XIX АСРНИНГ ИККИНЧИ ЯРМИ – ХХ АСР БОШЛАРИДА СИРДАРЁ ВИЛОЯТИДА ЕР-СУВ МУНОСАБАТЛАРИНИНГ АҲВОЛИ

##article.authors##

  • Умиджон Усаров Абдимавлянович

##article.subject##:

қишлоқ хўжалиги, ер эгалиги, мулк, амлок, мулки холис, вақф ерлари, суғорма деҳқончилик, суғориш тизими, дарё, ариқ, суғориш, булоқ, ирмоқ, лалми

##article.abstract##

Мазкур мақолада XIX асрнинг иккинчи ярми – ХХ аср бошларида Россия империясининг Туркистон ўлкаси, хусусан, Сирдарё вилоятидаги олиб борган аграр сиёсатида ер-сув муносабатларининг ўзига хос жиҳатлари таҳлил этилган. Унда, вилоятнинг ташкил этилиши, у ерда мустамлака бошқарув тизими ўрнатилгандан сўнг ўлкадаги ер эгалиги турлари ва мулкчилик муносабатларидаги ўзгаришлар, жумладан барча ерларни давлат мулки дея эълон қилиниши ҳамда бу муносабатлар мустамлакачи империя манфаатларига мослаштирилиши борасидаги империя ҳукумати олиб борган сиёсатининг оқибатлари очиб берилган. Мақолада Сирдарё вилояти қишлоқ хўжалигида ердан фойдаланиш анъаналари, суғорма деҳқончилик қилинадиган ва суғорилмайдиган ерларнинг майдони ҳамда уларнинг тоифалари ҳақида маълумот берилган. Шунингдек, мақолада вилоятнинг суғориш тизими, асосий сув манбаси бўлган Сирдарё ва унга қўшиладиган Чирчиқ, Ангрен, Келес, Арис каби ирмоқлари ҳамда бир қанча катта–кичик суғориш тармоқлари, сув иншоотларининг холати ва турлари, маҳаллий миршикорларнинг суғорма деҳқончиликда сувдан фойдаланиш усусллари ҳақида сўз борган. Мақола ўрганилаётган даврга оид манбалар, архив хужжатлари маълумотлари, статистик материаллар ва илмий адабиётлар таҳлили асосида Сирдарё вилояти иқтисодий ҳаёти асоси бўлган ер-сув муносабатларининг аҳволи ёритиб берилди.

Библиографические ссылки

Абдурахимова Н.А., Рустамова Г. Колониальная система власти в Туркестане во второй половние XIX – I четверти ХХ в.в. –Т.: Университет. 1999. –С. 19. (Abdurahimova N.A., Rustamova G. The colonial system of power in Turkestan in the second half of the XIX – I quarter of the XX century –T .: University. 1999. –P. 19.)

Абдурахимова Н.А., Эргашев Ф.Р. Туркистонда чор мустамлака тизими. –Т.: Академия, 2002. –Б. 41-43. (Abdurakhimova N.A., Ergashev F.R. The Tsarist colonial system in Turkestan. –T .: Academy, 2002. –P. 41-43.)

Александров Н.Н. Земледелие в Сыр-Дарьинской области. –Т.: Часть 1-2, 1916. –С. 1,2,3,12,13,211. (Alexandrov N.N. Agriculture in the Syr-Darya region. –T .: Part 1-2, 1916. –P. 1,2,3,12,13,211.)

Дингельштедтъ Н. Опытъ изучения ирригации Туркестанскаго края. Сыръ-Дарьинская область. Часть I-II. –С-Пб.: 1893.-С. 513. (Dingelstedt N. Experience in studying the irrigation of the Turkestan Territory. Syr-Darya region. Part I-II. –S-Pb .: 1893. –P. 513.)

Зиёев Ҳ. Тарих - ўтмиш ва келажак кўзгуси. –Т.: Адабиёт ва санъат, 2000. –Б. 122-125. (Ziyoev H. History is a mirror of the past and the future. –T.: Literature and Art, 2000. – P. 122-125.)

