ЎЗБЕК ХАЛҚИНИНГ СУВ ИНШООТЛАРИ ВА УНИНГ МУҲОФАЗАСИГА ДОИР ҚАРАШЛАРИ (тарихий-этнографик таҳлил)
##article.subject##:
Ўрта Осиё, Фарғона водийси, ўзбек халқи, ўсимлик дунёси сув, сув иншоотлари, суғориш тизими, лалми ерлар, суғориладиган ерлар, кориз, чиғир, тўғон, дамба, ариқ, “Авесто”, қадимий диний тасаввурлар, зардуштийлик, ислом, экология##article.abstract##
Ушбу мақолада ўзбек халқининг анъанавий хўжалик тизимида сув иншоотларининг тутган ўрни, уларнинг турлари, мазкур сув иншоотларидан фойдаланиш тартиблари, унга доир тарихий ва этнографик қарашлар таҳлил қилинган. Мақолада муаллиф сув иншоотлари муҳофазасига эътибор қаратиб, унинг қурилиш лойиҳасида сувдан унумли фойдаланиш механизмларининг этнографик аспектларига алоҳида урғу берган.
Библиографические ссылки
Ҳамидов Ҳ. Қадимги гидротехник иншоотлар турлари ҳақида айрим маълумотлар // Irrigatsiya va melioratsiya. – 2019. – №2. – Б. 34 (Hamidov H. Some information about the types of ancient hydrotechnical structures // Irrigation and land reclamation. – 2019. – №2. – Р. 34).
Муҳаммаджонов А. Р. Қадимги сув иншоотлари тарихидан. – Тошкент: Фан, 1968. – Б. 12 (Muhammadjanov A. R. From the history of ancient water structures. – Tashkent: Science, 1968. – Р. 12).
Бобобеков А. Ўзбекистоннинг тоғли ва тоғолди туманлари ирригацияси тарихига доир / Этнос ва маданият: анъанавийлик ва замонавийлик. “Академик Карим Шониёзов ўқишлари” туркумида этнологларнинг V Республика илмий конференцияси материаллари. – Тошкент: Фан, 2010. – Б. 199 (Bobobekov A. On the history of irrigation of mountain and sub-mountain districts of Uzbekistan / Ethnicity and culture: traditionalism and modernity. Proceedings of the 5th Republican scientific conference of ethnologists in the series "Readings of Academician Karim Shoniyozov". – Tashkent: Science, 2010. – Р. 199).
Ғуломов Я. Ғ. Хоразмнинг суғорилиш тарихи. – Тошкент: Фан, 1959. – Б. 48 (Ghulamov Ya. G'. Khorezm irrigation history. – Tashkent: Science, 1959. – Р. 48).
Дала ёзувлари. Фарғона вилояти Учкўприк тумани Сариқўрғон қишлоғи. 2019 йил (Field notes. Sarikurgan village, Uchkoprik district, Fergana region. 2019- year).
Дала ёзувлари. Жиззах вилояти Зомин тумани Аччи қишлоғи. 2023 йил (Field notes. Achchi village, Zomin district, Jizzakh region. 2023 year).
Ўзбекистон Миллий Энциклопедияси. V жилд. – Тошкент, 2003. – Б. 148 (National Encyclopedia of Uzbekistan. Volume V. – Tashkent, 2003. – P. 148).
Дала ёзувлари. Жиззах вилояти Зомин тумани Бешкал қишлоғи. 2023 йил (Field notes. Beshkal village, Zomin district, Jizzakh region. 2023 year).
Бобобеков А. Ўзбекистоннинг тоғли ва тоғолди туманлари ирригацияси тарихига доир... – Б. 202 (Bobobekov A. On the history of irrigation of mountain and sub-mountain districts of Uzbekistan…. – P. 202).
Муҳаммаджонов А. Р. Ўзбекистоннинг қадимги гидротехника иншоотлари. – Тошкент, 1997. – Б. 18 (Muhammadjanov A. R. Ancient hydrotechnical structures of Uzbekistan. – Tashkent, 1997. – P. 18).
Жабборов И. М. Ўзбек халқи этнографияси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1994. – Б. 45 (Jabbarov I. M. Ethnography of the Uzbek people. – Tashkent: Teacher, 1994. – P. 45).
Алишер Навоий асарлари луғати. – Тошкент, 1991. – Б. 102 (Dictionary of Alisher Navoi's works. – Tashkent, 1991. – P. 102).
Ўзбек тилининг изоҳли луғати. 2-жилд. – Тошкент: ЎзМЭ, 2006. – Б. 408 (An explanatory dictionary of the Uzbek language. Volume 2. – Tashkent: UzME, 2006. – B. 408.
Муҳаммаджонов А. Р. Қуйи Зарафшон водийсининг суғорилиш тарихи. – Тошкент, 1972. – Б. 120 (Muhammadjanov A. R. Irrigation history of the Lower Zarafshan Valley. – Tashkent, 1972. – P. 120).
Дала ёзувлари. Қорақалпоғистон Республикаси Тўрткўл тумани Мискин овули. 2023 йил (Field notes. Miskin farm, Tortkol district, Republic of Karakalpakstan. 2023 year).
Сулаймонова Ҳ. Гулдиров қишлоғи тарихи. – Наманган, 2005. – Б. 12 (Sulaymanova H. History of Guldirov village. – Namangan, 2005. – P. 12).
Жабборов И. Ўзбеклар: турмуш тарзи ва маданияти. – Тошкент: Ўқитувчи, 2003. – Б. 100–101 (Jabbarov I. Uzbeks: lifestyle and culture. – Tashkent: Teacher, 2003. – B. 100–101).
Снесарев Г. П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. – М.: Наука, 1969. – С. 238–239 (Snesarev G. P. Relics of pre-Muslim beliefs and rituals among the Uzbeks of Khorezm. – M.: Nauka, 1969. – P. 238–239).
Дала ёзувлари. Хоразм вилояти Урганч тумани Қоровул қишлоғи. 2023 йил (Field notes. Qarovul village, Urganch district, Khorezm region. 2023 year).
Гулямов Я. Г. История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. – Ташкент, 1957. – С. 250 (Gulyamov Ya. G. History of irrigation of Khorezm from ancient times to the present day. – Tashkent, 1957. – P. 250).
Мухиддинов И. Земледелие памирских таджиков припамирских таджиков Вахана и Ишкамиша в XIX – начале XX (Историко-этнографический очерк). – Москва, 1975. – С. 44 (Mukhiddinov I. Agriculture of the Pamir Tajiks of the Pamir Tajiks of Vakhan and Ishkamish in the 19th – early 20th years (Historical and ethnographic essay). – Moscow, 1975. – P. 44).
Дала ёзувлари. Фарғона вилояти Данғара тумани Тумор қишлоғи. 2019 йил (Field notes. Tumor village, Dangara district, Fergana region. 2019 year).
Бўриев О., Раҳмонов Ф. Мироб – сув ҳокими // Мозийдан садо. – 2004. – №4. – Б. 32 (Boriev O., Rahmonov F. Mirob - water governor // Sound from Moziy. – 2004. – №4. – Р. 32).
