SINTETIK KATINONLARNING SUITSIDAL XULQ-ATVORGA TA’SIRI: QARAMLIKKA EGA BEMORLARNING RETROSPEKTIV TAHLILI
##article.subject##:
sintetik katinonlar, Alfa-PVP, suitsidal xulq-atvor, yangi psixoaktiv moddalar, moddalar iste’moli buzilishlari.##article.abstract##
Sintetik katinonlar (SK) yangi psixoaktiv moddalarning (YPM) muhim sinfi bo‘lib, noqonuniy giyohvand moddalar bozorida tobora keng tarqalmoqda. Ularning keng mavjudligi va shartli ravishda “qonuniy” deb qabul qilinishi, jiddiy psixiatrik asoratlar mavjudligiga qaramay, iste’mol darajasining oshishiga olib kelmoqda. Shu jumladan, suitsidal xulq-atvor muhim muammo bo‘lib qolmoqda. Biroq SK iste’moli va suitsidal xulq-atvor o‘rtasidagi bog‘liqlik yetarlicha o‘rganilmagan. Ushbu tadqiqot SK iste’moli va suitsid xavfi o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlashga qaratilgan.
Usullar. 2022–2024 yillarda O‘zbekiston Respublikasidagi Respublika ixtisoslashtirilgan ruhiy salomatlik ilmiy-amaliy tibbiyot markazida retrospektiv kohort kuzatuv tadqiqoti o‘tkazildi. Moddalar iste’moli buzilishlari tashxisi qo‘yilgan jami 138 bemor ikki guruhga ajratildi: asosiy guruh (n = 98) — sintetik katinonlarga qaram bemorlar (ICD-10 kodi F15.2); taqqoslash guruhi (n = 40) — boshqa psixostimulyatorlarga qaram bemorlar. Ma’lumotlar klinik hujjatlar, strukturaviy intervyular va standartlashtirilgan so‘rovnomalar, jumladan C-SSRS yordamida yig‘ildi. SC va suitsid xavfi o‘rtasidagi bog‘liqlik OR, RR va NNT orqali baholandi.
Natijalar. Alfa-PVP iste’moli va suitsidal xavf oshishi o‘rtasida ishonchli bog‘liqlik aniqlandi (OR = 2.76; 95% CI: 1.19–6.39; p = 0.026; RR = 2.07; 95% CI: 1.09–3.95; p = 0.026). NNT (4.97) ko‘rsatkichiga ko‘ra, har 5 nafar Alfa-PVP iste’molchidan bittasida qo‘shimcha yuqori suitsidal holat kuzatiladi.
Xulosa. Alfa-PVP yuqori suitsidal xavf bilan bog‘liq bo‘lgan modda sifatida alohida e’tibor talab qiladi va klinik monitoringni kuchaytirishni talab etadi. Natijalarni tasdiqlash uchun qo‘shimcha prospektiv tadqiqotlar zarur.
Библиографические ссылки
G. Martinotti, S. Schiavone, A. Negri, C. Vannini, L. Trabace, D. De Berardis, et al., “Suicidal behavior and club drugs in young adults,” Brain Sci., vol. 11, no. 490, 2021.
F. Schifano, “Recent changes in drug abuse scenarios: The new/novel psychoactive substances (NPS) phenomenon,” Brain Sci., vol. 8, no. 221, 2018.
European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction, European Drug Report 2023: Trends and Development [Online]. Available: https://www.emcdda.europa.eu/publications/european-drug-report/2023/new-psychoactive-substances_en.
L. Karila, B. Megarbane, O. Cottencin, and M. Lejoyeux, “Synthetic cathinones: A new public health problem,” Curr. Neuropharmacol., vol. 13, no. 1, pp. 12–20, 2015.
A. R. Asadullin, A. V. Antsyborov, “Clinical and genetic features of suicidal behavior in patients dependent on synthetic cathinones,” Suicidology, no. 4, pp. 61–73, 2018. [“Клиническо-генетические особенности суицидального поведения больных, зависимых от синтетических катинонов,” Суицидология, вып. 4, сс. 61–73, 2018].
N. M. Dralyuk, “Some characteristics of synthetic cathinone abuse,” Narcology, no. 1, pp. 54–57, 2018. [“Некоторые характеристики злоупотребления синтетическими катинонами,” Наркология, вып. 1, сс. 54–57, 2018].
M. L. Rokhlina, “Combined use of drugs and other psychoactive substances. Polyaddiction,” Issues of Narcology, no. 2, pp. 127–140, 2014. [“Сочетанное употребление наркотиков и других психоактивных веществ. Полизависимость,” Вопросы наркологии, вып. 2, сс. 127–140, 2014].
S. A. Tsarev, A. V. Shcherban, A. S. Mantsagov, et al., “Analysis of dynamics and causes of high mortality rates from drug poisoning in the Samara region,” Narcology, no. 8, pp. 72–79, 2018. [“Анализ динамики и причин высоких показателей смертности от отравлений наркотиками в Самарской области,” Наркология, вып. 8, сс. 72–79, 2018].
I. R. H. Rockett, E. D. Caine, H. S. Connery, et al., “Discerning suicide in drug intoxication deaths: Paucity and primacy of suicide notes and psychiatric history,” PLoS One, vol. 13, no. 1, p. e0190200, 2018.
J. A. Ravshanov, G. K. Abdukakharova, A. I. Rashidov, Z. Sh. Ashurov, E. A. Akhmetova, I. I. Khayredinova, et al., “Synthetic cathinones and suicidal behavior,” Narcology, vol. 21, no. 12, pp. 44–54, 2022. [“Синтетические катиноны и суицидальное поведение,” Наркология, т. 21, вып. 12, сс. 44–54, 2022].