тергов, суриштирув, жиноятларни тергов қилиш

##article.abstract##

Мамлакатимизда тергов иши юритиш тартиби, муаммолари ва уни такомиллатириш истиқболлари ҳақида сўзлаганда, мустақил Ўзбекистонда тергов иши юритиш амалиёти, тартиби ва унга оид бўлган қонунчилик нормалари йиллар давомида шаклланганига гувоҳ бўламиз. Айниқса, дастлабки қабул қилинган 1994 йилдаги Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодекси ва унга киритилган ўзгаришлар жуда катта аҳамият касб этиб келмоқда, бироқ, хорижий мамлакатларда жиноят процессуал кодекс ва улардаги илғор нормаларни шаклланиши, тергов олиб бориш ваколатига эга бўлган давлат органлари ҳамда улардаги тергов ҳаракатларининг ижобий ва салбий жихатларини кўриб чиқиб, солиштириш ҳам Ўзбекистонда тергов иши юритиш тартиби, амалиётига ўзгариш ва қўшимчалар киритиш мумкинлигига ҳамда мавжуд тергов муаммоларини бартараф этишга ёрдам беради. Ўзбекистон мустақил бўлгач жуда кўплаб соҳаларда бўлгани каби жиноят ишларини юритиш тартиби ва амалиётида ҳам қонунларни либераллаштириш муносабати билан ҳам жиноят-поцессуал нормаларда ўзгаришлар бўлди. Ўзбекистонда жиноят ишларини юритиш ва жиноятларни тергов қилишга асос бўлиб хизмат қилувчи асосий хужжат – Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодекси бир неча бор ўзгартириш ва қўшимчалар киртилди. Мазкур мақолада муаллиф жиноят ишларини юритиш тартиби тушунчасига урғу бериб, турли олимларнинг фикр ва мулоҳазаларини таҳлил этган. Жумладан, жиноят ишларини юритиш тартиби бу - тергов ва ҳуқуқни муҳофаза қлувчи органларнинг учун муҳим асос бўлувчи нормалар бўлиб аввало жиноят-процессуал қонунчиликда белгиланган тартиби қонунийликни мустаҳкамлашга, жиноятларнинг олдини олишга, шахс, давлат ва жамият манфаатларини ҳимоя этишга ёрдам қилмоғи лозим эканлигини баён этган. Жиноятларни тергов қилиш тушунчаси ва унга олимлар томонидан процессуал ёндошувлар турлича эканлигига ҳақида ҳам таъкиблаб ўтган. Шу жумладан, “Тергов ҳаракатлари” тушунчасини шакллантириш ва уларнинг тизимини яратиш бироз мушкул, сабаби бугунги кунгача ҳеч бир давлатнинг процессуал кодексида “тергов ҳаракатлари” тушунчаси аниқ изоҳланмаганини, шундай бўлса-да, ҳуқуқшунос олимлар томонидан “тергов ҳаракатлари” тушунчасига бир қанча таърифлар берилганига, жумладан, рус олими Е.В.Полуянова “тергов ҳаракатлари бу – муайян қилмишни жиноят деб топиш учун амалга ошириладиган, қоида тариқасида, жиноят иши қўзғатилгандан сўнг ва суд процесси давомида далилларни тўплаш, текшириш, баҳолаш ва уларни исботлаб бериш учун қўлланадиган процессуал ҳаракатлардир”, дея таъриф берилганига ижобий баҳо берган. Мақола муаллифи Ўзбекистонда тергов иши юритиш тартиби, муаммолари ва уни такомиллатириш истиқболларига, шунингдек, жиноят-процессуал кодекси нормаларига ўзининг назарий тушунча ва амалиё таклифларини киритишни баён этган.

Библиографические ссылки

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси (04.12.2019 йилгача бўлган ҳолати) // http://lex.uz (Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси). (Уголовно-процессуальный кодекс Республики Узбекистан (по состоянию на 04.12.2019 г.) // http://lex.uz (национальная база данных юридических документов Республики Узбекистан).)

Мазунин Я.М. Тактико-психологические основы допроса // Психопедагогика в правоохранительных органах. 2004. – №1. – С.35-37 (Mazunin Ya.M. Tactical and psychological foundations of interrogation // Psychopedagogy in law enforcement agencies. 2004. – No. 1. – P.35-37)

А.Т. Алламуратов “Хорижий мамалакатлар суд тизими”.Ўқув қўлланма. 2005 йил, 17-б. (A.T. Allamuratov "Judicial system of foreign countries". Study guide. 2005, p. 17.)

М.Т.Умматов “Таниб олиш учун кўрсатишнинг процессуал ва криминалистик хусусиятлари” PhD химоясидаги Диссертацияси. 2020 й. 67 б (M.T.Ummatov "Procedural and criminalistic features of presentation for recognition" PhD dissertation. 2020 67 p)

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси (04.12.2019 йилгача бўлган ҳолати) // http://lex.uz (Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси) (Criminal Procedure Code of the Republic of Uzbekistan (as of 04.12.2019) // http://lex.uz (national database of legal documents of the Republic of Uzbekistan))

Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодекси (04.12.2019 йилгача бўлган ҳолати) // http://lex.uz (Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси) (Criminal Procedure Code of the Republic of Uzbekistan (as of 04.12.2019) // http://lex.uz (national database of legal documents of the Republic of Uzbekistan))

