OROL DENGIZINING PAYDO BO‘LISHI VA GIDROLOGIK O‘ZGARISHLARI TARIXIDAN
##article.subject##:
Orol dengizi, Amudaryo, Sirdaryo, suv sathi, geologik jarayonlar, suv rejimi, Neogen davri, irrigatsiya, antropogen ta’sir##article.abstract##
Ushbu maqolada Orol dengizining paydo bo‘lishi va gidrologik o‘zgarishlari tarixi tahlil qilingan. Neogen davridan boshlab Turon pasttekisligidagi tektonik harakatlar, Amudaryo va Sirdaryo daryolari oqimining yo‘nalishidagi uzluksiz o‘zgarishlar dengizning shakllanishi va suv sathining dinamikasiga sabab bo‘lgan. Tarixiy taraqqiyotning turli bosqichlarida Orol dengizi suv sathining ko‘tarilishi va pasayishi iqlim o‘zgarishlari, geografik transformatsiyalar va insonning xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq holda kechgan. Xususan, sug‘orish tizimlarining barpo etilishi yoki buzilishi suv yo‘nalishini sezilarli darajada o‘zgartirgan.
Maqolada arxeologik, geologik, tarixiy manbalarga tayanilgan holda dengiz va uning havzasi atrofidagi ijtimoiy-iqtisodiy hayot, jamiyat va tabiat o‘rtasidagi munosabatlar, transgressiya va regressiya jarayonlari haqida so‘z yuritilgan.
Библиографические ссылки
Аширбеков У., Зонн Ч. Арал: история исчезающего моря. – Душанбе, 2003. Ashirbekov U., Zonn Ch. Aral: The History of a Vanishing Sea. - Dushanbe, 2003.
Озеро Сарыкамыш и водоемы - накопители коллекторно-дренажных вод. – М.,1991. Lake Sarykamysh and Water Bodies - Reservoirs of Collector-Drainage Waters. - M., 1991.
Рубанов И., Ишниязов Д. и др. Геология Аральского моря. - Т., 1987. Rubanov I., Ishniyazov D. et al. Geology of the Aral Sea. - T., 1987.
Аральский кризис (историко-географическая ретроспектива). - М., 1991. The Aral Sea Crisis (Historical-Geographical Retrospective). - M., 1991.
Акрамов З., Рафиков А. Прошлое, настоящее и будущее Аральского моря. – Т., 1987. Akramov Z., Rafikov A. The Past, Present, and Future of the Aral Sea. - T., 1987.
Бейсенова А. Из истории изучения Аральского моря. //В кн.: Арал тағдыри. - А.,1989. Beisenova A. From the History of Aral Sea Studies. // In the book: Fate of the Aral Sea. - A., 1989.
Волков И. и др. О стоке приледниковых вод во время последнего оледенения Западной Сибири. – М., Изд-во АН СССР, сер. геогр., 1978, - №34. Volkov I. et al. On the Flow of Periglacial Waters During the Last Glaciation of Western Siberia. - M., USSR Academy of Sciences Publishing House, Geographical Series, 1978, - No. 34.
Маев Е.Т. и др. Аральское море в голоцене (по материалам изучения разрезов данных отложений). // В кн.: Аральский кризис. - М., 1991. Maev E.T. et al. The Aral Sea in the Holocene (based on the study of sediment profile data). // In: The Aral Crisis. - Moscow, 1991.
Андрианов Б.В. Из истории орошения в бассейне Аральского моря. // В кн.: Аральский кризис. - М., 1991. Andrianov B.V. From the History of Irrigation in the Aral Sea Basin. // In the book: The Aral Crisis. - M., 1991.