QILMISHNING IJTIMOIY XAFLILIGIGA JINOYAT SODIR ETISH USULINING TA’SIRI: TAHLIL VA TAKLIF
##article.subject##:
jinoyat, ijtimoiy xavflilik, jinoyat tarkibi, jinoyat obyektiv tomoni, zaruriy belgilar, fakultativ belgilar, jinoyat sodir etish usuli, aldash, qo‘rqitish, boshqa usullar jinoyat-huquqiy jihatlari, jinoyat-huquqiy ahamiyati.##article.abstract##
Mazkur maqolada tadqiq etishning mantiqiylik, induksiya, deduksiya, tizimlilik, mantiqiy-yuridik,
qiyosiy-huquqiy metodlaridan keng foydalanilgan. Jumladan, birinchi navbatda jinoyat sodir etish
usuli tushunchasi, jinoyat tarkibi obyektiv tomoni fakultativ belgilari ichida tutgan o‘rni ochib
berilgan. Jinoyat huquqi nazariyasida jinoyat sodir qilish usuli bilan bog‘liq bir nechta muammolar
mavjudligi ta’kidlanib, mazkur muammolar ilmiy tadqiqotlarda munozarali ravishda muhokama
qilinishi va ularning yechimini topish bevosita jinoyat sodir etish usuli ta’rifini berishga o‘z ta’sirini
ko‘rsatishi aytilgan. Ikkinchidan, jinoyat huquqi nazariyasida bir guruh olimlar jinoyat sodir etish
usulining o‘ziga xos jinoyat-huquqiy ahamiyatini ko‘rsatib, ularni o‘ziga xos jinoyat-huquqiy
ahamiyatga ega bo‘lgan “uchlik” deb atashi aytilgan. Ular quyidagilardan iborat: a) jinoyat
tarkibining zaruriy (konstruktiv) belgisi sifatida jinoyat qonuni normasida to‘g‘ridan to‘g‘ri nazarda
tutilishi; b) jinoyat tarkibi (obyektiv tomoni)ning javobgarlikni og‘irlashtiruvchi belgisi sifatida JK
Maxsus qismi tegishli moddasi og‘irlashtiruvchi qismida nazarda tutilishi; v) jazo tayinlashda “Jazoni
yengilishtiruvchi yoki og‘irlashtiruvchi holatlar” sifatida nazarda tutilishi mumkin. Uchinchidan,
mazkur maqolada quyidagilar bayon qilingan: jinoyat sodir qilish usuli obyektiv tomon fakultativ
belgilari ichida eng yuqori huqiqiy ahamiyat kasb etadi. Boisi, jinoyat sodir qilish usuli aksariyat
hollarda qilmishni kvalifikatsiya qilishda alohida huquqiy ahamiyatga ega bo‘ladi. Shuningdek, bir
necha jinoyat sodir etilganda, agar jinoyatlardan biri boshqasini sodir etish vositasi yoki usuli bo‘lib,
har ikkala jinoyat belgilari Jinoyat kodeksi tegishli moddasi dispozitsiyasida ko‘rsatilgan bo‘lsa,
qilmish Jinoyat kodeksining faqat og‘irroq jinoyat uchun javobgarlik belgilovchi bitta moddasi bilan
kvalifikatsiya qilinishi kerak. Bunda qilmishni yengilroq jinoyat uchun javobgarlikni nazarda
tutuvchi modda bilan qo‘shimcha kvalifikatsiya qilish talab etilmaydi. Shuningdek, ushbu maqolada
asosiy e’tibor jinoyat tarkibi obyetiv tomoni fakultativ belgisi jinoyat sodir etish usulining jinoyathuquqiy ahamiyati, xususan, uning o‘ziga xos jinoyat-huquqiy jihatlari, shuningdek, O‘zbekiston
Respublikasi Jinoyat kodeksida keltirilgan ayrim jinoyatlarga oid jinoyat sodir etish usuli bilan
bog‘liq nazariy hamda amaliy muammolar yoritilgan. Shu bilan birga, Rossiya Federatsiyasi,
Estoniya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Tojikiston jinoyat qonunchiligi tahlil etilib, bu borada
O‘zbekiston Respublikasi jinoyat qonunchiligini takomillashtirish bo‘yicha aniq taklif va tavsiyalar
ishlab chiqilgan
Библиографические ссылки
Малинин В. Б., Парфенов А. Ф. Объективная сторона преступления. СПб.: Изд-во
Юридического института (Санкт-Петербург), 2004. – С. 213. (Malinin V. B., Parfenov A. F.
Objective side of the crime. St. Petersburg: Publishing House of the Legal Institute (St. Petersburg),
– P. 213.)
Михайлов Н. Ф. Способ совершения преступления и его уголовно-правовое значение:
автореф. дис. … канд. юрид. наук. М., 2007. – С. 7. (Mikhailov N. F. Method of committing a
crime and its criminal-legal significance: author's abstract. dis. … candidate of legal sciences.
Moscow, 2007. – P. 7.)
Бойко А. И. Преступное бездействие. СПб.: Юридический центр Пресс, 2003. – С. 42.