Довудова Д. Суд тергови жараёнида сўроқ қилишнинг процессуал тартиби // Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси академияси ахборотномаси. № 3. 2017. – Б. 26 (Dovudova D. Procedural order of questioning during the judicial investigation // Bulletin of the Academy of the General Prosecutor's Office of the Republic of Uzbekistan. No. 3. 2017. – B. 26)

Ўзбекистон Республикасининг “Тезкор-қидирув фаолияти тўғрисида”ги Қонуни // Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2012 й., 52-сон, 585-модда. (The Law of the Republic of Uzbekistan "On Rapid Search Activity" // Collection of legal documents of the Republic of Uzbekistan, 2012, No. 52, Article 585)

Полуянова Е.В. Следственные действия в уголовном процессе РФ: понятия, классификация и порядок производства: афтореферат. дис. … канд. юрид. наук. Владимир, 2007. С. 10. (Poluyanova E.V. Investigative actions in the criminal process of the Russian Federation: concepts, classification and procedure: abstract. dis. ...cand. legal Sci. Vladimir, 2007. P. 10)

Быховский И.Е. Процессуальные и тактические вопросы системы следственных действий: Автореф. дис. ... д-ра юрид. наук. М., 1976. С. 6–7. (Bykhovsky I.E. Procedural and tactical issues of the system of investigative actions: Author's abstract. dis. ... Doctor of Law. Sci. M., 1976. P. 6–7)

Комиссаренко Е. С. Следственные действия в уголовном процессе России: дис. … канд. юрид. наук. Саратов, 2005. С. 10. (Komissarenko E. S. Investigative actions in the criminal process of Russia: dis. ...cand. legal Sci. Saratov, 2005. P. 10)

Хўжақулов С.Б. Процессуал ҳаракатлар: тушунчаси, таснифланиши ва тизимлаштирилиши: Ўқув қўлланма / – T.: Ўзбекистон Республикаси ИИВ Академияси, 2013. – Б. 8 (Khojakulov S.B. Procedural actions: concept, classification and systematization: Study guide / - T.: Ministry of Internal Affairs Academy of the Republic of Uzbekistan, 2013. - P. 8)

Россинский С.Б.Концептуальные основы формирования результатов «невербальных» следственных и судебных действий в доказывании по уголовному делу: автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора юридических наук. – М., 2015. – С. 13 (Rossinsky S.B. Conceptual foundations for the formation of the results of “non-verbal” investigative and judicial actions in proving a criminal case: abstract of a dissertation for the degree of Doctor of Law. – M., 2015. – P. 13)

Абдумажидов Г.А. Проблемы совершенствования предварителъного расследования. – Фан, 1975. – С.11 (Abdumazhidov G.A. Problems of improving the preliminary investigation. – Fan, 1975. – P.11)

Шодиев Ғ.М. Тергов ҳаракатлари ва суд назорати. Монография / ю.ф.д., проф (Shodiev G'.M. Investigative actions and judicial control. Monograph / Ph.D., prof)

Шейфер С.А.Методологические и правовые проблемы собирания доказательств в советском уголовном процессе: - Автореферат диссертации на соисканиеученой степени доктора юридических наук. – М., 1981 г. – С. 7-8 (Shafer S.A. Methodological and legal problems of collecting evidence in Soviet criminal proceedings: - Abstract of a dissertation for the degree of Doctor of Law. – M., 1981 – pp. 7-8)

М.В.Никитин. Сравнительно-правовоя характеристика судебного контролья в досудебном производстве Англии и Российской Федерации / Электронний ресурс 2023 (M.V.Nikitin. Comparative legal characteristics of judicial control in pre-trial proceedings in England and the Russian Federation / Electronic resource 2023) - https://www.elibrary.ru/item.asp

А.Р.Арикбаева Сравнение уголовного судопроизводства российской федерации и великобритании/ Электронний ресурс 2023 - (A.R. Arikbaeva Comparison of criminal proceedings in the Russian Federation and Great Britain / Electronic resource 2023) https://www.elibrary.ru/item.asp

М.В.Никитин. Сравнительно-правовоя характеристика судебного контролья в досудебном производстве Англии и Российской Федерации / Электронний ресурс 2023 – (M.V. Nikitin. Comparative legal characteristics of judicial control in pre-trial proceedings in England and the Russian Federation / Electronic resource 2023) https://www.elibrary.ru/item.asp

Закон о полиции и докозательствах по уголовном делам 1984 года (PACE) (1984 C/60) Интернет ресурс- (Police and Criminal Evidence Act 1984 (PACE) (1984 C/60) Online resource) https://www.gov.uk/guidance/police-and-criminal-evedance -akt-1984-pace-codes-of-practice

Қўшаев Н. М., Файзиев Ш. Ф. Жиноят процессида ўтказиладиган тергов ҳаракатлари. – Т., 2007. – 74-б (Koshaev N. M., Fayziev Sh. F. Investigative actions in criminal proceedings. - T., 2007. - p. 74)

Шейфер С.А.Методологические и правовые проблемы собирания доказательств в советском уголовном процессе: Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора юридических наук. – М., 1981. – С. 7 (Shafer S.A. Methodological and legal problems of collecting evidence in Soviet criminal proceedings: Abstract of a dissertation for the degree of Doctor of Law. – M., 1981. – P. 7)

Пўлатов Б.Х. Давлат айбловчисининг судда далилларни текширишдаги иштироки. – Тошкент: 2004. – Б 25 (Polatov B.Kh. Participation of the public prosecutor in the examination of evidence in court. - Tashkent: 2004. - P 25).

Загрузки

##submissions.published##

2024-04-08