ИЛК УЙҒОНИШ ДАВРИ ШАКЛЛАНИШИДА ЎРТА ОСИЁ МАДАНИЯТИНИНГ ЎРНИ
##article.subject##:
Ўрта Осиё маданияти, суғд, хоразм, бақтрия ва туркий тиллар, Самарқанд, Марв, Бухоро, Кеш, Насаф, Панжикент, Кат, Бақтрия, Суғд, Хоразм, Бағдодда Маъмун академияси, Жобир ибн Ҳайён, Мухаммад ал-Хоразмий, Аҳмад ал-Фарғоний, Абу Бакр ар-Розий, Абу Наср ал-Форобий, Ёқуб ал-Киндий, Бану Мусо, Юханна бинни Мосавайқ##article.abstract##
Мақолада жаҳон тарихида илк уйғониш даври деб ном олган IХ-ХII асрлардаги, илм-фан ва ижтимоий сиёсий қарашлар тараққиёти араб халифалигининг вужудга келиши ва кучли марказлашган давлат сифатида ташкил топиши билан боғлаб берилади. Муаллиф кўп сонли олимларнинг тарихий асарларида келтирилган далиллар ва ҳозирги кунда миллий тарихимизни ўрганишдаги янгича ёндошув асосида илк уйғониш даври заминида Ўрта Осиё маданияти ва Ўрта Осиёлик олимларнинг илмий кашфиётлари асос бўлганлигини кўрсатиб берган. Араб истилосигача Ўрта Осиё маданияти суғд, хоразм, бақтрия ва туркий тилнинг ҳукмронлиги, эътиқодларнинг ҳамда алифболарнинг, ёзув тизимининг кўплиги билан характерланади. Марказий Осиё худудида ишлаб чиқариладиган ва бошқа мамлакатларга олиб борилиб катта нархларга сотиладиган моллар ўз даврининг энг сифатли моллари бўлиб, улар жуда кўп халқлар татар, тибет, хитойларга шоҳи қимматбаҳо кийимлар, юқори сифатли қизил турк ёқути, турли мўйналар тоза отлар, тезюрар туялар шунингдек кумуш, олтин, зумрад, темир , қўрғошин, симоб, соф нашатир ва купарис конлари мавжуд бўлган. Бағдодга халифа Ал-Маъмун саройида ижод қилган Ўрта Осиё олимларидан Муҳаммад ал-Хоразмий, Яхё ибн Аби Мансур, Ҳабаш ал-Ҳасиб ал-Марвазий, Холид ал-Марваруддий, ал-Аббос ал-Жавҳарий, Ахмад ал-Фарғонийларни хизматлари ҳам дунё фани бешигини яратганлар. Мавжуд тарихий манбалар мақолада илк уйғониш даври асослари бизнинг ўлкада яратилганлигини билиш мумкин.
Библиографические ссылки
Мирзиёев Ш.М. 2021 йил 19 январ куни ўтказилган видеоселектор материаллари http://habar.uz/ (Mirziyoyev Sh.M. Materials of the videoconference held on January 19, 2021 http://habar.uz/).
Каримов И.А. Ўзбекистон ХХI аср бўсағасида: хафсизликка тахдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари. – Т.: Ўзбекистон, 1997. 171-б (Karimov I.A. Uzbekistan on the threshold of the 21st century: security threats, conditions for stability and guarantees of development. – T.: Uzbekistan, 1997. 171-p.)
Мадраимов А., Фузаилова Г. Манбашунослик. – Т.: Ўзбекистон файласуфлари миллий жамияти, 2008, 168-бет (Madraimov A., Fuzailova G. Source studies. – T.: National Society of Philosophers of Uzbekistan, 2008, p. 168)
Абдуҳалимов Б. «Байтал-ҳикма» ва Ўрта Осиё олимларининг Бағдоддаги илмий фаолияти «Тошкент ислом университети» нашриёт-матбаа бирлашмаси. Тошкент – 2004 53-б. (Abduhalimov B. “Baital-hikma” and the scientific activities of Central Asian scholars in Baghdad Publishing and Printing Association “Tashkent Islamic University”. – Tashkent, 2004. - 53 p.)
