ЖИНОЯТ ТАРКИБИ ОБЪЕКТИВ ТОМОНИ ВА “ACTUS REUS” КОНЦЕПЦИЯСИНИНГ ҚИЁСИЙ-ҲУҚУҚИЙ ТАҲЛИЛИ: МУАММО ВА ТАКЛИФ
##article.subject##:
жиноят, жиноят объектив томони, corpus delicti, actus reus, mens rea, ижтимоий хавфли қилмиш, ижтимоий хавфли оқибат, сабабий боғланиш, жиноий хулқ-атвор, исташ, англаш##article.abstract##
Мазкур мақолада тадқиқ этишнинг мантиқийлик, индукция, дедукция, тизимлилик, мантиқий-юридик, қиёсий-ҳуқуқий методларидан кенг фойдаланилган. Жумладан, биринчи навбатда энг катта ҳуқуқ оилаларидан бўлган континентал (ромона-герман) ва англо-саксон (умумий) ҳуқуқ оиласида мавжуд жиноят ҳуқуқи доктринасидаги жиноят таркиби объектив томони ва “actus reus” концепцияси, улар тўғрисидаги ҳар бир ҳуқуқ оиласи олимларининг илмий қарашлари, тадқиқотлари, улар ўртасидаги ўзаро ўхшаш ва фарқли жиҳатлар ҳақида атрофлича баён қилинган. Шунингдек, жиноят таркиби объектив томони ва “actus reus” концепцияси қиёсий-ҳуқуқий таҳлил қилинган ва улардаги муаммоли жиҳатлар кетма-кет тавсифлаб берилган. Ушбу мақолада асосий эътибор жиноят таркиби объектив томони белгилари афзаллликлари ва англо-саксон ҳуқуқ оиласидаги жиноят ҳуқуқида “actus reus-mens rea” асосланган жиноий қилмишдан иборат “corpus delicti” (жиноят таркиби) тўғрисидаги назариянинг камчиликлари билан боғлиқ жиҳатлар ҳам назарий, ҳам амалий асослаб берилган. Шу билан бирга, англо-саксон (умумий) ҳуқуқ оиласида мавжуд жиноят ҳуқуқи доктринасидаги олимлар Ж.Остин, М.Мур, Д.Хусак, Ж.Флетчер, Х.Моррис, М.Гор, А.Энкер, У.Блекстон, Гл.Уильямс ва континентал (ромона-герман) ҳуқуқ оиласига кирувчи рус олимлари А.Н.Трайнин , Н.Ф.Кузнецова, В.Н.Кудрявцев, Д.М.Молчанов ва бошқалар, шунингдек, миллий олимлар А.С.Якубов, М.Х.Рустамбоев, С.С.Найимов М.Усмоналиев ва П.Бакуновлар ва бошқалар илмий ишларидан фойдаланилган. Шу билан бирга, континентал (ромона-герман) ва англо-саксон (умумий) ҳуқуқ оиласига кирувчи давлатлар жиноят қонунчилиги таҳлил этилиб, бу борада Ўзбекистон Республикаси жиноят қонунчилигини такомиллаштириш бўйича аниқ таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
Библиографические ссылки
Jinoyat huquqi. (Umumiy qism) Darslik. Mas’ul muharrir: yu.f.f.d (PhD) X.Ochilov – T.: Adolat nashriyoti, 2020. – B.41. (Criminal law. (General part) Textbook. Responsible editor: PhD., H.Ochilov – T.: Justice publishing house, 2020. - P.41.)
