YOD TANQISLIGI MAVJUD HUDUDLARDA YASHOVCHI AHOLINING TIREOID HOLATI

##article.abstract##

Yod tanqisligi qalqonsimon bezda diffuz bo‘qoq, autoimmun kasalliklar, tugunlar va qalqonsimon bez saratoni kabi turli patologik jarayonlarning rivojlanishiga olib keladi. O‘zbekiston Respublikasi aholisining qariyb uchdan bir qismi yod tanqisligiga qarshi amalga oshirilayotgan barcha chora-tadbirlariga qaramay, uning salbiy oqibatlarini boshdan kechirmoqda. Aholining intellektual salohiyatining pasayishiga olib keladigan eng muhim o‘zgarishlar qalqonsimon bez gormonlarining sekretsiyasi buzilishi bilan bog‘liq. Tadqiqot maqsadi: O‘zbekiston Respublikasining uch hududi aholisi orasida qalqonsimon bezning gormonal holatini o‘rganish va gormonal buzilishlar tarqalishini baholash. Materiallar va usullar: O‘zbekiston Respublikasining 25 166 nafar aholisi tahlil qilingan bo‘lib, ulardan 8 244 nafari Toshkent shahri, 15 205 nafari Samarqand viloyati va 1 717 nafari Sirdaryo viloyati aholisidir. Ma’lumotlar 2024–2025 yillar davomida oilaviy poliklinikalarga va endokrinologiya dispanserlariga qalqonsimon bez faoliyatini tekshirtirish uchun murojaat qilgan fuqarolardan to‘plandi. Natijalar: Uch hudud bo‘yicha umumiy 25 166 nafar fuqaro tekshirildi. Ulardan 18 084 nafari (71,8%)da eutireoz aniqlanib, o‘rtacha TТG (TSH) darajasi 1,93 mME/ml ni tashkil etdi. Gipotiroidizm 5 346 nafar (21,2%) aholida qayd etilib, o‘rtacha TТG darajasi 8,75 mME/ml bo‘ldi. Gipertireoz esa 1 736 nafar (6,9%) aholida aniqlanib, o‘rtacha TТG darajasi 0,16 mME/ml ni tashkil etdi. Xulosalar: O‘zbekistonda yod tanqisligini kamaytirish va endokrinologik xizmatlarni rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlariga qaramay, aholining 28%ida qalqonsimon bez faoliyati buzilishlari mavjud. Gipotiroidizm va gipertireozning uchrash tezligi AQSh va Yevropa kabi rivojlangan davlatlardagi ko‘rsatkichlarga nisbatan yuqoriroq ekanligi aniqlandi.