СУВ ХЎЖАЛИГИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ ВА ПАХТА ЯККАҲОКИМЛИГИ СИЁСАТИГА БЎЙИНСУНДИРИЛИШИ ТАРИХИДАН (ФАРҒОНА ВОДИЙСИ МИСОЛИДА)
##article.subject##:
Фарғона водийси, ирригация, суғорма деҳқончилик, ғалла, суғориш, селекция, деҳқон хўжалиги, ширкат, колхоз, канал, жамоалаштириш, экстенцив тараққиёт йўли, пахта якка ҳокимлиги##article.abstract##
Мақолада муаллиф, илмий-тарихий адабиётлар ва архив манбалари асосида табиий иқлими қуруқ бўлган Ўзбекистонда, жумладан Фарғона водийсида ХХ асрнинг биринчи ярмида сув хўжалигининг ривожланиши ва соҳани пахта яккаҳокимлиги сиёсатига бўйсундирилиши тарихини ёритиб берган. Тадқиқ этилган даврда совет ҳукумати Ўзбекистонда жумладан, иқлим шароити пахта етиштириш учун табиий қулай Фарғона водийсида қадимдан қарор топган хўжалик юритиш шакллари, суғорма деҳқончиликда қишлоқ хўжалигида мавжуд экинларни етиштириш борасидаги мувозанатни ҳамда деҳқончиликда қўлланилган деҳқончилик анъаналарини қўпол равишда бузгани ҳолда, ўзидаги бор молиявий ресурсларни, амалий хатти-ҳаракатларини “марказ” енгил саноати учун зарур бўлган пахта хом-ашёси билан таъминлашга йўналтирилганлиги ёритилган. Натижада, Ўзбекистонда унинг қишлоқ хўжалиги нисбатан ривожланган Фарғона водийсида янги ижтимоий-иқтисодий муносабатларга асосланган хўжалик юритиш шакллари қарор топиши баробарида аграр соҳада пахта яккахокимлиги шаклланганлиги ўрганилган.
Библиографические ссылки
Ўзбекистон Миллий архиви, 17-жамғарма, 1-рўйхат, 45-иш, 212-варақ. (Nasional arhive of Uzbekistan. Fund-17, invertory-1, file-45, sheet. 212.)
Главхлопком-Пахта бош қўмитаси 1921-1929 йилларда Москва шаҳрида ташкил этилиб, фаолият юритган, 1929 йил 18 июлдаги РКП(б) МКнинг қарори билан СССР Ер ишлари халқ комиссарлиги таркибига ўтказилиб, Тошкент шаҳрига кўчирилган. 1931 йил март ойида Бош қўмита ва унинг филиаллари қайта ташкил этилиб, улар республикалар пахтачилик бирлашмаларига айлантирилди. Батафсил қаранг: Ўзбекистон Миллий архиви, 473-Жамғарма, 1-Рўйхат, 3385-Иш, 7-15-Варақлар. (Glavkhlopkom was established in the city of Moscow and operated from 1921 to 1929. By decision of the Central Committee of the RCP (b), Glavkhlopkom was transferred to the People's Commissariat of Agriculture of the USSR in the city of Tashkent. Since March 1931, branches were formed that were reorganized as cotton associations. Nasional arhive of Uzbekistan. Fund-473, invertory-1, file-3385, sheet. 7-15.)
Справка наркомата земледелия ТуркАССР в СНК ТуркАССР о восстановлении хлопковых посевов, улучшении качества хлопковых семян и выведении новых сортов хлопчатника. 24 декабря 1923 года. В кн; Деятельность коммунистической партии и советского правительства по восстановлению и развитию хлопководства в Туркестане (1917-1924 гг.). Документы и материалы.-Ташкент: Узбекистан.1983.-С.233. (Certificate from the People's Commissariat of Agriculture of the Turk ASSR to the Council of People's Commissars of the Turk ASSR on the restoration of cotton crops, improving the quality of cotton seeds and breeding new varieties of cotton. December 24, 1923. In book; Activities of the Communist Party and the Soviet government to restore and develop cotton growing in Turkestan (1917-1924). Documents and materials. - Tashkent: Uzbekistan. 1983. - P. 233.)
Севастьянов И. Развитие и падение хлопководства в Туркестане // Деятельность КП и Сов. правительства по восстановлению и развитию хлопководства в Туркестане (1917-1924 гг.).-Ташкент: 1986.-С.81-85. (Sevastyanov I. Development and decline of cotton growing in Turkestan // Activities of the KP and Sov. government for the restoration and development of cotton growing in Turkestan (1917-1924).-Tashkent: 1986.-P.81-85.)
