НАРОДНЫЕ НАЦИОНАЛЬНЫЕ ИГРЫ И ПРАЗДНИКИ КАК ИСТОРИЧЕСКИЕ ИСТОКИ ТЕАТРАЛЬНОГО ИСКУССТВА
Ключевые слова:
Народные праздники, Беруни, «Осар аль-Бакийя», Фирдоуси, Омар Хайям, Кашгари, Навруз, доисламские народные праздникиАннотация
В статье акцентируется внимание на том, что историческими корнями возникновения театрального искусства являются народные национальные игры и праздники, а также на этапах развития этих праздников и игр на основе письменных источников и исторических исследований. В то же время в статье предпринята попытка проанализировать и сделать выводы из информации, представленной в источниках и современных исследованиях на сегодняшний день, в сравнительной манере и на основе новых точек зрения и подходов.
Библиографические ссылки
Фирдавсий Абулқосим. Шоҳнома: сайланма / Нашрга тайёрловчи ва насрий баёни таржимони Ҳ.Ҳомидий, масъул муқаррир Ж.Мухаммад. – Тошкент: Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси нашриёти, 2012. – 188 б.; Абу Райҳон Беруний. Танланган асарлар. Том 1. Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар. – Тошкент: Фан, 1968. – 486 б.; Қошғарий Маҳмуд. Девон ул луғати-т-турк. Уч жилдлик. 1 жилд. – Тошкент: Фан, 1963. – Б.360-445; Абу Али Ибн Сино. Тиб қонунлари: (Уч жилдлик сайланма). (Тузувчилар: У. Каримов, Ҳ. Ҳикматуллаев). Ж. 1. Т.; А. Қодирий номидаги халқ мероси нашриѐти, 1993.— 304 б.; Кайковус. Қобуснома // Нашрга тайёрловчи С.Долимов, У.Долимов.– Тошкент: Янги аср авлоди, 2016. – Б.224; Навоий Алишер. Хамса.– Тошкент: Ғафур Ғулом, 1986. – 424 б.; Бобур Заҳириддин Муҳаммад. Бобурнома. – Тошкент: Юлдузча, 1989. – 288 б.; Мунис Огаҳий. Фирдавс ул-иқбол (Бахту саодат жаннати). – Тошкент: Янги аср авлоди, 2010. – 518 с.
Гаврилов М. Ф. Кукольный театр Узбекистана // Среднеазиатский комитет по делам музеев и охраны памятников и охраны памятников старины, искусства и природы. – Ташкент: [б. и.], 1928. – 59 с.; Мартинович Н. Заметки о народном кукольном театре сартов / Казанский музейный вестник. 1921, №1-2. – C.13-24.; Боровков А. Дорвоз: Бродячий цирк в Средней Азии / Средне-Азиатский комитет по делам музеев и охраны памятников старины, искусства и природы. – Ташкент: [Средазкомстарис], 1928. – 30 с.; Лыкошин Н.С. Полжизни в Туркестане: очерки быта туземного населения / Склад Т-ва В.А. Березовский, 1916. – 415 с.; его же: Народные развлечения у сартов, газ. «Русский Туркестан», 1900, № № 10, 15, 17; его же: Чем развлекаются туземцы, «Еженедельник Турк.народного ун-та», 1918, № 2.
F. Schwarz, Turkestan, die W iege der indogerm anischer Volker, Freiburg, 1910, стр. 298— 299; E. Schuyler, Turkistan, N otes of a Journey in Russian TurT
Тожибоев Ҳ. Н., Усмонхўжаев Т. С. Ҳаракатли ўйинлар- Т: 1963. – 243 б.; Абидов Т.Х. Театр масхарабозов Хорезма. Автореферат дис. на соискание учен. степени канд. искусствоведения / Ин-т искусствознания им. Хамзы Хакимзаде Ниязи. – Ташкент 1967. – 55 с.; Қодиров М. Ўзбек халқ оғзаки драмаси (Сурхондарё, Самарканд ва Бухоро материаллари асосида). – Т.: ЎзССР Фанлар академияси нашриёти, 1963. – 171 б.; yana uning: Ўзбек театри анъаналари. – Т.: Ғ. Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1976. –133 б.; yana uning: Ўзбек анъанавий театри. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988. – 456 б.; Каримова Р.З. Хорезмский танец / Вступ. статья канд. искусствоведения Л.А. Авдеевой. – Ташкент: Изд-во лит. и искусства, 1975. – 114 с. ил., нот.; 22; Баскаков Н.А. Народный театр Хорезма. – Ташкент: ФАН УзССР, 1984. – 128 с.; Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988. – 185 б.
