САБАБИЙ БОҒЛАНИШ ЖИНОЯТ ОБЪЕКТИВ ТОМОНИ БЕЛГИСИ СИФАТИДА: УНИ АНИҚЛАШДА САБАБИЯТ ЗАНЖИРИ, ШАРТ-ШАРОИТЛАР, МЕЗОН ВА ҚОИДАЛАР
##article.subject##:
жиноят, жиноят таркиби, жиноят объектив томони, сабабий боғланиш, сабабият занжири, шарт-шароит, мезонлар, қоидалар##article.abstract##
Мазкур мақолада тадқиқ этишнинг мантиқийлик, индукция, дедукция, тизимлилик, мантиқий-юридик, қиёсий-ҳуқуқий методларидан кенг фойдаланилган. Жумладан, биринчи навбатда моддий таркибли жиноятларда муҳим белгилардан бири бўлган ижтимоий хавфли қилмиш ва жиноят-ҳуқуқий оқибат ўртасидаси сабабий боғланиш умумий тавсифи тавсифи очиб берилган бўлиб, улар тўғрисидаги олимларнинг илмий қарашлари, тадқиқотлари, улар ўртасидаги ўзаро ўхшаш ва фарқли жиҳатлар ҳақида атрофлича баён қилинган. Шунингдек, жиноят таркиби объектив томони зарурий белгилари бўлган жиноий қилмиш ва ижтимоий хавфли оқибат сабабий боғланиш билан қиёсий қилиниб, улардаги муаммоли жиҳатлар аниқланди ва кетма-кет тавсифлаб берилди. Ушбу мақолада асосий эътибор жиноят таркиби объектив томони зарурий белгиси бўлган сабабий боғланишнинг умумий тавсифига қаратилган бўлиб, сабабий боғланиш, сабабият санжири, шарт-шароитлари, ҳолатлари, мезонлари ва қоидалари инструментал ва қиёсий таҳлил қилинган. Жиноий қилмиш ва ижтимоий хавфли оқибат ўртасидаги сабабий боғланишда мавжуд муаммолар аниқланиб, уларнинг назарий ва амалий ечимлари ўрнатилган ва топилган. Шу билан бирга, континентал (ромона-герман) ҳуқуқ оиласига кирувчи рус олимлари А.Н.Трайнин, Т.В.Церетели, В.Н.Кудрявцев, Н.Ф.Кузнецова, Б.В.Здравомыслов ва бошқалар, шунингдек, миллий олимлар М.Х.Рустамбоев, М.Усмоналиев, П.Бакунов, Р.Кабулов, Х.М.Абзалова А.А.Отажонов, И.А.Соттиев ва бошқалар илмий ишлари, монографиялари, илмий ва ўқув дарсликларидан фойдаланилган. Шу билан бирга, жиноят ҳуқуқи доктринаси ва унда мавжуд илмий тадқиқотлар таҳлил этилиб, бу борада жиноят ҳуқуқи назариясини ва амалиётни такомиллаштириш бўйича аниқ таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
Библиографические ссылки
Rustambayev M.X. O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi. Tom 1. Jinoyat haqida ta’limot. Darslik. 2-nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan – T.: O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Harbiy-texnik instituti, 2018. – B. 167. (Rustambayev M.Kh. Course of criminal law of the Republic of Uzbekistan. Volume 1. Doctrine of crime. Textbook. 2nd edition, supplemented and revised - T.: Military-technical institute of the National Guard of the Republic of Uzbekistan, 2018. - P. 167.)
Б.В.Здравомыслов. Уголовное право Российской Федерации. Общая часть. Учебник / Под ред. проф. Б.В. Здравомыслова. – 2-е изд., перераб. и доп. – М: Юристъ,1999. – С. 150. (B.V. Zdravomyslov. Criminal law of the Russian Federation. A common part. Textbook / Ed. prof. B.V. Zdravomyslova. - 2nd ed., revised. and additional - M: Jurist, 1999. - P. 150.)
Усмоналиев М., Бакунов П. Жиноят ҳуқуқи. Умумий қисм: Дарслик. – Тошкент: Насаф, 2010. – Б. 186-187. (Usmonaliev M., Bakunov P. Criminal law. General part: Textbook. - Tashkent: Nasaf, 2010. - P. 186-187.)
Rustambayev M.X. O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi. Tom 1. Jinoyat haqida ta’limot. Darslik. 2-nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan – T.: O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Harbiy-texnik instituti, 2018. – B. 167-168. (Rustambayev M.Kh. Course of criminal law of the Republic of Uzbekistan. Volume 1. Doctrine of crime. Textbook. 2nd edition, updated and revised - T.: Military-technical institute of the National Guard of the Republic of Uzbekistan, 2018. - P. 167-168.)
Kabulov R. Jinoyatlarni kvalifikatsiya qilish: IIV oliy ta’lim muassasalari uchun darslik / R.Kabulov, A.A.Otajonov, I.A.Sottiyev va boshq. – T.: O’zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2012. – B. 61. (Kabulov R. Qualification of crimes: a textbook for higher education institutions of the Ministry of Internal Affairs / R. Kabulov, A.A. Otajonov, I.A. Sottiyev et al. - T.: Academy of Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, 2012. - P. 61.)
