FOLK NATIONAL GAMES AND HOLIDAYS AS HISTORICAL ROOTS OF THEATRICAL ART
Keywords:
National holidays, Beruni, Osar al-Bakiyya, Ferdowsi, Omar Khayyam, Kashgari, Navruz, pre-islamic folk festivalsAbstract
The article focuses on the historical roots of the emergence of folk national games and festivals, the stages of development of these festivals and games, based on written sources and historical research. At the same time, the article attempts to analyze the information presented in sources and modern research so far, comparatively and based on new views and approaches, and draw conclusions.
References
Фирдавсий Абулқосим. Шоҳнома: сайланма / Нашрга тайёрловчи ва насрий баёни таржимони Ҳ.Ҳомидий, масъул муқаррир Ж.Мухаммад. – Тошкент: Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси нашриёти, 2012. – 188 б.; Абу Райҳон Беруний. Танланган асарлар. Том 1. Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар. – Тошкент: Фан, 1968. – 486 б.; Қошғарий Маҳмуд. Девон ул луғати-т-турк. Уч жилдлик. 1 жилд. – Тошкент: Фан, 1963. – Б.360-445; Абу Али Ибн Сино. Тиб қонунлари: (Уч жилдлик сайланма). (Тузувчилар: У. Каримов, Ҳ. Ҳикматуллаев). Ж. 1. Т.; А. Қодирий номидаги халқ мероси нашриѐти, 1993.— 304 б.; Кайковус. Қобуснома // Нашрга тайёрловчи С.Долимов, У.Долимов.– Тошкент: Янги аср авлоди, 2016. – Б.224; Навоий Алишер. Хамса.– Тошкент: Ғафур Ғулом, 1986. – 424 б.; Бобур Заҳириддин Муҳаммад. Бобурнома. – Тошкент: Юлдузча, 1989. – 288 б.; Мунис Огаҳий. Фирдавс ул-иқбол (Бахту саодат жаннати). – Тошкент: Янги аср авлоди, 2010. – 518 с.
Гаврилов М. Ф. Кукольный театр Узбекистана // Среднеазиатский комитет по делам музеев и охраны памятников и охраны памятников старины, искусства и природы. – Ташкент: [б. и.], 1928. – 59 с.; Мартинович Н. Заметки о народном кукольном театре сартов / Казанский музейный вестник. 1921, №1-2. – C.13-24.; Боровков А. Дорвоз: Бродячий цирк в Средней Азии / Средне-Азиатский комитет по делам музеев и охраны памятников старины, искусства и природы. – Ташкент: [Средазкомстарис], 1928. – 30 с.; Лыкошин Н.С. Полжизни в Туркестане: очерки быта туземного населения / Склад Т-ва В.А. Березовский, 1916. – 415 с.; его же: Народные развлечения у сартов, газ. «Русский Туркестан», 1900, № № 10, 15, 17; его же: Чем развлекаются туземцы, «Еженедельник Турк.народного ун-та», 1918, № 2.
F. Schwarz, Turkestan, die W iege der indogerm anischer Volker, Freiburg, 1910, стр. 298— 299; E. Schuyler, Turkistan, N otes of a Journey in Russian TurT
Тожибоев Ҳ. Н., Усмонхўжаев Т. С. Ҳаракатли ўйинлар- Т: 1963. – 243 б.; Абидов Т.Х. Театр масхарабозов Хорезма. Автореферат дис. на соискание учен. степени канд. искусствоведения / Ин-т искусствознания им. Хамзы Хакимзаде Ниязи. – Ташкент 1967. – 55 с.; Қодиров М. Ўзбек халқ оғзаки драмаси (Сурхондарё, Самарканд ва Бухоро материаллари асосида). – Т.: ЎзССР Фанлар академияси нашриёти, 1963. – 171 б.; yana uning: Ўзбек театри анъаналари. – Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1976. –133 б.; yana uning: Ўзбек анъанавий театри. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988. – 456 б.; Каримова Р.З. Хорезмский танец / Вступ. статья канд. искусствоведения Л.А. Авдеевой. – Ташкент: Изд-во лит. и искусства, 1975. – 114 с. ил., нот.; 22; Баскаков Н.А. Народный театр Хорезма. – Ташкент: ФАН УзССР, 1984. – 128 с.; Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988. – 185 б.