John Austin, Lectures On Jurisprudence 523 (4th Ed. 1873)., Michael S. Moore, Act And Crime: The philosophy of action and its implications for criminal Law 18 (1993)., Douglas N. Husak, The Orthodox model of the criminal offense, 10 Crim. Just. Ethics 20, 21 (1991)., George Fletcher, On the moral irrelevance of bodily movements, 142 U. Pa. L. Rev. 1443 (1994)., Herbert Morris, Punishment for thoughts, guilt and innocence: Essays in legal philosophy and moral psychology 197 (1989), Michael Gorr, The Actus Reus requirement: A qualified defense, 10 Crim. Just. Ethics 11 (1991)., Arnold N. Enker, Impossibility in criminal attempts–legality and the legalprocess, 53 Minn. L. Rev. 665, 687 (1969)., Sir William Blackstone, Commentaries on the Laws of England, Book IV, P. 21 (10th Ed. 1787)., Glanville Williams, Criminal Law: The General Part 22 (2d. Ed. 1961)., Glanville Williams, Criminal Law: The General Part 22 (2d. Ed. 1961).
Кузнецова Н.Ф. Проблемы квалификации преступлений. М., 2007. – С. 11., Трайнин А. Н. Общее учение о составе преступления. М., 1957., Кузнецова Н. Ф. Состав преступления: спорные вопросы // Вестн. Моск. ун-та. Сер.: Право. 1987. № 4., Кудрявцев В. Н. Объективная сторона преступления. М., 1960. – С. 46–47. (Kuznetsova N.F. Problems of qualification of crimes. M., 2007. – P. 11., Trainin A. N. The general doctrine of the composition of the crime. M., 1957., Kuznetsova N. F. Composition of the crime: controversial issues // Vestn. Moscow university Ser.: Right. 1987. No. 4., Kudryavtsev VN The objective side of the crime. M., 1960. – P. 46–47.)
Молчанов Д. М. Актуальные проблемы уголовного права: Общая часть: учебное пособие. – Москва: Проспект, 2016. – С. 16. (Molchanov D. M. Actual problems of criminal law: General part: textbook. - Moscow: Prospekt, 2016. – P. 16.)
Усмоналиев М., Бакунов П. Жиноят ҳуқуқи. Умумий қисм: Дарслик. – Тошкент: Насаф, 2010. – Б. 128. (Usmonaliev M., Bakunov P. Criminal law. General part: Textbook. - Tashkent: Nasaf, 2010. – P. 128.)
Якубов А.С. Теоритические проблемы формирования правовой основы учения о преступлений: предпосылки, реальность, перспективы. - Т., 1996, – С. 95., Rustambayev M.X. O‘zbekiston Respublikasi jinoyat huquqi kursi. Tom 1. Jinoyat haqida ta’limot. Darslik. 2-nashr, to‘ldirilgan va qayta ishlangan – T.: O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi Harbiy-texnik instituti, 2018. – Б.137., Найимов.С.С. Қилмишни жиноий ҳуқуқий нормалар рақобатида квалификация қилишнинг назарий ва амалий масалалари. Дисс...Юрид.фан.ном. – Тошкент, 2003. – Б.61., Jinoyat huquqi. (Umumiy qism) Darslik. Mas’ul muharrir: yu.f.f.d (PhD) X.Ochilov – T.: Adolat nashriyoti, 2020. – B. 41. (Yakubov A.S. Theoretical problems of formation of the legal basis of the doctrine of crimes: background, reality, prospects. – T., 1996, – P. 95., Rustambayev M.Kh. Course of criminal law of the Republic of Uzbekistan. Volume 1. Doctrine of crime. Textbook. 2nd edition, supplemented and revised - T.: Military-technical institute of the National Guard of the Republic of Uzbekistan, 2018. - P. 137., Nayimov.S.S. Theoretical and practical issues of qualification of the crime in competition of criminal legal norms. Diss... candidate of legal sciences. - Tashkent, 2003. – P. 61., Criminal law. (General part) Textbook. Responsible editor: PhD., H.Ochilov – T.: Justice publishing house, 2020. - P. 41.)
Paul H. Robinson, Should the Criminal Law abandon the Actus Reus – Mens Rea distinction? Criminal Law: Action, Value And Structure 187, 209 (S. Shute, J. Gardner & J. Horder, Eds. 1993. Published to Oxford Scholarship Online: March 2012)., John Austin, Lectures on Jurisprudence 523 (4th Ed. Publisher: London, J. Murray. 1873, [S.l.]: Book on demand LTD, 2022)., A.C.E. Lynch, The Mental element in The Actus Reus, 98 L. Q. Rev. 116, 128 (1982).
