ILK SAK QABILALARI MADANIYATI TARIXINI O‘RGANISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI

##article.authors##

  • Axmedjon Shonazarovich Yusupov

##article.subject##:

ilk sak qabilalari, Dasht sivilizatsiyasi, Orolbo‘yi arxeologiyasi, yevrosentrizm, sof ko‘chmanchilik, Chirik-Rabat, hayvonot uslubi, tarixshunoslik, nazariy-metodologik yondashuv

##article.abstract##

Ushbu maqolada ilk sak qabilalari madaniyati tarixini o‘rganishning nazariy-metodologik asoslari zamonaviy tarixshunoslik va arxeologiya fanining konseptual yondashuvlari orqali tadqiq etilgan. Uzoq vaqt davomida ilm-fanda hukmronlik qilgan “yevrosentrizm” va “sof ko‘chmanchilik” kabi qarashlarni arxeologik materiallar asosida ochib beriladi. Orolbo‘yi mintaqasidagi Chirik-Rabat, Bobish-Mulla, Janubiy Tagisken va Uygarak kabi monumental yodgorliklar misolida saklar jamiyatida ilk shaharsozlik, dehqonchilik madaniyati va murakkab ijtimoiy ierarxiya shakllanganligi ko‘rsatilgan. Shuningdek, maqolada “skifosentrizm” g‘oyasi tahlil qilinib, mashhur “hayvonot uslubi” san’ati va ilg‘or harbiy qurol-aslahalarning shakllanishida Markaziy Osiyo o‘chog‘ining yetakchi o‘rni hamda ushbu hudud g‘arbiy va sharqiy madaniy oqimlar to‘qnashgan yirik etnomadaniy chorraha bo‘lganligi nazariy jihatdan asoslangan.

Библиографические ссылки

Грязнов М.П. Аржан. Царский курган раннескифского времени. – Л.: Наука, 1980. – С. 24–48. (Gryaznov M.P. Arzhan. Tsarskiy kurgan ranneskifskogo vremeni [Arzhan. Royal Kurgan of the Early Scythian Time]. – Leningrad: Nauka, 1980. – pp. 24–48.)

Кузьмина Е.Е. Предыстория Великого шелкового пути: Диалог культур Европа–Азия. – М.: КомКнига, 2010. – С. 85–112. (Kuzmina E.E. Predystoriya Velikogo shelkovogo puti: Dialog kultur Evropa–Aziya [The Prehistory of the Great Silk Road: Dialogue of Cultures Europe–Asia]. – Moscow: KomKniga, 2010. – pp. 85–112.)

Ростовцев М.И. Скифия и Боспор. – Л.: Госиздат, 1925. – С. 14–37. (Rostovtsev M.I. Skifiya i Bospor [Scythia and the Bosporus]. – Leningrad: Gosizdat, 1925. – pp. 14–37.)

Руденко С.И. Культура населения Горного Алтая в скифское время. – М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1953. – С. 62–89. (Rudenko S.I. Kultura naseleniya Gornogo Altaya v skifskoe vremya [Culture of the Population of the Gorny Altai in the Scythian Time]. – Moscow-Leningrad: USSR Academy of Sciences Publishing House, 1953. – pp. 62–89.)

Толстов С.П. По древним дельтам Окса и Яксарта. – М.: Изд-во восточной литературы, 1962. – С. 136–164. (Tolstov S.P. Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta [Along the Ancient Deltas of the Oxus and Jaxartes]. – Moscow: Publishing House of Eastern Literature, 1962. – pp. 136–164.)

Толстов С.П. Результаты работ Хорезмской экспедиции АН СССР в 1957–1961 гг. // Советская археология. – 1963. – № 4. – С. 86–101. (Tolstov S.P. Rezultaty rabot Khorezmskoy ekspeditsii AN SSSR v 1957–1961 gg. [Results of the Work of the Khorezm Expedition of the USSR Academy of Sciences in 1957–1961] // Sovetskaya arkheologiya [Soviet Archaeology]. – 1963. – No. 4. – pp. 86–101.)

Вишневская О.А. Культура сакских племен низовьев Сырдарьи по материалам могильника Уйгарак. – М.: Наука, 1973. – С. 54–78. (Vishnevskaya O.A. Kultura sakskikh plemen nizovyev Syrdaryi po materialam mogilnika Uygarak [Culture of the Saka Tribes of the Lower Syr Darya Based on Materials from the Uygarak Cemetery]. – Moscow: Nauka, 1973. – pp. 54–78.)

Черников С.С. Загадка золотого кургана. Где и когда зародилось «скифское искусство». – М.: Наука, 1965. – С. 41–63. (Chernikov S.S. Zagadka zolotogo kurgana. Gde i kogda zarodilos "skifskoe iskusstvo" [The Riddle of the Golden Kurgan. Where and When "Scythian Art" Originated]. – Moscow: Nauka, 1965. – pp. 41–63.)

Пьянков И.В. Средняя Азия в античной географической традиции. – М.: Восточная литература, 1997. – С. 114–135. (Pyankov I.V. Srednyaya Aziya v antichnoy geograficheskoy traditsii [Central Asia in the Ancient Geographical Tradition]. – Moscow: Vostochnaya literatura, 1997. – pp. 114–135.)