История стран Азии и Африки в средние века. В 2 частях / Под ред. Ф.М. Ацамбы, З.Г. Лапиной, М.С. Мейера. М.: Издательство МГУ, 1987. - 201 с. (History of the countries of Asia and Africa in the Middle Ages. In 2 parts / Ed. F.M. Atsamba, Z.G. Lapinoy, M.S. Meyer. M.: Izdatelstvo MGU, 1987. - 201 p.)
Хайруллаев М.М. Ўрта Осиёда илк Уйғониш даври маданияти, - T.: “Фан”, 1994.Б-51. (Khairullaev M.M. Early Renaissance culture in Central Asia, "Fan", -T., 1994.B-51.)
Массон В.М. Средняя Азия и Древний Восток.; -Л.: Наука, 1964 г. 168 с. (Masson V.M. Central Asia and Ancient East.; L.: Nauka, 1964g. 168 p.)
Григорян С. Н. Из истории философии Средней Азии и Ирана VII-XII вв. - Москва: Изд-во Акад. наук СССР, 1960. - 190 с. (Grigoryan S. N. From the history of philosophy of Central Asia and Iran in the 7th-12th centuries. - Moscow: Рublishing houses Akad. nauk USSR, 1960. - 190 p.)
Райнов Т.И. Великие ученые Узбекистана (IХ - ХI вв.). - Ташкент: Издательство УзФан, 1943. - c.10. 67 с. (Raynov T.I. Great scientists of Uzbekistan (IX - XI centuries). - Tashkent: Рublishing houses UzFan, 1943. - р.10. 67 p.)
Вамбери Х. Бухоро ёхуд Мовароуннахр тарихи. -Т.: Ғ,Ғулом нашриёти. 1990. 15-б. (Vambery H. History of Bukhara or Movarunnahr. -T.: G', Ghulam publishing house. 1990. 15-p.)
Абдуҳалимов Б. «Байтил хикма »ва Ўрта Осиё олимларининг Бағдоддаги илмий фаолияти. «Тошкент ислом университети» нашриёт-матбаа бирлашмаси. – Тошкент, 2004. - 17 б. (Abduhalimov B. "Baytil Hikma" and the scientific activity of Central Asian scholars in Baghdad. "Tashkent Islamic University" Publishing and Printing Association. – Tashkent, 2004. -17 p.)
Хайруллаев М.М. Ўрта Осиёда илк уйғониш маданияти. -T.: Фан, 1994. 25-б. (Khairullaev M.M. The first revival culture in Central Asia.-T.: Fan, 1994. 25-р.)
Якубовский А.Ю. Культури и искусства Средней Азии. - Л.: Наука, 1940-С.26 (Yakubovsky A.Yu. Culture and art of Central Asia. - L.: Nauka, 1940-P.26).
Райнов Т.И. Великие ученые Узбекистана (IХ - ХI вв.). - Ташкент: Издательство УзФан, 1943. - 37 с. (Raynov T.I. Great scientists of Uzbekistan (IX - XI centuries). - Tashkent: Publishing House UzFan, 1943. - 37 p.)
Ҳидоятов Г.А. Менинг жонажон тарихим. -Т.: Ўқитувчи, 1992. 57-б. (Khidoyatov G.A. My dear history. -T.: Teacher, 1992. 57-p.)
История стран Азии и Африки в средние века. Т. 1. - М.: Наука, 1987.-С10. (History of the countries of Asia and Africa in the Middle Ages. T. 1. - M.: Nauka, 1987.-S.10.)
Муҳаммад пайғамбар қиссаси. Ҳадислар- Камалак, 1991. 30-б. (The story of the prophet Muhammad. Hadiths- Kamalak, 1991. 30-p.)
Мирзиёев Ш.М. 29.01.2021 кунги Ислом цивилизация Марказига ташрифидаги нутқ. www.UzA.uz (Speech by Mirziyoyev Sh.М. on his visit to the Center for Islamic Civilization on 29.01.2021.www.UzA.uz).