Rahimqulov K. Milliy harakatli oʻyinlar: oʻquv qoʻllanma. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi. - Т.: «Тafakkur-Boʻstoni, 2012. - 144 b.; Усмонхужаев T.С., Бурнашев И.И., Мелиев Ҳ.А., Қипчоқов Б.Б. "500 ҳаракатли уйинлар". "Веkinmachoq-Plyus”. 2010. -103 c.; Tadjiyeva M.X. Xusanxodjayeva S.I. Maktabgacha yoshdagi bolalar jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. Oʻquv qoʻllanma. Toshkent: “Niso poligraf nashriyoti”, 2017, -244 c.; Tadjiyeva M.X. Xusanxodjayeva S.I. Maktabgacha yoshdagi bolalar jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. Oʻquv qoʻllanma. Toshkent: “Niso poligraf nashriyoti”, 2017, -244 c.; Бикбулатов С.А., Леденев И.В. Общеразвивающие упражнения с предметами в процессе физического воспитания в вузе: методические указания. – Омск: СибАДИ, 2011. – 56 с.; Бикбулатов С.А., Леденев И.В. Общеразвивающие упражнения с предметами в процессе физического воспитания в вузе: методические указания. – Омск: СибАДИ, 2011. – 56 с.; Мардонова Г. А. Ўзбек миллий ўйинлари:– Тошкент: Bookmany print, 2022. – 158 б.; Usmanxodjayev Т . va boshq. Sport va harakatli oʻyinlar (milliy va harakatli o ‘yinlar) darslik / Oliy va o ‘rta maxsus ta ’lim vazirligi. - Т.: Cholpon nomidagi NMIU , 2018. – 328 b.; Usmanxodjayev Т . va boshq. Sport va harakatli oʻyinlar (milliy va harakatli o ‘yinlar) darslik / Oliy va o ‘rta maxsus ta ’lim vazirligi. - Т.: Cholpon nomidagi NMIU, 2018. – 328 b.; Норинбоев О. Миллий ўйинимиз чопқирлари: ўйна, қувла ва соғлом бўл! //Янги Ўзбекистон, 2022 йил 3 июнь; Мелиев Х.А. Алишер Навоий асарларида этноспорт турлари, халқ ўйинлари ҳақидаги қарашлари // International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers. Volume-11, Issue-5, 2023. – Б.300-304; Қорабоев У. Ўзбек халқи байрамлари / Масъул муҳаррир Султонмурод Олим. – Т.: Шарқ, 2002. – 240 б.
Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988. – Б.20.
Толстов С.II. Хорезмская археолого-этиографнческая экспедиция 1950 г. // Сов.археология .Т.18. – М.:Изд-во АНСССР, 1953. – С.310.
Топрак-Кала. Дворец. / Тр. ХАЭЭ. XIV. М.: 1984. – C.83-84.
Абу Райҳон Беруний. Танланган асарлар. Том 1. Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар. – Тошкент: Фан, 1968. – Б.281.
Снесарев Г.П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. Москва, Наука, 1969. – С.199.
Рапопорт Ю.А. Религия древнего Хорезма: некоторые итоги исследований //
Этнографическое обозрение. № 6, 1996. – C.53-57.
Матёқубова Г. Офатижон Лазги. – Т.: Ғ.Ғулом нашриёти, 1993. – 63 б.
Снесарев Г.П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. – С.205-206.
Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1988. – Б.24-30.
Снесарев, Г. П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. С. 243.
Снесарев, Г. П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. С. 258, 288.
Джаббаров И. Древний Хорезм – страна высокой культуры и уникальной духовности: (этно-исторические очерки). – М.: ИЭА РАН, 2014. – С.252, 280.
Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Б.70-77.
Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Б.70-71.
Абу Наср ал-Форобий. Китабул-мусиқа ал-Кабир. Арабчадан А.Назаров таржимаси. – Тошкент, 1997. – Б. 14-15.
Абу-л-Фазл Байхаки. История Масуда (1030-1041) / Перевод с перс., вступление и комментарии А. К. Арендса. – М.: Наука, 1969. – C.806.
Абу-л-Фазл Байхаки. История Масуда. – C.809.
Садоков Р. Л. Музыкальная культура древнего Хорезма. – Москва: Наука, 1970. – С.6; yana qarang: Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Б.48-49.
Снесарев Г.П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. – С.33; Тўра Қиличев. Хоразм халқ театри. – Б.63.
Ibn Arabshoh. Temur tarixida taqdir ajoyibotlari / Soʻz boshi, arab tilidan tarjima va izohlarni filologiya fanlari nomzodi Ubaydulla Uvatov tayyorlagan. – Toshkent: “Mehnat”, 1992. – B.87-88.