BAQTRIYA HUJJATLARIDA AYOLLARNING HUQUQIY VA IJTIMOIY MAQOMI (IV – VIII ASRLAR)
##article.subject##:
Turon, Baqtriya, Toxariston, ilk oʻrta asrlar, baqtriy hujjatlar, ayol tarixi, huquqiy shaxs, nikoh shartnomasi, βανο (bano), xatun, choʻri, birodarlik koʻp erliligi, xonadon, ayol maqomi, Markaziy Osiyo##article.abstract##
Maqolada ilk oʻrta asrlar Turon zaminining janubiy oʻlkasi boʻlmish Baqtriya va Toxariston hududidan topilgan hamda Nikolas Sims-Uilyams nashr etgan baqtriy hujjatlar asosida ayollarning huquqiy va ijtimoiy maqomi oʻrganiladi. Shuningdek, ushbu maqolada G‘arb adabiyotlarida Baqtriyani Sharqiy Eronning chekkasi yoxud sosoniy madaniyatining davomi deb qaraydigan eronshunoslik anʼanasini asossiz deb hisoblaydi va bu oʻlkani Ikki daryo oralig‘i hamda koʻchmanchi turkiy dunyo bilan uzviy bogʻliq boʻlgan yagona Turon huquqiy va madaniy muhitining ajralmas qismi sifatida talqin qilinadi. Nikoh shartnomalari, maʼmuriy va huquqiy maktublar, himoya hamda afv hujjatlari va muhr tasvirlari tahlili shuni koʻrsatadiki, baqtriya huquqiy tartibda ayol muayyan huquqlarga ega boʻlgan, guvohlik bera olgan, mulkka, jumladan choʻriga egalik qila olgan va oʻz xonadonida hokimiyat yurita olgan huquqiy shaxs sifatida eʼtirof etilgan. Ayni chogʻda mazkur maqom mutlaq boʻlmagan, u ayolning ijtimoiy holati, tabaqasi va nikoh sharoitiga koʻra bosqichma-bosqich oʻzgargan. Mazkur maqolada Shimoliy Afg‘onistondan topilgan Baqtriya hujjatlari avval mahalliy Turon anʼanasi doirasida, soʻngra qoʻshni sugʻd nikoh hujjati va turkiy xatun mansabi hamda sosoniylar huquqi bilan qiyoslanadi.
Библиографические ссылки
Sims-Williams N. Bactrian Documents from Northern Afghanistan. I: Legal and Economic Documents. London, The Nour Foundation, 2000; qayta ishlangan nashr 2012.
Sims-Williams N. Bactrian Documents from Northern Afghanistan. II: Letters and Buddhist Texts. London, The Nour Foundation, 2007.
Sims-Williams N. Bactrian Documents from Northern Afghanistan. III: Plates. London, 2012.
Sims-Williams N. Bactrian Legal Documents from 7th and 8th Century Guzgan // Bulletin of the Asia Institute. 2001. Vol. 15. P. 9-29.
Huseini S.R. Women in Late Antique Bactrian Documents. IV-VIII asr baqtriy hujjatlari asosida ilmiy tadqiqot. 2021.
Huseini S.R. Justice in the Late Antique Bactrian Documents // Association for Iranian Studies Newsletter. 2020. P. 28-31.
Huseini S.R. Mechanisms of Protection in Late Antique Bactria // Annales. OpenEdition nashri. 2020.
Huseini S.R. Between the Arabs and the Turks. Conversion and Power Dynamics in Early Islamic Bactria // The Ties that Bind. Cambridge, Cambridge University Press, 2024. P. 297-326.
Macuch M. The Sasanian Law Book Madayan i Hazar Dadestan and Its Importance for Iranian Family Law // The Sasanian World. 2017.
Perikhanian A. The Book of a Thousand Judgements. A Sasanian Law Book / transl. N. Garsoian. Costa Mesa, New York, Mazda Publishers, 1997.
Yakubovich I. Marriage Sogdian Style // Iranian Languages and Texts from Iran and Turan. Wiesbaden, Harrassowitz, 2007. P. 307-344.
Yoshida Y. Sogdian Documents from Mount Mugh // Encyclopaedia Iranica. Onlayn nashr.
Azad A. Female Mobility and Marriage in Early Islamic Bactria // The Making of the Medieval Middle East. 2016.
Lerner J.A., Sims-Williams N. Seals, Sealings and Tokens from Bactria to Gandhara (4th to 8th century CE). Wien, ONB, 2011.
de la Vaissiere E. Sogdian Traders. A History. Leiden, Brill, 2005.
de la Vaissiere E. The Steppe World and the Rise of the Huns // The Cambridge Companion to the Age of Attila. Cambridge, 2015.
Boboyor G., Habibullayev A. Bati Kokturk Kaganliginin hakimiyet simgeleri. Damga ve muhur // Turk Dunyasi Arastirmalari. 2019. 122/240. S. 25-54.
