SUN’IY INTELLEKT VA JINOIY JAVOBGARLIKNING KELAJAGI: QIYOSIY HUQUQIY TAHLIL

##article.authors##

  • Hamidov Nurmuhammad Orif o‘g‘li
  • Najimova Jamola Davron qizi

##article.subject##:

sun’iy intellekt, jinoiy javobgarlik, mens rea, actus reus, qiyosiy huquq, SI qonunchiligi, avtonomli tizimlar, YeI AI Act, javobgarlik bo‘shlig‘i, raqamli jinoiy huquq

##article.abstract##

Ushbu maqola sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining jadal rivojlanishi munosabati bilan yuzaga kelayotgan jinoiy javobgarlik muammolarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada SI tizimlari tomonidan yoki SI vositasida sodir etilgan huquqbuzarliklarda javobgarlikni belgilashning nazariy asoslari tahlil qilinadi, xususan “mens rea” va “actus reus” doktrinalarining SI kontekstida qo‘llanilishiga alohida e’tibor qaratiladi. Amerika Qo‘shma Shtatlari, Yevropa Ittifoqi, Xitoy, Germaniya va boshqa yetakchi yurisdiktsiyalarning huquqiy tizimlari bo‘yicha qiyosiy tahlil o‘tkaziladi. Maqolada shuningdek “deepfake” texnologiyasi yordamida amalga oshiriladigan firibgarlik, halokatli avtonom qurol tizimlari va SI yordamidagi moliyaviy jinoyatlar kabi dolzarb muammolar ham ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijasida amaldagi qonunchilik mexanizmlari yetarli emasligi to‘g‘risida xulosa chiqariladi va maqsadli huquqiy islohatlarga, jumladan SI sohasida jinoiy javobgarlikka oid maxsus normalar qabul qilishga, qat’iy javobgarlik standartlarini joriy etishga hamda xalqaro hamkorlikni kuchaytirishga ehtiyoj asoslab beriladi.

Библиографические ссылки

Horder, J. Ashworth’s Principles of Criminal Law. 10th ed. — Oxford: Oxford University Press, 2022. — 608 p. https://doi.org/10.1093/he/9780192897381.001.0001

Hashmi, M.A.I., Butt, M.F., Jawad, M., & Sultan, S. Criminal Liability in the Age of Autonomous Systems: Rethinking Mens Rea and Actus Reus. — The Critical Review of Social Sciences Studies, Vol. 3, No. 3. 2025. https://doi.org/10.59075/szbtkr93

Sachoulido, A. AI Systems and Criminal Liability. — Oslo Law Review, Vol. 11, No. 1, 2024. — P. 1–10. https://doi.org/10.18261/olr.11.1.3

Abdelaziz, D.K.A. Criminal liability for the misuse and crimes committed by AI: A comparative analysis of legislation and international conventions. — Journal of Infrastructure, Policy and Development, 9(1), 2025. https://doi.org/10.24294/jipd10722

Hutapea, N.M.S. et al. Criminal Liability For AI-Based Cybercrime: Comparative Analysis Of Common Law And Civil Law Approaches. — Journal of Law, Politic and Humanities, 2025. https://dinastires.org/JLPH/article/view/2683

Abbott, R.B. & Sarch, A.F. Punishing Artificial Intelligence: Legal Fiction or Science Fiction. — UC Davis Law Review, Vol. 53, No. 1, 2019. https://doi.org/10.2139/ssrn.3327485

Rubinstein, D. Criminal liability for AI-caused harm: Mens Rea and beyond. — British Journal of Criminology, Vol. 62, No. 1, 2022. — P. 257–273. https://doi.org/10.1093/bjc/azab017

European Parliament. Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). — Official Journal of the European Union, L 2024/1689, 12 July 2024. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32024R1689

Council of Europe, CDPC. AI and Criminal Liability — Discussion Paper. CDPC (2024)09. — Strasbourg, 13 November 2024. https://rm.coe.int/cdpc-2024-09-ai-criminal-liability-discussion-paper-final-draft/1680b26f16

Arora, T. & Thakur, S. Criminal Liability of Artificial Intelligence: A Comprehensive Analysis of Legal Issues and Emerging Challenges. — International Journal of Research Publication and Reviews, Vol. 5, No. 11, 2024. — P. 1886–1891. https://www.researchgate.net/publication/397139159

Global Legal Insights. AI, Machine Learning & Big Data Laws and Regulations: China 2025. — ICLG, 2025. https://www.globallegalinsights.com/practice-areas/ai-machine-learning-and-big-data-laws-and-regulations/china/

Hallevy, G. The Basic Models of Criminal Liability of AI Systems and Outer Circles. In: Moura Vicente, D., Soares Pereira, R. & Alves Leal, A. (eds.) Legal Aspects of Autonomous Systems: A Comparative Approach. Data Science, Machine Intelligence, and Law, Vol. 4. — Cham: Springer, 2024. — 381 p. — P. 69–82. https://doi.org/10.1007/978-3-031-47946-5_5

Iwannudin, I., Heriani, I. & Lestaluhu, R. Legal Challenges in Regulating Artificial Intelligence Use in Criminal Justice Systems. — Indonesia Law Reform Journal, Vol. 5, No. 2, July 2025. https://ejournal.umm.ac.id/index.php/ilrej/article/view/39901

Cambridge Forum on AI: Law and Governance. Generative AI and Criminal Law. — Cambridge Forum on AI: Law and Governance, 2025. https://www.cambridge.org/core/journals/cambridge-forum-on-ai-law-and-governance/article/generative-ai-and-criminal-law/CFBB64250CAC6A338A5504F0F41C54AB

Taniady, V. AI-Induced Fatalities: A Criminal Law Perspective from Indonesia and International Perspective. — Journal of Law and Legal Reform, Vol. 6, No. 4, 2025. — P. 1805–1838. https://journal.unnes.ac.id/journals/jllr/article/view/35540

Simmler, M. Responsibility Gap or Responsibility Shift? The Attribution of Criminal Responsibility in Human–Machine Interaction. — Information, Communication & Society, Vol. 27, 2024. — P. 1142–1158. https://arxiv.org/pdf/2511.14964

Загрузки

##submissions.published##

2026-09-03