Трофимова Т.А. Черепа из могильника раннего железного века Уйгарак и Южный Тагискен // Вишневская О.А. Культура сакских племен... – М.: Наука, 1973. – С. 122–141. (Trofimova T.A. Cherepa iz mogilnika rannego zheleznogo veka Uygarak i Yuzhnyy Tagisken [Skulls from the Early Iron Age Cemetery of Uygarak and Southern Tagisken] // Vishnevskaya O.A. Kultura sakskikh plemen... [Culture of the Saka Tribes...]. – Moscow: Nauka, 1973. – pp. 122–141.)

Ходжайов Т.К., Ходжайова Г.К. Антропология и этническая история народов Средней Азии. – Ташкент: Фан, 2011. – С. 45–68. (Khodzhayov T.K., Khodzhayova G.K. Antropologiya i etnicheskaya istoriya narodov Sredney Azii [Anthropology and Ethnic History of the Peoples of Central Asia]. – Tashkent: Fan, 2011. – pp. 45–68.)

Бичурин Н.Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии in древние времена. – М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1950. – Т. II. – С. 148–165. (Bichurin N.Ya. Sobranie svedeniy o narodakh, obitavshikh v Sredney Azii v drevnie vremena [Collection of Information on the Peoples Who Inhabited Central Asia in Ancient Times]. – Moscow-Leningrad: USSR Academy of Sciences Publishing House, 1950. – Vol. II. – pp. 148–165.)

Акишев K.A. Искусство и мифология саков. – Алма-Ата: Наука, 1984. – С. 28–57. (Akishev K.A. Iskusstvo i mifologiya sakov [Art and Mythology of the Sakas]. – Alma-Ata: Nauka, 1984. – pp. 28–57.)

Яблонский Л.Т. Некрополи древнего Хорезма (археология и антропология могильников). – М.: Восточная литература, 1996. – С. 73–102. (Yablonskiy L.T. Nekropoli drevnego Khorezma (arkheologiya i antropologiya mogilnikov) [Necropolises of Ancient Khorezm (Archaeology and Anthropology of Cemeteries)]. – Moscow: Vostochnaya literatura, 1996. – pp. 73–102.)

Мамедов Э.Д. Изменение климата и заселeнность пустынь Средней Азии в голоцене // Кочевые племена Средней Азии и Казахстана. – М.: Наука, 1980. – С. 110–121. (Mamedov E.D. Izmenenie klimata i zaselennost pustyn Sredney Azii v golotsene [Climate Change and Population of the Deserts of Central Asia in the Holocene] // Kochevye plemena Sredney Azii i Kazakhstana [Nomadic Tribes of Central Asia and Kazakhstan]. – Moscow: Nauka, 1980. – pp. 110–121.)

Итина М.А. Хронология и генезис культур саков Нижней Сырдарьи // Советская археология. – 1986. – № 3. – С. 24–41. (Itina M.A. Khronologiya i genezis kultur sakov Nizhney Syrdaryi [Chronology and Genesis of Saka Cultures of the Lower Syr Darya] // Sovetskaya arkheologiya [Soviet Archaeology]. – 1986. – No. 3. – pp. 24–41.)

Вишневская О.А., Итина М.А. Ранние саки Приаралья // Проблемы скифской археологии. – М.: Наука, 1971. – С. 197–208. (Vishnevskaya O.A., Itina M.A. Rannie saki Priaralya [Early Sakas of the Aral Sea Region] // Problemy skifskoy arkheologii [Problems of Scythian Archaeology]. – Moscow: Nauka, 1971. – pp. 197–208.)

Вайнберг Б.И. Скотоводческие племена в древнем Хорезме // Советская этнография. – 1979. – № 1. – С. 34–47. (Vaynberg B.I. Skotovodcheskie plemena v drevnem Khorezme [Pastoralist Tribes in Ancient Khorezm] // Sovetskaya etnografiya [Soviet Ethnography]. – 1979. – No. 1. – pp. 34–47.)

Вайнберг Б.И. Куюсайская культура раннего железного века в Присарыкамышской дельте Амударьи // Археологические исследования в Узбекистане. – Ташкент: Фан, 1975. – С. 58–72. (Vaynberg B.I. Kuyusayskaya kultura rannego zheleznogo veka v Prisarykamyshskoy delte Amudaryi [The Kuyusay Culture of the Early Iron Age in the Pri-Sarykamysh Delta of the Amu Darya] // Arkheologicheskie issledovaniya v Uzbekistane [Archaeological Researches in Uzbekistan]. – Tashkent: Fan, 1975. – pp. 58–72.)

Вайнберг Б.И. Этногеография Турана в древности (VII в. до н.э. – VIII в. н.э.). – М.: Восточная литература, 1999. – С. 84–109. (Vaynberg B.I. Etnogeografiya Turana v drevnosti (VII v. do n.e. – VIII v. n.e.) [Ethnogeography of Turan in Antiquity (7th Century BC – 8th Century AD)]. – Moscow: Vostochnaya literatura, 1999. – pp. 84–109.)

Итина М.А. Саки Приаралья и Куюсайская культура // Взаимодействие кочевых культур и древних civilization. – Алма-Ата: Наука, 1989. – С. 142–156. (Itina M.A. Saki Priaralya i Kuyusayskaya kultura [Sakas of the Aral Sea Region and the Kuyusay Culture] // Vzaimodeystvie kochevykh kultur i drevnikh tsivilizatsiy [Interaction of Nomadic Cultures and Ancient Civilizations]. – Alma-Ata: Nauka, 1989. – pp. 142–156.)

Загрузки

##submissions.published##

2026-08-10

##issue.issue##

##section.section##

Статьи