Ziyoyev H. O‘zbekiston mustamlaka va zulm iskanjasida (XIX asr ikkinchi yarmi – XX asr boshlari). –T.: Sharq, 2006. –B. 52-54. (Ziyayev H. Uzbekistan is in colonialism and oppression (the second half of the XIX - the beginning of the XX century). –T .: East, 2006. –P. 352.)

Кастельская З.Д. Из истории Туркестанского края (1865–1917). –Москва.: Наука, 1980. –С. 41. (Kastelskaya Z.D. From the History of Turkestan (1865–1917). –Moscow: Nauka, 1980. –P. 41.)

Қодиров А. Ўзбекистон ирригация тарихидан лавҳалар (XIX аср ўрталаридан 1920 йилгача). –Т. А.Қодирий номидаги халқ мероси нашриёти, 1998. –Б. 140. (Kadyrov A. Scenes from the history of irrigation in Uzbekistan (from the middle of the XIX century until the 1920s). –T. Publishing house of national heritage named after A.Kadiriy, 1998. – P. 140.)

Материалы для статистики Туркестанскаго края. Ежегодник. Выпуск IV. –С-Пб.: 1876. –С. 261. (Под. ред. Н.А.Маева). (Materials for statistics of Turkestan region. Yearbook. Issue IV. –SPb .: 1876. –P. 261. (Under the editorship of N.A. Maev))

Ремез И.А. Внешняя торговля Бухары до мировой войны. -Т.; ЦСУ Туркреспублики, 1922. – С.11. (Remez I.A. Foreign trade of Bukhara before the World War. -T .; TsSU Turkrepublics, 1922. – P . 11.)

Савицкий А.П. Поземленый вопрос в Туркестане (в проектах и законе 1867-1886 гг.) –Т. 1963. –С. 14. (Savitsky A.P. The grounded issue in Turkestan (in projects and law of 1867-1886 yy.). –T. 1963. –P. 14.)

Сарыбаев К.С. История орошения Каракалпакстана (с конца XIX века до наших дней). –Нукус. Каракалпакстан, 1995. –С. 81-82. (Sarybaev K.S. The history of irrigation in Karakalpakstan (from the end of the XIX century to the present day). –Nukus. Karakalpakstan, 1995. –P. 81-82.)

Социально-экономическое и политическое положение Узбекистана накануне Октября. –Т.: Фан, 1973. –С. 14,20. (Socio-economic and political situation of Uzbekistan on the eve of October. –T .: Fan, 1973. –P. 14, 20.)

Суюнова А. Туркистонда 1916 йилги миллий озодлик кураши (Сирдарё вилояти мисолида). т.ф.н. дисс.... –Т.: 1997. –Б. 6. (Suyunova A. The national liberation struggle of 1916 in Turkestan (Syrdarya region). Dissertation of candidate of historical science. –T.: 1997. –P. 6.)

ЎзМА Ф-126, рўйхат -1, иш- 115, 2 – варақ. (NAU F-126, list -1, work- 115, page 2.)

Шахназаров А.И. Сельское хозяйство в Туркестанском крае. –СПб.: 1908. –С. 64,87. (Shakhnazarov A.I. Agriculture in the Turkestan region. –SPb .: 1908, – P. 64, 87.)

Юлдашев А.М. Аграрные отношения в Туркестана (конец XIX – начало ХХ вв.). –Т.: Узбекистан, 1969. -С. 36-37. (Yuldashev A.M. Agricultural relations in Turkestan (late XIX - early XX centuries). –T .: Uzbekistan, 1969. –P. 36-37.)

Юнусходжаева М.Ю. Из истории землевладения в до революционном Туркестане. -Т. 1970. –С. 20, 37-38. (Yunuskhodzhaeva M.Yu. From the history of land ownership in pre-revolutionary Turkestan. -T. 1970. –P. 20, 37-38.)

Юферов В.И. Сельскохозяйственный обзор Туркестанского края. –Т.: 1911. –С. 76. (Yuferov V.I. Agricultural review of the Turkestan region. –T .: 1911. –P. 76.)

Загрузки

##submissions.published##

2021-08-04

##issue.issue##

##section.section##

Статьи