(Boyko A. I. Criminal inaction. St. Petersburg: Legal Center Press, 2003. – P. 42.)
Jinoyat huquqi. (Umumiy qism) Darslik. Mas’ul muharrir: yu.f.f.d (PhD) X.Ochilov – T.: Adolat
nashriyoti, 2020. – B. 74. (Criminal Law. (General Part) Textbook. Responsible Editor: Ph.D. (PhD)
Kh.Ochilov – T.: Adolat Publishing House, 2020. – P. 74.)
O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 1998 yil 17 apreldagi “Iqtisodiyot sohasidagi
jinoiy ishlar bo‘yicha sud amaliyotida yuzaga kelgan ayrim masalalar to‘g‘risida”gi 11-sonli qarori
(O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2002 yil 14 iyundagi 10-sonli, 2002 yil 25
oktyabrdagi 28-sonli va 2006 yil 3 fevraldagi 5-sonli qarorlariga asosan kiritilgan o‘zgartirish va
qo‘shimchalar bilan) // To‘plam, 1-jild. – 123-b. (Resolution No. 11 of the Plenum of the Supreme
Court of the Republic of Uzbekistan dated April 17, 1998 “On certain issues arising in judicial
practice on criminal cases in the economic sphere” (with amendments and additions made in
accordance with the Resolutions of the Plenum of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan
dated June 14, 2002 No. 10, dated October 25, 2002 No. 28, and dated February 3, 2006 No. 5) //
Collection, vol. 1. – p. 123.)
O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Firibgarlikka oid ishlar bo‘yicha sud amaliyoti
to‘g‘risida”gi qarori // https://lex.uz/docs/3399888 // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi,
yil 11 oktyabr, 35-son. (Resolution of the Plenum of the Supreme Court of the Republic of
Uzbekistan “On Judicial Practice in Fraud Cases” // https://lex.uz/docs/3399888 // National Database
of Legislative Documents, October 11, 2017, No. 35.)
Usmonaliyev M., Bakunov P. Jinoyat huquqi. Umumiy qism: Darslik – Tashkent: Nasaf, 2010.
– B. 192-193. (Usmonaliyev M., Bakunov P. Criminal law. General part: Textbook – Tashkent:
Nasaf, 2010. – P. 192-193.)
Абзалова Х.М. Угοлοвнο-правοвые и криминοлοгические аспекты бοрбы с убийствами:
дис. … д-ра юрид. наук: 12.00.08 / Абзалοва Хуршида Мирзиятοвна – Ташкент, 2020. – С. 85-
(Abzalova Kh.M. Criminal law and criminological aspects of the fight against murder: dis. ...
Doctor of Law. Sciences: 12.00.08 / Abzalova Khurshida Mirziyatovna - Tashkent, 2020. - P. 85-86.)
Теоретические основы квалификaции преступлений: Учебное пособие. – Плотников А.И.
Оренбург: Изд-во ОИ МГЮА, 2001. – С.8 (Theoretical foundations of qualification of crimes:
Textbook. – Plotnikov A.I. Orenburg: Publishing house of OI MGLA, 2001. – P.8)
Епихин.А.Ю. Квалификaция преступлений: учебное пособие. – «Сыктывкарский
государственный университет», «Сыктывкар» 2005 г. – С. 6.; Теоретические основы
квалификatции преступлений: Учебное пособие. - Плотников А.И. Оренбург: Изд-во ОИ
МГЮА, 2001. – С.8, Иркаходжаев А.К., Xolikulov U.Sh Jinoyatlarni kvalifikatsiya qilishning ilmiy
asoslari. O‘quv qo‘llanma. - T.:TDYUI nashriyoti, 2007. – B 4. (Epikhin. A. Yu. Qualification of
crimes: a textbook. – “Syktyvkar State University”, “Syktyvkar” 2005. – P. 6.; Theoretical
foundations of qualification of crimes: a textbook. - Plotnikov A. I. Orenburg: Publishing house of
OI MGLA, 2001. – P. 8, Irkakhodzhaev A.K., Kholikulov U.Sh. Scientific foundations of
qualification of crimes. Textbook. - T.: TDYUI publishing house, 2007. – P. 4.)
Payzullayev Q.P. Voyaga yetmaganlarning jinsiy daxlsizligi va erkinligini muhofaza qilish
muammolari. yu.f.n. darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya. – Toshkent, 2007. – B. 63.
(Payzullayev Q.P. Problems of protecting the sexual integrity and freedom of minors. Dissertation
for the degree of Doctor of Philosophy. – Tashkent, 2007. – P. 63.)
Niyozov.A Qo‘rqitish jinoyatining huquqiy tushunchasi va uni tasnifilash // J.Qonun nomi bilan
– 1995.- №3-4. – B. 54. (Niyozov.A. Legal concept of the crime of intimidation and its classification
// J. Law - 1995.- No. 3-4. - P. 54.)
Toxirov F. O‘zbekiston Respublikasi qonuni bo‘yicha jinsiy jinoyatlar uchun javobgarlik
muammolari.- yuridik fanlar doktori darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya – Toshkent, 2007.
