THE HISTORY OF FOREIGN SCHOOLCHILDREN AND STUDENTS OF THE BHSR – AS INTERPRETED BY RESEARCHERS
Keywords:
reader, student, scientific work, article, Germany, Turkey, education abroad, Uzbeks abroad, press, association, support, homeland, historical reality, historical fate, patronaAbstract
This article analyzes works and articles written on the history of pupils and students of the Bukhara People’s Soviet Republic sent to study abroad in the 1920s. It also identifies future scientific tasks for conducting historical research in this area.
References
. Ҳасанов М. Файзулла Хўжаев. Т.:Ўзбекистон, 1990.-206 бет.
. Турдиев Ш. “Улар Германиягка ўқиган эдилар” Т.: Фан; 1991.-78 бет.
. Турдиев Ш. Узбекстанские невозвращенца // «Звезда Вастока» ; 1993.-№8 Турдиев Ш. “Улар Берлинда ўқиган”.
. Нусраттило Наимов. Мен яшашни истайман! (ромай-хроника).-Бухоро: “Бухоро” нашриёти; 1994.-326 бет; Шу муаллиф Бухоро жадидлари (тарихий очерклар, ҳужжатли қисса).-Т:. Фан; 2000.-47-бет. Шу муаллиф Nusratillo Naimov Fitrat fojiasi.-Toshkent. Fan; (Tarixiy qissa). 2005.-164 bet; Шу муаллиф Маърифатга бахшида умр (тарихий қисса).-Бухоро: “Дурдона” нашриёти, 2018.-236 бет; (изоҳ) Н. Наимовнинг “Бухоронома” рўзномасининг БХСР тарихига оид 1995-1997 йилларда босилган туркум мақолаларида ҳам Гермаания ва Туркиядаги БХСР ўқувчи ҳамда архив маълумотлари келтирилгаан.
. Қаранг. Нусраатилло Наимов. Бухоро жадидлаари...-Б. 36-47 бет.
. Ҳайитов Ш. Раҳмонов К. Бухоронинг хориждаги талабалари (ХХ асрнинг 20-йиллари).-Бухоро-2003.-26 бет. Шу муаллифлардан. Бухоро Халқ Совет Республикаси ва Шарқ мамлакатлари.-Бухоро-2004. 78 бет. Шу муаллифлар. Бухоро Халқ Республикаси ва Германия: ҳамкорликнинг тарихий лавҳалари (1920-1924 йиллар).-Т.:Фан; 2004.-103 бет; Шу муаллифлар. Бухоро Халқ Совет Республикаси: иқтисодий, ижтимоий-сиёсий, маданий ҳаёт. Бухоро: “Бухоро” нашриёти:2005.-154 бет; Ҳайитов Ш. Бадриддинов С. Ватан дея Ватансиз қолганлар қисмати. Бухоро: «Бухоро» нашриёти: 2005.-160 бет; Раҳмонов К. Бухоро Халқ Совет Республикаси тарихи матбуот саҳифаларида(1920-1924 йилар).-Т.: АВV MATBUOT-KONSALT; 2012.-176 бет. Ирзаев Б. Ўзбек ёшлари ва хорижий таълим.-Т.:Akadem nashr, 2018.-208 бет; Аҳмадов О. Ш. ХIХ аср охири -ХХ аср биринчи чорагида Бухорода таълим-тарбия.-Бухоро: “Дурдона” нашриёти; 2021.-128 бет; Нуриддинов Т. Бухоро Халқ Совеет Республикасининг ташқи алоқалари (1920-19924 йиллар). Фарғона-2023.-167 бет; Муҳаммеджонова Л. П; Нуриддинов З. З. ХIХ аср охири -ХХ аср бошларида Бухорода демократик ҳаракат.-Бухоро: “Камолот”; 2024.-160 б.
. Маҳмудов М. Барҳаёт сиймолар (Қатағон қурбонлари ҳақида лавҳалар).-Т.:Ўзбекистон; 1990.-200 бет. Тоҳир Қаҳҳор. Ҳур Туркистон учун (мақолалар).-Т.:Чўлпон; 1994.-112 бет. Наим Каримов Истиқлолни уйғотган шоир.-Т.:Маънавият; 2000.-88 бет; Ражабов Қ. Бекмуротов Х. Ўзбекистон билан Туркия ўртасидаги иқтисодий ва маданий ҳамкорликтарихидан.-Т.: “Tafakkur”, 2017.-168 бет; Жамолова Д. Туркистон ва Шарқ мамлакатлари тараққийпарварларнинг ўзаро алоқалари (XIX аср охири XX асрнинг биринчи чораги).-Т.:Фан; 2023.-240 бет; Ҳайитов Ш. Ўзбек муҳожирлиги тарихи (1917-1991 йиллар).-Т.:”ABV-MATBUOT-KONSALT”; 2008.-208 бет, шу муаллиф Истанбул сафари хотиралари. (Лотин имлосида)-Бухоро-2024.-100 бет. Аҳад Андижон. Туркистон учун кураш. Биринчи жилд; Илмий-оммабоп(Туркчадан Тоҳир Қаҳҳор таржимаси).-Т.: “Tafakkur”, 2017.-512 бет.