Абзалова Х.М. Угοлοвнο-правοвые и криминοлοгические аспекты бοрбы с убийствами: дис. … д-ра юрид. наук: 12.00.08 / Абзалοва Хуршида Мирзиятοвна – Ташкент, 2020. – С. 57. (Abzalova Kh.M. Criminal-legal and criminological aspects of the fight against murders: dis. … dr. jurid. Sciences: 12.00.08 / Abzalοva Khurshida Mirziyatοvna - Tashkent, 2020. - P. 57.)
Реннеберг И. Объективная сторона преступления. – М.: Юридическая литература, 1957. – С. 61. (Renneberg I. The objective side of the crime. - M .: Legal literature, 1957. - P. 61.)
Б.В.Здравомыслов. Уголовное право Российской Федерации. Общая часть. Учебник / Под ред. проф. Б.В. Здравомыслова. – 2-е изд., перераб. и доп. – М: Юристъ,1999. – С. 147. (B.V. Zdravomyslov. Criminal law of the Russian Federation. A common part. Textbook / Ed. prof. B.V. Zdravomyslova. - 2nd ed., revised. and additional - M: Jurist, 1999. - P. 147.)
Церетели Т.В. Причинная связь в уголовном праве. - 2-е изд., испр. и доп. - М.: Госюриздат. 1963. – С. 193. (Tsereteli T.V. Causality in criminal law. - 2nd ed., corrected. and additional - M.: Gosjurizdat. 1963. - P. 193.)
Трайнин А.Н. Избранные труды / Составление, вступительная статья Н.Ф. Кузнецовой. - СПб.: Изд-во «Юридический центр Пресс», 2004. – С. 79., Кудрявцев В.Н. Объективная сторона преступления. - М.: Изд-во юридической литературы, 1960. – С.187-188. (Trainin A.N. Selected works / Compilation, introductory article by N.F. Kuznetsova. - St. Petersburg: Publishing House "Legal Center Press", 2004. - P. 79., Kudryavtsev V.N. The objective side of the crime. - M.: Publishing house of legal literature, 1960. - P. 187-188.)
Сергеевский Н.Д.О значении причинной связи в уголовном праве.-Ярославль: Типо-лит. Г.Фальк, 1880.-С. 26. (Sergeevsky N.D. On the meaning of causality in criminal law.-Yaroslavl: Tipo-lit. G.Falk, 1880. - P. 26.)
Церетели Т.В. Причинная связь в уголовном праве. Тбилиси: Изд-во Тбил. ун-та, 1957. – С. 39. (Tsereteli T.V. Causality in criminal law. Tbilisi: Tbil Publishing House. un-ta, 1957. - P. 39.)
Быков А. Установление причинной связи в практике арбитража // Советская юстиция. 1969. №8. – С. 10-11. (Bykov A. Establishment of a causal relationship in the practice of arbitration // Soviet justice. 1969. No. 8. - P. 10-11.)
Кудрявцев В.Н. Объективная сторона преступления. – М.: Изд-во юридической литературы, 1960. – С. 188. (Kudryavtsev V.N. The objective side of the crime. - M.: Publishing house of legal literature, 1960. - P. 188.)
Лысое М. Причинная связь по делам о преступлениях должностных лиц//Советская юстиция.1970.№ 19. – С.16. (Lisoye M. Causal relationship in cases of crimes of officials//Soviet justice. 1970. № 19. – P. 16.)
Кузнецова Н.Ф. Проблемы криминологической детерминации. – М.: Изд-во Моск. ун-та, 1984. – С. (Kuznetsova N.F. Problems of criminological determination. - M .: Publishing House of Moscow. un-ta, 1984. – P.)
Rustambayev M.X. O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi. Tom 1. Jinoyat haqida ta’limot. Darslik. 2-nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan – T.: O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Harbiy-texnik instituti, 2018. – B. 168-169. (Rustambayev M.Kh. Course of criminal law of the Republic of Uzbekistan. Volume 1. Doctrine of crime. Textbook. 2nd edition, updated and revised - T.: Military-technical institute of the National Guard of the Republic of Uzbekistan, 2018. – P. 168-169.)
Усмоналиев М., Бакунов П. Жиноят ҳуқуқи. Умумий қисм: Дарслик. – Тошкент: Насаф, 2010. – Б. 188. (Usmonaliev M., Bakunov P. Criminal law. General part: Textbook. - Tashkent: Nasaf, 2010. – P. 188.)
Алланова А. А. Жиноий равишда ҳомила туширганлик (аборт) учун жавобгарлик: қиёсий-ҳуқуқий таҳлил //журнал правовых исследований. – 2022. – Т. 7. – №. 1. (Allanova A. A. Liability for criminal abortion: a comparative legal analysis //Juornal of Law Research. - 2022. - T. 7. – no. 1.)
Алланова А. А. Хорижий давлатлар жиноят қонунчилигида жазони енгиллаштирувчи ва оғирлаштирувчи ҳолатлар //Журнал правовых исследований. – 2022. – №. SI-2. (Allanova A. A. Mitigating and aggravating circumstances of punishment in the criminal legislation of foreign countries // Juornal of Law Research – 2022. – no. SI-2.)
Алланова А. Қонунга хилоф равишда чет элга чиқиш ёки Ўзбекистон Республикасига кириш учун жиноий жавовгарлик: муаммо ва таклиф //Юрист ахборотномаси. – 2021. – Т. 2. – №. 1. – С. 166-174. (Allanova A. Criminal liability for going abroad or entering the Republic of Uzbekistan in violation of the law: problem and proposal // Legal bulletin. - 2021. - T. 2. – no. 1. – P.