– B.134-135. (Tokhirov F. Problems of liability for sexual crimes under the law of the Republic of
Uzbekistan. - dissertation written for the degree of Doctor of Law - Tashkent, 2007. - P.134-135.)
Прохоров Л.А., Прохорова М.Л. Уголовное право: Учебник. - М.: Юристъ, 1999. – С. 41.;
Уголовное право. Общая часть: Учебник.Издание исправленное и дополненное / Под ред.
доктора юридических наук, профессора Л.В.Иногамовой-Хегай, доктора юридических наук,
профессора А.И.Рарога, доктора юридических наук, профессора А.И.Чучаева. -
М.:Юридическая фирма «Контракт»: ИНФРА-М, 2005. -С. 65. (Prokhorov L.A., Prokhorova
M.L. Criminal Law: Textbook. - M.: Jurist, 1999. - P. 41.; Criminal Law. General Part: Textbook.
Revised and Supplemented Edition / Edited by Doctor of Law, Professor L.V. Inogamova-Khegay,
Doctor of Law, Professor A.I. Rarog, Doctor of Law, Professor A.I. Chuchaev. - M.: Law Firm
"Contract": INFRA-M, 2005. -P. 65.)
Qalandarov M.M. O‘zlashtirish yoki rastrata qilish yuli bilan talon-taroj qilish:jinoyat-huquqiy va
kriminologik jihatlari. Dis...Yurid.fan.nom. – Toshkent, 2011. – B. 76. (Kalandarov M.M. Robbery by
embezzlement or embezzlement: criminal-legal and criminological aspects.
Dissertation...Yurid.fan.nom. – Tashkent, 2011. – P. 76.)
Nayimov.S.S. Qilmishni jinoiy huquqiy normalar raqobatida kvalifikatsiya qilishning nazariy va
amaliy masalalari. Dis...Yurid.fan.nom. – Toshkent, 2006. – B. 117. (Nayimov.S.S. Theoretical and
practical issues of qualifying a crime in the context of criminal law norms.
Dissertation...Yurid.fan.nom. – Tashkent, 2006. – P. 117.)
Nayimov.S.S. – Qilmishni jinoiy huquqiy normalar raqobatida kvalifikatsiya qilishning nazariy
va amaliy masalalari. Dis...Yurid.fan.nom. – B. 30. (Nayimov.S.S. – Theoretical and practical issues
of qualification of the offense in the competition of criminal legal norms. Dis...Jurid.fan.nom. – P.
)
Niyozova S.S. O‘zini o‘zi o‘ldirish darajasiga yetkazish tushunchasi va turlari // Huquqiy
tadqiqotlar jurnali. – Toshkent, 2019 y. – №5. – B. 48. (Niyozova S.S. The concept and types of
suicide // Journal of Legal Studies. – Tashkent, 2019. – No. 5. – P. 48.)
Абзалова Х. М. Угοлοвнο-правοвые и криминοлοгические аспекты бοрьбы с убийствами.
Диссертatsiя на соискание ученой степени доктора юридических наук (DSc) по специальности
00.08 - Угοлοвнοе правο. Предупреждение правοнарушений. Криминοлοгия. Уголовноисполнительное право.-Ташкент, 2020. – С. 85. (Abzalova H. M. Criminal-legal and
criminological aspects of the fight against murders. Dissertation for the degree of Doctor of Law
(DSc) in the specialty 12.00.08 - Criminal law. Prevention of offenses. Criminology. Criminalexecutive law.-Tashkent, 2020. - P. 85.)
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sudining Plenumining “Bir necha jinoyat sodir etilganda
qilmishni kvalifikatsiya qilishga doir masalalar to‘g‘risida”gi qarori.
https://www.lex.uz/docs/1600001// Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 2008 yil 5 may, 13-
son. (Resolution of the Plenum of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan “On issues related
to the qualification of an act in the case of committing several crimes.”
https://www.lex.uz/docs/1600001// National database of legislative documents, May 5, 2008,
No. 13.)
Бойко А.И. Преступное бездействие. – СПб.: Изд-во «Юрид. центр Пресс», 2003. – С. 24.
(Boyko A.I. Criminal inaction. – St. Petersburg: Publishing house “Legal center Press”, 2003. – P.
)
Nayimov.S.S. Qilmishni jinoiy huquqiy normalar raqobatida kvalifikatsiya qilishning nazariy va
amaliy masalalari. Dis...Yurid.fan.nom. – Toshkent, 2006. – B. 112. (Nayimov.S.S. Theoretical and
practical issues of qualifying a crime in the context of criminal law norms.
Dissertation...Yurid.fan.nom. – Tashkent, 2006. – P. 112.)
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Sudining Plenumining “Nomusga tegish va jinsiy ehtiyojni
g‘ayritabiiy usulda qondirishga doir ishlar bo‘yicha sud amaliyoti to‘g‘risida”gi qarori.
https://lex.uz/docs/2414120 // Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 2010 yil 29 oktyabr, 13-
son. (Resolution of the Plenum of the Supreme Court of the Republic of Uzbekistan “On judicial
practice in cases of indecent assault and unnatural sexual satisfaction.” https://lex.uz/docs/2414120 //
National database of legislative