Glanville Williams, Criminal Law: The General Part 22 (2d. Ed. 1961, Holmes Beach Florida: Gaunt Reprint, 1998) 644.
James Mangiafico, The Independence Of Actus reus 11 (2011) (Mangiafico, James, The Independence of the Actus Reus (February 17, 2011). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1763352 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1763352).
George P. Fletcher, Rethinking Criminal Law 166 (Originally published: Boston : Little, Brown, c1978. Oxford; New York: Oxford University Press, 2000.).
Oliver Wendell Holmes, The Common Law 54 (1881 Publisher: London: Routledge, 2020.)
J.W.Cicil Turner, Kenny’s outlines of Criminal Law. 18, P. 30 (19th Ed. Publisher: Cambridge University Press, 1966. Cambridge University Press; 18th edition (September 19, 2013)).
Oliver Wendell Holmes, The Common Law 54 (1881 Publisher: London: Routledge, 2020.)
Glanville Williams, Criminal Law: The General Part 22 (2d. Ed. 1961, Holmes Beach Florida: Gaunt Reprint, 1998) 12.
James Mangiafico, The Independence Of Actus reus 11 (2011) (Mangiafico, James, The Independence of the Actus Reus (February 17, 2011). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1763352 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1763352).
J.W.Cicil Turner, Kenny’s outlines of Criminal Law. 18, P. 30 (19th Ed. Publisher: Cambridge University Press, 1966. Cambridge University Press; 18th edition (September 19, 2013)).
James Mangiafico, The Independence Of Actus reus 11 (2011) (Mangiafico, James, The Independence of the Actus Reus (February 17, 2011). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1763352 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1763352).
Очилов Х.Р., Хайдаров Ш.Д., Шамсидинов З.З. “Жиноят ҳуқуқи” (Умумий қисм). Ўқув қўлланма – Т.: ТДЮУ нашриёти, 2021. – Б.34. (Ochilov H.R., Khaydarov Sh.D., Shamsidinov Z.Z. "Criminal law" (General part). Study guide – T.: TSUL publishing house, 2021. – P.34.)
La Fave W.R., Scott, Jr., A. W. Op. Cit. P. 202.
H.L.A. Hart. Acts of will and responsibility in punishment and responsibility 100 (1968 Publisher: Cary: Oxford Scholarship Online, 2014.)
Michael Corrado. Is there an act requirement in the Criminal Law?, 142 U. Pa. L. Rev. 1529, 1538-44(1994), Corrado, Michael. “Is There an Act Requirement in the Criminal Law?” University of Pennsylvania Law Review, vol. 142, no. 5, 1994, pp. 1529–61. JSTOR, https://doi.org/10.2307/3312462. Accessed 23 Jul. 2022.
James Mangiafico, The Independence Of Actus reus 11 (2011) (Mangiafico, James, The Independence of the Actus Reus (February 17, 2011). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1763352 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1763352).
https://en.wikipedia.org/wiki/Theft.
https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1968/60/section/1
Criminal Code of Canada (R.S.C., 1985, c. C-46) // Act current to 2022-06-20 and last amended on 2022-06-20. Previous Versions // https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/c-46/page-46.html#h-121703
Abdurasulova Q. R. Ayollar jinoyatchiligining jinoyat huquqiy va kriminologik muammolari: Yurid. fan. dok. dis. – 2006. (Abdurasulova Q. R. Criminal legal and criminological problems of women's crime: Jurid. science. doc. dis. - 2006.)
Abzalova K. M. et al. Some matters of imposition of punishment for preparation for premeditated murder in the criminal code of the Republic of Uzbekistan //International Journal of Legal Studies (IJOLS). – 2018. – Т. 4. – №. 2. – С. 159-167.