. Ҳайитов Ш. А; Рахмонов К. Ж. Бухоронинг хориждаги талабалари // Жамият ва бошқарув; 2003.-Б. 48-52; шу муаллиф. Бухоро Республикасининг Германиядаги ўқувчилари // Педагогик махорат (Бухоро); 2004.-№2. Б. 40-42. шу муаллиф. Аҳмад Найим Ўктам ким эди? // Бухоро мавжлари (Бухоро), 2005,-№2,-Б, 30-31; шу муаллиф, Хориждаги ўзбек зиёлилари // Жамият ва бошқарув; 2005.-№2.-Б. 84-87; шу муаллиф. Хориждаги ўзбек маъданшунос олими // Бухоро давлат университети илмий ахбороти. (Бухоро); 2013.-№3(51).-Б. 67-70; шу муаллифлар Туркия Республикасидаги Туркистонликлар матбуоти (1920-1960 йиллар). БухДУ илмий ахбороти; 2019.-№2.-Б. 217-221;
. Ҳайитов Ш. А. Хориждаги ўзбек маъданшунос олими (Аҳмаджон Иброҳим Ўқай ҳақида) // Ўрта Осиё тоғ кон саноати тарихи; ”Ўтмиш ва бугун” мавзусидаги Республика илмий-амалий анжумани материаллари. Навоий. 2007.-Б. 161-164; шу муаллиф. Соҳибқирон сағанаси олдидаги қасамёдга содиқ қолдик... // Миллатнинг дардига дармон бўлиб... (Йигирма бирини кикоб) Амир Темур таваллудининг 677 йиллигига бағишланган анъанавий илмий-маърифий конфренция материаллари; -Навоий; 2013.-Б. 43-45; Ҳайитов Ш. А; Жалилова О. Р; Хориждаги ўзбекларнинг ҳалоскори ва мададкори // “Тарихий хотира маънавият асоси” мавзусида Республика илмий-назарий анжуманиматериаллари.-Бухоро. 2010.-Б. 93-95; Ҳайитов Ш. А; Элова Д. А. Вали Қаюмхон шахсияти:тарихий ҳақиқат ва уйдурма. Ўша тўпламда.-Б. 98-101. Hayitov Sh. A. Fayzulla Xo‘jaev va Abdurauf Fitrat // «Istiqlol va Fitrat ijodi» Respublika ilmiy nazariy anjumani materiallari; 2016 yil 21 aprel; Buxoro-2016.-Б. 138-144; шу муаллиф Абдурауф Фитрат Бухоро ёшларини хориджа ўқитишнинг ташаббускори ва ташкилотчиси “Истиқлол ва Фитрат” мавзусидаги анъанавий Республика илмий анжумани материаллари, 2017 йил 6-7 апрель, Бухоро-2017. Б. 111-113.
ю Турдиев Ш. Германияга ўқишга борган талабаларва уларнинг кейинги тақдири/Тарихининг ноъмалум саҳифалари(Илмий мақолалар, ҳужжат ва мақолалар, хотиралар). Иккинчи китоб.-Т.:Ўқитувчи, 2010.-Б 45-52. Жўраев Ҳ ХХ аср бошларида Бухорода таълим тизимини ислоҳ қилиш учун кураш // “ХIХ аср охири ХХ аср бошларида Бухоро” Республика илмий назарий анжумани материаллари. Бухоро-2010.-Б. 60-62; Элова Д. Д. БХСР ҳукуматининг Германиядаги ваколатхонаси ва унинг фаолияти // Ўша анжуман; Бухоро-2016.-Б. 177-179. Рахмонов К. Ж. Бухородаги пул тизимининг даврий матбуотдаги талқини (“Бухоро ахбори” ва “Озод Бухоро” газеталари асосида) // Ўша анжуман.-Бухоро.-2010.-Б. 105-107; Йўлдошев А. Туркистон, Бухоро ва Хоразм Республикаларида ёшларни ўқишга юборилиш тарихидан // Ўзбекистон давлатчилиги тарихининг очерклари. Том 2. ЎэРФА Тарих институти.-Тошкент: “NAVRO‘Z”; 2019.-Б. 259-268; шу муаллиф. БХСР нинг Киёслинг гимназиясидаги ўқувчилари тарихидан // Бухоро тарихи масалалари (Энг қадимги замонлардан ҳозиргача) мавзусидаги илмий амалий анжуман материаддари. Бухоро.-2024.-Б. 380-383. Нуриддинов Т. Бухоро Халқ Совет Республикасининг Германияга юборилган талабалари // ILMIY XABARNOMA (AnDU)2017. Maxsus Son.-Б. 58-60; Ражабов Қ. Нуритдинов Т; Buxoroning xorijga yuborilgan talabalari/ “Jadid namoyondalari ilmiy -ma’naviy merosining bugungi kundagi o‘rni va ahamiyati” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konfrensiya materiallari toplami. Navoiy-2024.-Б. 379-383.
