PAXTACHILIKNI RIVOJLANTIRISH YO‘LIDA: QASHQADARYO IRRIGATSIYA TIZIMINING BOSHLANG‘ICH TRANSFORMATSIYASI (1930–1940-y.y).
##article.subject##:
Qashqadaryo, irrigatsiya, 1930–1940-yillar, sug‘orish tizimi, paxtachilik, gidrotexnik inshootlar, Vinogradov, yer-suv islohoti, kanal qurilishi, suv taqsimoti, qurg‘oqchilik, Sovet agrar siyosati, “1 May” kanali, “8 Mart” kanali, Rudaksoy suv ombori, Qamashi suv ombori, melioratsiya##article.abstract##
Ushbu maqolada XX asrning 30–40-yillarida Qashqadaryo viloyatida irrigatsiya tizimini tubdan o‘zgartirish jarayonlari tahlil qilinadi. Sovet hokimiyati davrida agrar siyosatning markazida sug‘orma dehqonchilikni, ayniqsa paxtachilikni rivojlantirish masalasi turgan. Qashqadaryoning qurg‘oqchil iqlimi va mavjud eski sug‘orish tarmoqlarining samarasizligi yangi ilmiy asoslangan gidrotexnik yechimlarni talab qilgan. Maqolada G.N. Vinogradov kabi olimlarning ilmiy tadqiqotlari, 1920–1930-yillardagi dastlabki loyiha-qidiruv ishlari (“O‘zvodproiz”, SANIIRI), yer-suv islohotlari, kanal va gidrotexnik inshootlar qurilishi (masalan, “1 May”, “8 Mart”, Koson magistral kanali) batafsil yoritilgan. Shuningdek, 1939-yilgi muhim qurilishlar, 1940-yillardagi qurg‘oqchilik muammolari, urushdan keyingi tiklash ishlari va Zarafshon hamda Amudaryo suvlarini olib kelish loyihalarining dastlabki bosqichlari tahlil etilgan. Maqolada 1930–1940-yillar davomida irrigatsiya tizimi sodda, tarixiy usullardan bosqichma-bosqich zamonaviy, muhandislik asosiga ega tizimga o‘tganligi, bu jarayonda ilmiy izlanishlar va amaliy qurilish ishlarining uzviyligi ko‘rsatilgan. Shu bilan birga, suv resurslarining cheklanganligi va qurg‘oqchilik yillari tizimning zaif tomonlarini ochib berganligi ham ta’kidlangan.
Библиографические ссылки
САНИИРИ - 85 лет! // САНИИРИ на пути к интегрированному управлению водными ресурсами, Сборник научных трудов, посвященный 85-летию института САНИИРИ. –Ташкент, 2010. –Стр. 6.
Кашкадарьинская область. Т. I. –Ташкент, 1959. -280 с.
Виноградов Г.Н. Ирригация в долине Кашка-Дарьи. –Ташкент, 1956;
QVDA, С-133-fond, 1-ro‘yxat, 284-ish, 8-bet.
Джумабаев Ф. К вопросу о социально-экономических и политических предпосылках сплошной коллективизации сельского хозяйства кашкадарьинской области (1917-1929 гг.) // Научные работы и сообщения. Книга 5. – Ташкент, 1962.
Ўзбекистон тарихи (1917 – 1991 йиллар)Биринчи китоб 1917 – 1939 йиллар Тошкент., “Ўзбекистон” – 2019. 490-бет)
QVDA, С-133-fond, 1-ro‘yxat, 270-ish, 6-bet.
Духовний В.А., Шуттер Ю. Вода в Центральной Азии: прошлое, настоящее, будущее. –Алматы, 2018. –466 с;
Тошев Х. Қашқадарёда ирригация ишлари. –Тошкент: Ўзбекистон, 1976. –Б.24.
QVDA, 79-fond, 1-ro‘yxat, 86-ish. 85- bet
QVDA, 79-fond, 1-ro‘yxat, 86-ish. 88- bet
QVDA, 79-fond, 1-ro‘yxat, 86-ish. 86- bet
Ленинское знамя», 18ноября 1962 года.
Пардаев А. Возрожденный край. –Ташкент: Узбекистан, 1984. –С.30-38.
Муҳаммаджонов М. Ўзбекистон қишлоқ хўжалигининг 40 йиллиги//Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги, –Тошкент, 1957. 11-сон. –Б 5.
