CHEGARALANGAN RATSIONALLIK VA ISTE’MOL: EHTIYOJLAR, ISTAKLAR VA ISTE’MOLCHI QARORLARI

##article.authors##

  • Cennet Arman Zengi

##article.subject##:

Xulq-atvor iqtisodiyoti, cheklangan ratsionallik, iste'mol, ehtiyojlar, istaklar

##article.abstract##

Iqtisodiy modellar odamlarning o'zini mukammal darajada oqilona tutishi haqidagi taxminga asoslanadi. Biroq, real hayotda odamlar mukammal ratsionallik bilan harakat qilmasligi kuzatiladi. Xulq-atvor iqtisodi odamlarning cheklangan ratsionallik bilan harakat qilishini ta'kidlaydi. Bu yondashuv odamlarning cheklangan axborot, vaqt va resurslarga, shuningdek, hissiy va intuitiv tendensiyalarga ega ekanligini ta'kidlaydi. Neoklassik iqtisod mukammal ratsionallik tamoyiliga asoslangan holda, shaxslar to'liq ma'lumotga ega bo'lib, o'z manfaatlarini ko'zlab harakat qiladi, deb taxmin qilinaadi. Biroq, bu taxmin shaxslarning hissiy omillari yoki ongsiz jarayonlarini e'tiborsiz qoldiradi. Masalan, o'yin nazariyasidagi mahbusning dilemmasi shuni ko'rsatadiki, hatto shaxslar o'z manfaatlarini ko'zlab harakat qilsalar ham, bu jamiyat uchun eng yomon oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Bugungi kunda iste'molchilar ko'plab omillar ta'sirida qaror qabul qilishadi. Neoklassik iqtisod bu murakkab voqelikni aks ettira olmasligi mumkin. Xulq-atvor iqtisodiyoti odamlarning cheklangan ratsionallik bilan harakat qilishini tan oladi va bu konsepsiya iste'molchilar o'z qarorlarini qabul qilishda cheklovlarga duch kelishlarini anglatadi. Bu iqtisodiy modellarni real dunyoga moslashtirish maqsadiga xizmat qiladi.

Nihoyat, iqtisodiyot, sotsiologiya va psixologiya kabi fanlarning hamkorligi inson xulq-atvorini yanada kengroq o‘rganish imkonini beradi. Xulq-atvor iqtisodiyoti iqtisodiy qarorlar psixologik, sotsiologik va fiziologik omillar bilan ham shakllantirilishini ta'kidlaydi. Ushbu tadqiqotda iste'molchi xatti-harakatlarining asoslari va uning cheklangan ratsionallik bilan aloqasi batafsil ko'rib chiqiladi.

Библиографические ссылки

Akdere, Ç., & Büyükboyacı Hanay, M. İ. (2015). Davranışsal İktisat ve Sınırlı Rasyonellik Varsayımı. İktisatta davranışsal yaklaşımlar.

BAKIRTAŞ, D., & Demirhan, H. (2015). İhtiyaç ve istek paradoksu: iktisadi ve metafizik bir yaklaşım. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(3), 71-87.

Bay, C. (1982). Self-respect as a human right: Thoughts on the dialectics of wants and needs in the struggle for human community. Hum. Rts. Q., 4, 53.

Conlisk, J. (1996). Why bounded rationality?. Journal of economic literature, 34(2), 669-700.

Çekiç, S. (2016). Davranışsal iktisat bağlamında cinsiyet farkının tüketici tercihlerine etkisi: Bartın örneği (Master's thesis, Bartın Üniversitesi, Sosyal bilimler Enstitüsü).

Deppe, M., Schwindt, W., Kugel, H., Plassmann, H., & Kenning, P. (2005). Nonlinear responses within the medial prefrontal cortex reveal when specific implicit information influences economic decision making. Journal of neuroimaging, 15(2), 171-182.

Dogan, S. (2018). Bounded rationality, paternalism, and trademark law. Hous. L. Rev., 56, 269.

Drakopoulos, A. Stavros (1994), “Hierarchical Choice in Economics”, Journal of Economic Surveys, Vol. 8 (2), s. 133-153.

Earl, P., Friesen, L., & Hatherley, K. (2011). Bounded Rationality and Consumer Research: Lessons From a Study of Choices of Mobile Phone Service Contracts (No. 449). University of Queensland, School of Economics.