. Раҳмонов К. Ж. «Бухоро ахбори» ва «Озод Бухоро» газеталари Бухоро Халқ Совет Республикаси тарихини ўрганиш манбаси.-Тарих фанлари номзоди диссертация авторефарати.-Тошкент-2009.-32 бет. Ҳайитов Ш. А. История Узбекский эмиграции ХХ века. Автор. дисс. канд. ист. наук; Тошкент-2009.-50 стр; Орзиев М. З. ХIХ аср охири ХХ аср биринчи чорагида Бухорода босмахона нашрий ва матбуот иши. PhD диссертацияси авторефарати, Термиз-2021.-48 бет; Нуриддинов Т. Қ. Бухоро Халқ Совет Республикасининг ташқи алоқалари (1920-1924йй) PhD диссертация авторефарати. Фарғонв-2021.-54 бет. Жунаев З. Б. Бухоро Халқ Совет Республикасидаги ижтимоий-иқтисодий ва маданий муносабатлар. PhD дисс. авторефарат. Бухоро. 2022.-57 бет; Аҳмадов О. Ш. ХIХ аср охири ХХ аср биринчи чорагида Бухоро таълим ва тарбия. Педагогика фанлари бўйича фалсафа доктори(PhD) диссертация авторефарати, Термиз-2022.-50 бет. Йўлдошев А. А. ХIХ аср охири ХХ асрнинг 20 йилларида Туркистон ёшларининг хорижда таълим олиш масалалари. PhD диссертация авторефарати.-Тошкент-2022.-53 бет. Муродов Д. Ш. Бухоро вилоят давлат архиви тарихи ва унинг таълим муассасалари фаолиятига оид фондлари PhD диссертация авторефарати. Бухоро-2023.-51 бет; Аҳмедова З. Ш. Абдурауф Фитратнинг Бухородаги ижтимой-сиёсий жараёнларда тутган ўрни. PhD диссертация авторефарати, Бухоро-2023.-54 бет; Жўраев Қ. А. Бухоро Халқ Совет Республикасидаги маданий ҳаёт ва ундаги ўзгаришлар (1920-1924). PhD диссертация автореферат; Бухоро -2023.-49 бет; Алланазаров М. М. Бухоро Халқ Совет Республикасида миллий раҳбар арбоблари кадрлар фаолияти. PhD диссертация авторефарати Термиз-2022.-54 бет.
. Varshevskiy B. Bukhara Stadentsin Germaniy 1922-1925/ unversits and lands bibliotek Saksen Anhelt Digitale bibliotek dessander sammelge betes. Vovdever Ovielt bamberger Jentlas kesen Student Bolavit. (Ingebord): Berlin; 1994-356 p. Jeki Velid Togan Bugunki Turkile (Turkiston) ve yakin Tarixi. Istanbul 1981-354S; Gadafay Rocav Atayurttan Anayurala Turkistonlilar. Adana. 2009.-198S; Mehmet Safay. Milli Mucadele yillavinda Buhara Gumhuriyatinin Turkiey sandari. 1900-1924-Istambul, 2001.-442S. Turkistonda yenilik Hareketlri ve Ixtileler. 1900-1924. Osman Hoca Anisina Incelemeler. Hazirlayan Edited byTimur Kocaoglu-Ikince Baski Harlem, Holbanda, 2001.-506S; Ahat Andicham. Cedidizmdan bag`imsizliga harecte, Turkiston muzedelesi , Istambul, Birinchi Baski; 2003.-942S;. Adib Khalid The politiks of Muslim cultural veforms: jadiduski in central Asia -Berkley; 1998.-358P.
. Абдуллаев К. Н. От Синь Цзяня до Хоросана. Из истории среднеазиатиский эмиграции ХХ века. Душанбе: «Ирфон»; 2009.-572 стр.
. Қаранг. Абдуллаев К. Н. От Синь Цзяня до Хоросана....-С. 491-502.
. Қаранг. Istanbuldagi Turkiston tekkelari (Atayurtli Anayurt avasindaki ko‘pvuler) Istanbul 2017.-294; Ibrahim Varkin. Koca Og’lu Osman // Turk kultiri Sayi Z (Avgustus, 1968).-S. 122-124; Osman Kozaog’lu. Turkiston turk genchleri birligini ucuncu seneıdereıesı // venı Turkıston )1927-1931) soyı 29 -Sayı 29-Sç20-22çAçNaım O»ktem Osman koça oglu // Turk kultuvı sayı 71, (Eylıl 1968) -S 52-55 (Изоҳ. Ушбу мақола туркиядаги “Turk olunyasi” мажмуасини 1968-йили август 10-сонида “Ҳур Туркистон учун” Истиқлолчи газетаси 1976-йил 30-сонида Истанбулда чоп этилган) ; Veni Kavkasiy Otevgesinde Jdil Uval Turkistan turk -rus munosobetrlari (1923-1927) (inchele metin). Hozinleyin Merve uzbakir. Istanbul; S. 44-46; S. 48-51; S. 72-75. (Изоҳ. Кўрсатилган саҳифаларда БХСР талабалари Аҳмад Наим, Иброҳим Ёрқин, Аҳмад Шукрий кабиларнинг мақолалари жой олган).