Раззаков А. А. Ўзбекистон мелиорацияси: Ўтмиш, бугун, келажак. -Тошкент.: Фан, 1988. -Б.141. (Razzakov A.A. Melioration of Uzbekistan: past, today, future. - Tashkent: Fan. -p.141)
Бу банк Средазкомбанк номи билан юритилиб, айрим ҳужжатларда Осиё банки деб ҳам қайд этилган. Батафсил қаранг: Вся Средняя Азия. Справочная книга на 1926 хозяйственый год.-Ташкент: 1926,-С.344-345.(Officially, the bank called itself Sredazkombank. In some documents, the bank is registered with the Asian Bank. All Central Asia. Reference book for the 1926 business year.-Tashkent: 1926,-p.344-345)
Ўзбекистон Миллий Архиви. 336-жамғарма, 1-рўйхат, 1440-иш, 25-27-варақлар. (Nasional arhive of Uzbekistan. Fund-336, invertory-1, file-1440, sheet. 25-27.)
Ўзбекистон тарихи. Биринчи китоб (1917-1939 йй.). -Тошкент: O’zbekiston, 2019.-Б.271. (History of Uzbekistan The first book (1917-1939).-Tashkent Uzbekistan 2019-P.271.)
Алимов И.А. Узбекское дехканство на пути к социализму (социально-экономические преобразования в узбекском кишлаке в 1921-1925 гг.).-Ташкент: Узбекистан, 1974. -С.58. (Alimov I.A. Uzbek dekhkanism on the way to socialism (socio-economic transformations in the Uzbek village in 1921-1925). - Tashkent: Uzbekistan, 1974. - P. 58.)
История народного хозяйства Узбекистана.-Ташкент: 1962,-С.157.( History of the national economy of Uzbekistan. - Tashkent: 1962, - S.157.)
Ўзбекистон Миллий Архиви. 473-жамғарма, 1-рўйхат, 107-иш, 141-варақ. (Nasional arhive of Uzbekistan. Fund-473, invertory-1, file-107, sheet. 141.)
Ўзбекистон КП съездларининг резолюция ва қарорлари. Т 1. -Тошкент: 1987. -Б. 358. (The Communist Party of Uzbekistan in resolutions and decisions of congresses. T 1.-Tashkent: 1987.-S. 358.)
Сўқа-плуг. Сўқа воситасида ҳайдалган ер тупроғи ағдарилганлиги учун, тупроқда намликнинг сақланиш фоизи анча паст бўлади.Омоч билан ер хайдалганда тупроқ ағдарилмайди. Шунинг учун омоч билан ҳайдалган тупроқда намликнинг сақланиш даражаси юқори бўлади. (Sўka-plow. In dismounted soil, due to the overturning of the soil, the moisture coefficient will be very low. In cultivated soil with omach, the percentage of soil moisture will be much higher.)
Саидов Ж., Барьетас П. Совет ҳокимияти йилларида Ўзбекистонда пахтачиликнинг ривожланиши.-Тошкент: Ўзб. КП МКнинг бирлашган нашриёти, 1968.-Б.8. (Saidov Zh., Barietas P. The development of cotton growing in Uzbekistan during the years of Soviet power. The joint publishing house of the Central Committee of the Communist Party of Uzbekistan.-Tashkent:-1968.-P.8.)
Советский хлопок. Статистический справочник.-Ленинград: 1937, -С.15-68. (Soviet cotton. Statistical reference book. -Leningrad: 1937, - S.15-68.)
Деятельность КП и Советского правительства по развитию хлопководства в Узбекистане (Документы и материалы. -Ташкент.: Узбекистан, 1990. -С.115-118. (The activities of the Communist Party and the Soviet government for the development of cotton growing in Uzbekistan (Documents and materials. -Tashkent.: Uzbekistan, 1990. -S.115-118)
Мустабид тузумнинг Ўзбекистон миллий бойликларини талаш сиёсати: тарих шоҳидлиги ва сабоқлари (1865-1990 йиллар). Лойиҳа раҳбари, масъул муҳаррир: Д.А.Алимова.-Тошкент: Шарқ,, 2000.-Б.262. (The policy of plundering the national wealth of Uzbekistan by the ruling regime: historical evidence and lessons (1865-1990). Project leader, responsible editor: D.A.Alimova.-Tashkent: Sharq,, 2000.-р.262.)
Алимов И. В.И.Ленин ва қишлоқ хўжалигини социалистик асосда қайта қуриш.-Тошкент: Фан,1986.-Б.34. (Alimov I. V.I.Lenin and the socialist transformations of agriculture. Tashkent: Fan, 1986.-p.34)
