ИСТЕЪМОЛЧИГА ЕТКАЗИЛГАН ЗАРАРНИ ҚОПЛАШГА НИСБАТАН ФУҚАРОЛИК-ҲУҚУҚИЙ УСУЛ ВА МЕХАНИЗМЛАРНИ ҚЎЛЛАШНИНГ ИЛМИЙ ЁНДАШУВЛАРИ ТАҲЛИЛИ
##article.subject##:
истеъмолчи, ҳуқуқ, мажбурият, зарарни қоплаш, суд, даъво, талаб, ҳуқуқий ҳимоя, неустойка, маънавий зиён, компенсация##article.abstract##
Истеъмолчи ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимида етказилган зарарни қоплаш алоҳида ўрин тутади. Истеъмолчи ҳуқуқлари бузилишининг оқибати сифатида зарарни қоплаш фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарлк чораси сифатида татбиқ этилади. Асосий мақсади истеъмолчининг бузилган ҳуқуқларини тиклашга қаратилган зарарни қоплаш бўйича талаблар бевосита истеъмолчининг ўзи ёки ваколатли давлат органи ёхуд истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган жамоат ташкилотлари томонидан билдирилади. Бунда истеъмолчининг асосий ҳуқуқлари сифатида маълумот олиш, сифат, нуқсонсиз товарга бўлган ҳуқуқларнинг бузилиши истеъмолчининг ҳаёти ва соғлиғига, шунингдек унинг мол-мулкига зарар етказишига олиб келиши мумкин. Шу сабабли истеъмолчига етказиладиган зарарларни қоплашга нисбатан қўлланиладиган чоралар: зарарни қоплаш субъектлари доирасини аниқлаш, зарарни қоплаш талаби билан мурожаат қилиш усуллари (даъво, эътироз ёки шикоят), зарарни қоплаш миқдори ва ҳажмини белгилаш каби масалаларни таҳлил этиш талаб этилади. Мазкур мақолада истеъмолчиларга етказилган зарарни қоплашнинг фуқаролик-ҳуқуқий усул ва воситалари тизимига нисбатан турли хилдаги ёндашувлар таҳлил этилади ва бу борадаги илмий-назарий тафаккурни бойитишга оид хулосалар ва тавсиялар шакллантирилади.
Библиографические ссылки
Алексеев С.С. Право – предназначение. – Екатеринбург, 2011. – 17 с (Alekseev S.S. Right is purpose. - Yekaterinburg, 2011 .- 17 p.).
Андреев Ю.Н. Механизм гражданско-правовой защиты. М.: «Норма», «Инфра-М», 2010. §2. Средства защиты гражданских прав [Электронный документ]. Доступ из справ.-правовой системы «КонсультантПлюс (Andreev Yu.N. Mechanism of civil legal protection. M .: "Norma", "Infra-M", 2010. §2. Remedies for the protection of civil rights [Electronic document]. Access from the reference legal system “ConsultantPlus).
Баранов С.Ю. Гражданско-правовые средства охраны прав потребителей: автореф. дис. .... канд. юрид. наук. – Саратов: 2012. – 11 с (Baranov S.Yu. Civil law means of consumer protection: author. dis. .... cand. jurid. sciences. - Saratov: 2012 .- 11 p).
Богдан В.В. Гражданско-правовое регулирование защиты прав потребителей в современной России: проблемы теории и практики: автореф. дис. ... докт. юрид. наук. – Курс: 2015. – С. 3-4. (Bogdan V.V. Civil law regulation of consumer protection in modern Russia: problems of theory and practice: author. dis. ... doct. jurid. sciences. - Course: 2015. - P. 3-4)
Гражданское право.Т.1./Под.ред.А.П.Сергеева, Ю.К.Толстого.-М.:Проспект.2003.-335 с. (Civil law.Vol. 1 / Edited by A.P. Sergeev, Y. Tolstoy.-M.: Prospect. 2003.-335 p).
Имомов Н., Эгамбердиева Н., Ашурова Н. Зарар етказишдан келиб чиқадиган (деликт) мажбуриятлар. Ўқув қўлланма. – Тошкент: ТДЮИ, 2012. – 39 б (Imomov N., Egamberdieva N., Ashurova N. Liabilities arising from damage (delict). Study guide. - Tashkent: TSU, 2012. - 39 p).
Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 06.04.2019 й., 08/19/5464/2891-сон (National Database of Legislation, April 6, 2019, No. 08/19/5464/2891)
Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 07.01.2020 й., 03/20/600/0023-сон, 14.03.2020 й., 03/20/610/0299-сон, 21.05.2020 й., 03/20/619/0622-сон; 05.10.2020 й., 03/20/640/1348-сон (National Database of Legislation, 07.01.2020, 03/20/600/0023, 14.03.2020, 03/20/610/0299, 21.05.2020, 03/20/619 0622; 05.10.2020, 03/20/640/1348)
Раҳмонқулов Ҳ., Рўзиназаров Ш., Оқюлов О. ва бошқ. Хусусий мулк объектларининг ҳуқуқий мақоми. – Тошкент: 2008. – 117 б [Rahmonkulov H., Ruzinazarov Sh., Oqyulov O. et al. Legal status of private property. - Tashkent: 2008. - 117 p).
Челышев М.Ю. О формировании концепции законодательства о защите прав потребителей // Сфера услуг: гражданско-правовое регулирование: Сб. ст. / под ред. Е.А. Суханова, Л.В. Санниковой. М., 2011 [Электронный документ]. Доступ из справ.-правовой системы «КонсультантПлюс» (Chelyshev M.Yu. On the formation of the concept of consumer protection legislation // Service sector: civil legal regulation: Sat. Art. / ed. E.A. Sukhanova, L.V. Sannikova. M., 2011 [Electronic document]. Access from the sprav.-legal system "ConsultantPlus").
Шашкова Л.А. Права потребителей и их защита в Российской Федерации гражданско-правовыми средствами: автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – Казань: 2004. – С. 9-10 (Shashkova L.A. Consumer rights and their protection in the Russian Federation by civil law means: author. dis. ... Cand. jurid. sciences. - Kazan: 2004 .- P. 9-10).
Шершень Т.В. Гражданско-правовые средства защиты прав и интересов потребителей // Вестник Пермского университета. Юридические науки. 2012. Выпуск 3(17). – С. 198 (T.V. Shershen Civil law means of protecting the rights and interests of consumers // Bulletin of the Perm University. Legal sciences. 2012. Issue 3 (17). - P. 198).
Яковлев В.Ф. О функциях гражданского права // Развитие основных идей Гражданского кодекса России в современном законодательстве и судебной практике. Сборник статей, посвященных 70-летию С.А. Хохлова / под ред. С.С. Алексеева. М.: Статут, 2011 [Электронный документ]. Доступ из справ.-правовой системы «КонсультантПлюс» (Yakovlev V.F. On the functions of civil law // Development of the main ideas of the Civil Code of Russia in modern legislation and judicial practice. Collection of articles dedicated to the 70th anniversary of S.A. Khokhlova / ed. S.S. Alekseeva. M .: Statut, 2011 [Electronic document]. Access from the sprav.-legal system "ConsultantPlus").