Rahimqulov K. Milliy harakatli oʻyinlar: oʻquv qoʻllanma. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi. - Т.: «Тafakkur-Boʻstoni, 2012. - 144 b.; Усмонхужаев T.С., Бурнашев И.И., Мелиев Ҳ.А., Қипчоқов Б.Б. "500 ҳаракатли уйинлар". "Веkinmachoq-Plyus”. 2010. -103 c.; Tadjiyeva M.X. Xusanxodjayeva S.I. Maktabgacha yoshdagi bolalar jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. Oʻquv qoʻllanma. Toshkent: “Niso poligraf nashriyoti”, 2017, -244 c.; Tadjiyeva M.X. Xusanxodjayeva S.I. Maktabgacha yoshdagi bolalar jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. Oʻquv qoʻllanma. Toshkent: “Niso poligraf nashriyoti”, 2017, -244 c.; Бикбулатов С.А., Леденев И.В. Общеразвивающие упражнения с предметами в процессе физического воспитания в вузе: методические указания. – Омск: СибАДИ, 2011. – 56 с.; Бикбулатов С.А., Леденев И.В. Общеразвивающие упражнения с предметами в процессе физического воспитания в вузе: методические указания. – Омск: СибАДИ, 2011. – 56 с.; Мардонова Г. А. Ўзбек миллий ўйинлари:– Тошкент: Bookmany print, 2022. – 158 б.; Usmanxodjayev Т . va boshq. Sport va harakatli oʻyinlar (milliy va harakatli o ‘yinlar) darslik / Oliy va o ‘rta maxsus ta ’lim vazirligi. - Т.: Cholpon nomidagi NMIU , 2018. – 328 b.; Usmanxodjayev Т . va boshq. Sport va harakatli oʻyinlar (milliy va harakatli o ‘yinlar) darslik / Oliy va o ‘rta maxsus ta ’lim vazirligi. - Т.: Cholpon nomidagi NMIU, 2018. – 328 b.; Норинбоев О. Миллий ўйинимиз чопқирлари: ўйна, қувла ва соғлом бўл! //Янги Ўзбекистон, 2022 йил 3 июнь; Мелиев Х.А. Алишер Навоий асарларида этноспорт турлари, халқ ўйинлари ҳақидаги қарашлари // International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers. Volume-11, Issue-5, 2023. – Б.300-304; Қорабоев У. Ўзбек халқи байрамлари / Масъул муҳаррир Султонмурод Олим. – Т.: Шарқ, 2002. – 240 б.
Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988. – Б.20.
Толстов С.II. Хорезмская археолого-этиографнческая экспедиция 1950 г. // Сов.археология .Т.18. – М.:Изд-во АНСССР, 1953. – С.310.
Топрак-Кала. Дворец. / Тр. ХАЭЭ. XIV. М.: 1984. – C.83-84.
Абу Райҳон Беруний. Танланган асарлар. Том 1. Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар. – Тошкент: Фан, 1968. – Б.281.
Снесарев Г.П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. Москва, Наука, 1969. – С.199.
Рапопорт Ю.А. Религия древнего Хорезма: некоторые итоги исследований //
Этнографическое обозрение. № 6, 1996. – C.53-57.
Матёқубова Г. Офатижон Лазги. – Т.: Ғ.Ғулом нашриёти, 1993. – 63 б.
Снесарев Г.П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. – С.205-206.
Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988. – Б.24-30.
Снесарев, Г. П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. С. 243.
Снесарев, Г. П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. С. 258, 288.
Джаббаров И. Древний Хорезм – страна высокой культуры и уникальной духовности: (этно-исторические очерки). – М.: ИЭА РАН, 2014. – С.252, 280.
Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Б.70-77.
Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Б.70-71.
Абу Наср ал-Форобий. Китабул-мусиқа ал-Кабир. Арабчадан А.Назаров таржимаси. – Тошкент, 1997. – Б. 14-15.
Абу-л-Фазл Байхаки. История Масуда (1030-1041) / Перевод с перс., вступление и комментарии А. К. Арендса. – М.: Наука, 1969. – C.806.
Абу-л-Фазл Байхаки. История Масуда. – C.809.
Садоков Р. Л. Музыкальная культура древнего Хорезма. – Москва: Наука, 1970. – С.6; yana qarang: Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Б.48-49.
Снесарев Г.П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. – С.33; Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Б.63.
Ibn Arabshoh. Temur tarixida taqdir ajoyibotlari / Soʻz boshi, arab tilidan tarjima va izohlarni filologiya fanlari nomzodi Ubaydulla Uvatov tayyorlagan. – Toshkent: “Mehnat”, 1992. – B.87-88.