Evans, M. Raaji (1996). Applied Consumer Behaviour, Essex: Addison Wesley Longman Ltd.

Gajjar, N. B. (2013). Factors affecting consumer behavior. International Journal of Research in Humanities and Social Sciences, 1(2), 10-15.

Gigerenzer, G., & Gaissmaier, W. (2011). Heuristic decision making. Annual review of psychology, 62, 451-482.

Gigerenzer, G., & Goldstein, D. G. (1996). Reasoning the fast and frugal way: models of bounded rationality. Psychological review, 103(4), 650.

Goldsmith, R.E. (2017). Rational choice and bounded rationality. Consumer Perception of Product Risks and Benefits, 233-252.

Goldsmith, R.E. (2017). Rational choice and bounded rationality. Consumer Perception of Product Risks and Benefits, 233-252.

Hayakawa, H. (2000). Bounded rationality, social and cultural norms, and interdependence via reference groups. Journal of Economic Behavior & Organization, 43(1), 1-34.

Hoeschele, W. (2016). The economics of abundance: A political economy of freedom, equity, and sustainability. CRC Press.

Jones, B. D. (1999). Bounded rationality. Annual review of political science, 2(1), 297-321.

Khalil, E. L. (2022). The information inelasticity of habits: Kahneman’s bounded rationality or Simon’s procedural rationality?. Synthese, 200(4), 343.

Lunenburg, F. C. (2010, September). The decision making process. In National Forum of Educational Administration & Supervision Journal (Vol. 27, No. 4).

Manzini, P., & Mariotti, M. (2009). Consumer choice and revealed bounded rationality. Economic Theory, 41, 379-392.

Miller, L. Roger (2012), Economics Today: The Macro View, Sixteenth Editon, Pearson.

Mothersbaugh, D. L. (2015). Consumer behavior: Building marketing strategy. New York, McGraw-Hill Education. http://222.254.35.8/ flowpaper/simple_document.php?subfolder=11/29/85/&doc=11298568376931740262079260928691632789&bitsid=3f90bb75-e011-4f25-87e0-c42c90d53995.

Öztürk, C. (15). Temmuz sonrası İhraçların Sınırlı Rasyonellik Perspektifinden Analizi. Strategic Public Management Journal, 3, 66-82.

Ramya, N.A. Ali, S.M. (2016). Factors affecting consumer buying behavior. International journal of applied research, 2(10), 76-80.

Reisinger, Y. (2009). International tourism: Cultures and behavior. Elsevier.

Schwarz, E., & Hunter, J. (2010). Advanced theory and practice in sport marketing. Routledge.

Simon, H.A. (1955). A behavioral model of rational choice. The quarterly journal of economics, 99-118.

Spiegler, R. (2011). Bounded rationality and industrial organization. Oxford University Press.

Thaler, R.H., & Sunstein, C. R. (2008). Nudge: improving decisions about health. Wealth, and Happiness, 6, 14-38.

TOIGONBAEVA, D., & Eser, R. (2011). Psikoloji ve iktisadın birleşimi olarak, davranışsal iktisat.

Valente, M. (2003). A model of bounded rational consumers with endogenous preferences. SIE, University of L’Aquila (working paper).

Valente, M. (2012). Evolutionary demand: a model for boundedly rational consumers. Journal of Evolutionary Economics, 22, 1029-1080.

Yanıklar, C. (2010). Tüketim kültürü, kapitalizm ve insan ihtiyaçları arasındaki ilişki üzerine bir tartışma. Sosyal Bilimler Dergisi/Journal of Social Sciences, 34(1).

Yeşildağ, İ. (2022). Sınırlı Rasyonellik Bağlamında İktisadi Bilgi Ve Influencer Takibi. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 6(16), 144-155.

YİĞİT, A. G., & YİĞİT, M. (2019). DAVRANIŞSAL İKTİSAT ÇERÇEVESİNDE SINIRLI RASYONALİTE: TÜKETİCİ TERCİHLERİNDE ALGI YANILGISI ÜZERİNE BİR DENEY. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7 (16), 19-34.

Загрузки

##submissions.published##

2024-01-17

##issue.issue##

##section.section##

Articles