ВОДНЫЕ СООРУЖЕНИЯ И ОТНОШЕНИЕ УЗБЕКСКОГО НАРОДА К ИХ ЗАЩИТЕ (историко-этнографический анализ)
Ключевые слова:
Средняя Азия, Ферганская долина, узбекский народ, флора, вода, водные сооружения, ирригационная система, засушливые земли, орошаемые земли, кариз, чигирь, плотина, дамба, арык, «Авеста», древние религиозные представления, зороастризм, ислам, экологияАннотация
В данной статье анализируется роль водных сооружений в традиционной хозяйственной системе узбекского народа, их виды, порядок использования этих водных сооружений, историко-этнографические взгляды на него. В статье автор уделил внимание охране водных сооружений и подчеркнул этнографические аспекты механизмов эффективного использования воды в проекте их строительства.
Библиографические ссылки
Ҳамидов Ҳ. Қадимги гидротехник иншоотлар турлари ҳақида айрим маълумотлар // Irrigatsiya va melioratsiya. – 2019. – №2. – Б. 34 (Hamidov H. Some information about the types of ancient hydrotechnical structures // Irrigation and land reclamation. – 2019. – №2. – Р. 34).
Муҳаммаджонов А. Р. Қадимги сув иншоотлари тарихидан. – Тошкент: Фан, 1968. – Б. 12 (Muhammadjanov A. R. From the history of ancient water structures. – Tashkent: Science, 1968. – Р. 12).
Бобобеков А. Ўзбекистоннинг тоғли ва тоғолди туманлари ирригацияси тарихига доир / Этнос ва маданият: анъанавийлик ва замонавийлик. “Академик Карим Шониёзов ўқишлари” туркумида этнологларнинг V Республика илмий конференцияси материаллари. – Тошкент: Фан, 2010. – Б. 199 (Bobobekov A. On the history of irrigation of mountain and sub-mountain districts of Uzbekistan / Ethnicity and culture: traditionalism and modernity. Proceedings of the 5th Republican scientific conference of ethnologists in the series "Readings of Academician Karim Shoniyozov". – Tashkent: Science, 2010. – Р. 199).
Ғуломов Я. Ғ. Хоразмнинг суғорилиш тарихи. – Тошкент: Фан, 1959. – Б. 48 (Ghulamov Ya. G'. Khorezm irrigation history. – Tashkent: Science, 1959. – Р. 48).
Дала ёзувлари. Фарғона вилояти Учкўприк тумани Сариқўрғон қишлоғи. 2019 йил (Field notes. Sarikurgan village, Uchkoprik district, Fergana region. 2019- year).
Дала ёзувлари. Жиззах вилояти Зомин тумани Аччи қишлоғи. 2023 йил (Field notes. Achchi village, Zomin district, Jizzakh region. 2023 year).
Ўзбекистон Миллий Энциклопедияси. V жилд. – Тошкент, 2003. – Б. 148 (National Encyclopedia of Uzbekistan. Volume V. – Tashkent, 2003. – P. 148).
Дала ёзувлари. Жиззах вилояти Зомин тумани Бешкал қишлоғи. 2023 йил (Field notes. Beshkal village, Zomin district, Jizzakh region. 2023 year).
Бобобеков А. Ўзбекистоннинг тоғли ва тоғолди туманлари ирригацияси тарихига доир... – Б. 202 (Bobobekov A. On the history of irrigation of mountain and sub-mountain districts of Uzbekistan…. – P. 202).
Муҳаммаджонов А. Р. Ўзбекистоннинг қадимги гидротехника иншоотлари. – Тошкент, 1997. – Б. 18 (Muhammadjanov A. R. Ancient hydrotechnical structures of Uzbekistan. – Tashkent, 1997. – P. 18).
Жабборов И. М. Ўзбек халқи этнографияси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1994. – Б. 45 (Jabbarov I. M. Ethnography of the Uzbek people. – Tashkent: Teacher, 1994. – P. 45).
Алишер Навоий асарлари луғати. – Тошкент, 1991. – Б. 102 (Dictionary of Alisher Navoi's works. – Tashkent, 1991. – P. 102).
Ўзбек тилининг изоҳли луғати. 2-жилд. – Тошкент: ЎзМЭ, 2006. – Б. 408 (An explanatory dictionary of the Uzbek language. Volume 2. – Tashkent: UzME, 2006. – B. 408.
Муҳаммаджонов А. Р. Қуйи Зарафшон водийсининг суғорилиш тарихи. – Тошкент, 1972. – Б. 120 (Muhammadjanov A. R. Irrigation history of the Lower Zarafshan Valley. – Tashkent, 1972. – P. 120).
Дала ёзувлари. Қорақалпоғистон Республикаси Тўрткўл тумани Мискин овули. 2023 йил (Field notes. Miskin farm, Tortkol district, Republic of Karakalpakstan. 2023 year).
Сулаймонова Ҳ. Гулдиров қишлоғи тарихи. – Наманган, 2005. – Б. 12 (Sulaymanova H. History of Guldirov village. – Namangan, 2005. – P. 12).
Жабборов И. Ўзбеклар: турмуш тарзи ва маданияти. – Тошкент: Ўқитувчи, 2003. – Б. 100–101 (Jabbarov I. Uzbeks: lifestyle and culture. – Tashkent: Teacher, 2003. – B. 100–101).
Снесарев Г. П. Реликты домусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. – М.: Наука, 1969. – С. 238–239 (Snesarev G. P. Relics of pre-Muslim beliefs and rituals among the Uzbeks of Khorezm. – M.: Nauka, 1969. – P. 238–239).
Дала ёзувлари. Хоразм вилояти Урганч тумани Қоровул қишлоғи. 2023 йил (Field notes. Qarovul village, Urganch district, Khorezm region. 2023 year).
Гулямов Я. Г. История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. – Ташкент, 1957. – С. 250 (Gulyamov Ya. G. History of irrigation of Khorezm from ancient times to the present day. – Tashkent, 1957. – P. 250).
Мухиддинов И. Земледелие памирских таджиков припамирских таджиков Вахана и Ишкамиша в XIX – начале XX (Историко-этнографический очерк). – Москва, 1975. – С. 44 (Mukhiddinov I. Agriculture of the Pamir Tajiks of the Pamir Tajiks of Vakhan and Ishkamish in the 19th – early 20th years (Historical and ethnographic essay). – Moscow, 1975. – P. 44).
Дала ёзувлари. Фарғона вилояти Данғара тумани Тумор қишлоғи. 2019 йил (Field notes. Tumor village, Dangara district, Fergana region. 2019 year).
Бўриев О., Раҳмонов Ф. Мироб – сув ҳокими // Мозийдан садо. – 2004. – №4. – Б. 32 (Boriev O., Rahmonov F. Mirob - water governor // Sound from Moziy. – 2004. – №4. – Р. 32).